มติชน | มติชนสุดสัปดาห์ | ข่าวสด | ประชาชาติธุรกิจ | ศิลปวัฒนธรรม | เทคโนโลยีชาวบ้าน | เส้นทางเศรษฐี | สำนักพิมพ์ | พิมพ์สี | งานดี | ข้อมูลบริษัท | มติชนอคาเดมี | khaosod-english |
   [Home] หน้าแรก-ข่าวสด
 
จำนวนคนอ่านล่าสุด 3652 คน
วันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2553 ปีที่ 19 ฉบับที่ 7056 ข่าวสดรายวัน


มรดกวัฒนธรรม


คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น nachart@yahoo.com


ถึง น้าชาติ

อยากทราบว่าศิลปะการแสดงและงานช่างฝีมือของไทยอะไรบ้างที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมคะ

จาก หม่อมลูกปู

ตอบ หม่อมลูกปู

"วารสารวัฒนธรรมไทย" สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม อธิบายว่าบัญชีรายชื่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ปี พ.ศ. 2552 มี 2 สาขา ได่แก่ สาขาศิลปะการแสดง และสาขางานช่างฝีมือเดิม

ศิลปะการแสดง หมายถึง การแสดงออกซึ่งอารมณ์ ความรู้สึกและเรื่องราวโดยมีผู้แสดงเป็นสื่อ

ประเภทการแสดง ได้แก่

1.โขน นาฏศิลป์ชั้นสูง สืบทอดมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ผสมผสาน จากการแสดงหลายชนิด เช่น ชักนาคดึกดำบรรพ์ กระบี่กระบองและหนังใหญ่ ผู้แสดงต้องสวมศีรษะโขนทุกตัว ยกเว้น พระ นางและเทวดา นิยมแสดงเรื่องรามเกียรติ์

2.หนังใหญ่ มีมาตั้งแต่ต้นสมัยอยุธยาเป็นมหรสพชั้นสูง จัดแสดงในงานพระราชพิธีและงานสำคัญของแผ่นดิน

3.ละครชาตรี เชื่อว่าเป็นละครรำที่เก่าแก่ที่สุดและเป็นต้นแบบของการละครทั้งหมดของไทย

4.โนรา ศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ มี 2 รูปแบบ คือ โนราประกอบพิธีกรรมหรือโนราโรงครูและโนราเพื่อความบันเทิง

5.หนังตะลุง หุ่นเงาของชาวใต้ มี "นายหนัง" เป็นผู้ดำเนินการแสดงทั้ง
เชิดตัวหนัง การว่าบทและการสนทนา

ประเภทดนตรี ได้แก่

วงสะล้อ ซอ ปิน เป็นวงดนตรีพื้นเมืองของชาว จ.น่าน ประกอบด้วยสะล้อ ปินหรือซึง และซอ มีลีลาและท่วงทำนองเป็นของตนเอง

ประเภทขับร้องพื้นบ้าน ได้แก่

1.ซอล้านนา เป็นการขับร้องเพลงพื้นบ้านของชาวล้านนาในเขต 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน

2.หมอลำพื้น เป็นเพลงพื้นบ้านของชาวอีสาน การ "ลำ" คือ ร้อง เล่าเรื่องราวหรือนิทานหรือคำสอนทางพุทธศาสนา มีแคนเป็นเครื่องดนตรีประกอบ

3.หมอลำกลอน เป็นการลำที่ใช้บทกลอนโต้ตอบกันระหว่างชายและหญิงชิงไหวชิงพริบกัน

4.ลำผญา เป็นการลำหรือร้องเกี้ยวกันระหว่างชายและหญิงโดยใช้ "ผญา" คือ คำคม สุภาษิตหรือคำพูดปริศนามาถามและตอบ ส่วนใหญ่หมอลำชายเป็นผู้ถามให้ฝ่ายหญิงตอบ

5.เพลงโคราช เพลงพื้นบ้านของชาว จ.นครราชสีมา นำนิทาน ชาดกมาร้องด้วยภาษาโคราช สอดแทรกการสอนศีลธรรม

6.ดิเกร์ฮูลู เป็นการขับร้องของชาวไทยภาคใต้ตอนล่าง นิยมใน 3 จังหวัด ได้แก่ นราธิวาส ปัตตานีและยะลา ร้องเป็นกลอนเพลงโต้ตอบกันเพื่อความสนุกสนาน

สาขาช่างฝีมือดั้งเดิม อันหมายถึง ภูมิปัญญา ทักษะฝีมือช่าง การเลือกใช้วัสดุและกลวิธีการสร้างสรรค์ที่แสดงถึงอัตลักษณ์ สะท้อนพัฒนาการทางสั
งคม วัฒนธรรมของกลุ่มชน ได้แก่ ผ้าและผลิตภัณฑ์จากผ้า เครื่องจักสาน เครื่องปั้นดินเผา เครื่องโลหะ เครื่องไม้ เครื่องหนัง เครื่องประดับ งานศิลปกรรมพื้นบ้าน

งานช่างฝีมือดั้งเดิมประเภทผ้าและผลิตภัณฑ์จากผ้า ได้แก่

1.ซิ่นตีนจก ฝีมือชาวภาคเหนือที่มีลักษณะพิเศษตรงที่การทอลวดลายนั้นจะเพิ่มด้ายเส้นพุ่งพิเศษเข้าไปเป็นช่วงๆ แล้วใช้ไม้หรือขนเม่นหรือนิ้วก้อย เพื่อ "จก" หรือควักเส้นด้ายสีสันต่างๆ ขึ้นมาบนเส้นยืนเพื่อให้เกิดลวดลายต่างๆ

2.ผ้าแพรวา เป็นผ้าทอที่มีความยาว 1 วา ใช้ห่มเฉียงไหล่เป็นผ้าสไบหรือคลุมไหล่ทับชุดพื้นเมืองเวลาออกงาน ในผืนหนึ่งๆ มีลวดลายหลายสิบลายงดงามมากโดยใช้มือในการทอเพียงอย่างเดียวโดยไม่ใช้เครื่องมืออื่นเลยจึงใช้เวลาในการทอมาก

3.ผ้าทอนาหมื่นศรี ผ้าพื้นถิ่น จ.ตรัง ลวดลายเชื่อมโยงวัฒน ธรรมราชสำนักสยามและเส้นทางการค้าทางทะเล บางผืนทอเป็นผ้าขาวม้า ผ้าพาดบ่า

ส่วนประเภทเครื่องจักสาน ได้แก่

1.ก่องข้าวดอก เป็นภาชนะจักสานไม้ไผ่ของชาวเหนือสำหรับใส่ข้าวเหนียวนึ่ง มีการยกดอกเป็นลวดลาย มีรูปทรงและลวดลายหลากหลาย

2.เครื่องจักสานย่านลิเภา ทำจากพืชตระกูลเถาวัลย์ สานเป็นลวดลายเสริมสีธรรมชาติและอาจประกอบด้วยเครื่องถมเงินถมทองเพื่อเพิ่มความงามและมูลค่า

เครื่องปั้น ดินเผา ได้แก่ เครื่องปั้นดิน เผาเวียงกาหลงซึ่งทำจากดิน ขาวคุณภาพ สูงและใช้เทคนิคเขียนสีใต้เคลือบทำให้เกิดลวดลายสีดำและมีผิวเคลือบสวยงามโดยไม่มันเงา แต่เรียบใสและมีความบาง

ประเภทเครื่องโลหะ ได้แก่

1.มีดอรัญญิก ทำด้วยเหล็กกล้า เนื้อเหล็