มติชน | มติชนสุดสัปดาห์ | ข่าวสด | ประชาชาติธุรกิจ | ศิลปวัฒนธรรม | เทคโนโลยีชาวบ้าน | เส้นทางเศรษฐี | สำนักพิมพ์ | พิมพ์สี | งานดี | ข้อมูลบริษัท | มติชนอคาเดมี | khaosod-english |
   [Home] หน้าแรก-ข่าวสด
 
จำนวนคนอ่านล่าสุด 2463 คน
วันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2555 ปีที่ 22 ฉบับที่ 7974 ข่าวสดรายวัน


ช่างสิปปะ-สิบหมู่


รู้ไปโม้ด
nachart@yahoo.com



น้าชาติครับ

จำได้ว่าเคยเข้าเว็บไซต์รู้ไปโม้ด (www.khaosod.co.th/rupaimode) แล้วเคยมีเรื่องอธิบาย "ช่างสิบหมู่" แต่ตอนนี้เข้าไปแล้วค้นไม่พบ จึงอยากให้น้าชาตินำกลับมาอีกครั้ง ผมว่าเป็นเรื่องที่ให้ความรู้ดีนะครับ



tawee

ตอบ ทวี




ขอบคุณครับที่ติดตามกัน ไปค้นหาแล้วไม่พบในเว็บเช่นกัน จึงขอตอบใหม่อีกครั้ง



ช่างสิบหมู่ สังกัดอยู่กับกรมศิลปากร เป็นผู้เชี่ยวชาญงานศิลปะ แต่เดิมเป็นช่างหลวงและทำงานสนองพระราชประสงค์ หรือพระบรมราชโองการของพระเจ้าแผ่นดิน ช่างเหล่านี้มาจากการรวบรวมคนที่ มีความสามารถมีฝีมือจากพื้นถิ่นพื้นบ้านเอามาเป็นช่างหลวงรวมไว้ ในหมู่



เดิมเข้าใจกันว่าเชี่ยวชาญในงานศิลปะ 10 ด้าน แต่จากข้อมูลของวิกิพีเดีย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ หรือ นายช่างใหญ่แห่งกรุ่งสยาม ทรงอธิบายประทานแก่พระยาอนุมานราชธน ในหนังสือบันทึกความรู้เรื่องต่างๆ ว่า แท้จริงช่างไทยมีอยู่มากกว่า 10 หมู่ แต่ที่เรียกว่า "ช่างสิบหมู่" ก็เพื่อต้องการจะรวบรวมช่างที่เป็นส่วนสำคัญไว้ก่อนเพียง 10 หมู่ ต่อมาภายหลังจึงได้เพิ่มเติม หรือแยกแขนงออกไปอีกตามลักษณะของงาน



แต่สิบตัวนี้เป็นภาษาบาลีความเดิมเขียนว่า สิปปะ ตรงกับในสันสกฤตแปลว่า "ศิลปะ" และหดไปเหลือ ป. ตัวเดียว แล้วลดมาเป็น บ. เป็นสิบ จะให้เข้าใจง่ายว่าช่างสิบประเภท เลยไม่มีใครเข้าใจภาษาดั้งเดิม ช่างสิปปะ



ช่างสิบหมู่คือช่างงานศิลปะ โดยในราชการของหลวงต้องทำของใช้ในส่วนของราชการส่วนพระ ส่วนราชสกุล และบริการแก่ศาสนา บริการแก่ประชาชน จึงต้องมีช่างไว้มากมายหลายประเภท ปัจจุบันแบ่งเป็นประเภทหลักๆ ได้แก่



1.ช่างเขียน เป็นงานแม่บทในกระบวนช่างทั้งหลาย เพราะไม่ว่าจะเป็นงานช่างใดก็ตามจะต้องอาศัยการเขียน การวาด เป็นแบบก่อนเสมอ ช่างในหมู่นี้จึงประกอบด้วย ช่างเขียน ช่างลงรัก-ปิดทอง



2.ช่างแกะ หรือที่ปัจจุบันเรียกว่า เป็นช่างแกะสลัก หมู่ของช่างแกะจะประกอบด้วย ช่างแกะตรา ช่างแกะลาย ช่างแกะพระ ช่างแกะภาพ ทั้งยังหมายรวมไปถึงช่างเงินช่างทอง และช่างเพชรพลอย อีกด้วย





3.ช่างหุ่น เป็นช่างที่สร้างให้เป็นตัวหรือเป็นรูปร่างขึ้นมา หมู่ของช่างหุ่นจึงประกอบไปด้วยช่างไม้ ช่างไม้สูง ช่างเลื่อย ช่างทำหุ่นรูปคน รูปสัตว์ หัวโขน



4.ช่างปั้น ช่างปั้นจะมีความสัมพันธ์กับช่างปูนและช่างหล่อ ผลงาน ช่างปั้นก็มักจะออกมาในรูปของช่างทั้ง 2 หมู่ ของช่างปั้นจึงประกอบไปด้วย ช่างขี้ผึ้ง ช่างปูน ช่างขึ้นรูป และช่างหุ่น



5.ช่างปูน งานของช่างปูนจะมีทั้งงานซ่อมและงานสร้าง ช่างปูนจะแบ่งออกเป็นพวกปูนก่อ ปูนฉาบ และปูนปั้น อย่างหลังจะต้องมีความประณีตเป็นพิเศษจึงจะสามารถผลิตผลงานออกมางดงามและคงทน



6.ช่างรัก มีมาตั้งแต่ปลายสมัยสุโขทัย งานศิลปะไทยหลายแขนงที่จะต้องมีการลงรักปิดทองเป็นขั้นสุดท้าย ช่างที่อยู่ในหมู่ของช่างรัก ประกอบด้วย ช่างลงรัก ช่างปิดทอง ช่างประดับกระจก ช่างมุก และช่างเครื่องเขิน



7.ช่างบุ บุ หมายถึง การตีแผ่ให้เป็นแผ่นแบนๆ ซึ่งอาจจะแบนออกมาเป็นรูปต่างๆ หรือ เป็นแผ่นแบนธรรมดาก็ได้ งานของช่างจึงเกี่ยวพันโดยตรงกันกับงานโลหะทุกชนิด (เงิน นาก ทองเหลือง ทองแดง และทองคำ) จนบางครั้งเรียกว่าเป็นช่างโลหะ



8.ช่างกลึง นอกจากจะมีการกลึงให้กลมและผิวเรียบแล้ว ยังรวมไปถึงการประดับตกแต่งสิ่งที่กลึงแล้วอีกด้วย เช่น การปิดทอง การประดับกระจก การแกะสลัก ช่างในหมู่ของช่างกลึงจึงประกอบด้วย ช่างไม้ ช่างแกะงา(ช้าง) ช่างประดับกระจก



9.ช่างสลัก จะเน้นไปในการสลักเสลาให้สวยงามและต้องอาศัยความประณีตบรรจงเป็นพิเศษ วัสดุที่ใช้ในการสลักอาจเป็นของแข็ง เช่น ไม้ กระดาษ และของอ่อนที่เรียกกันว่าเครื่องสดเช่น หยวกกล้วย ช่างของหมู่ช่างสลัก ประกอบด้วย ช่างฉลุ ช่างกระดาษ ช่างหยวก



10.ช่างหล่อ เน้นหนักไปในการหล่อพระพุทธรูป หมู่ของช่างหล่อ ประกอบด้วย ช่างหุ่นดิน ช่างขี้ผึ้ง ช่างผสมโลหะ และช่างหล่อโลหะ



ปัจจุบัน สำนักช่างสิบหมู่ อยู่ในสังกัดกรมศิลปากร อำเภอศาลายา จังหวัดนครปฐม


หน้า 24




 
Copyright © by Matichon Public Co.,Ltd. All Rights Reserved.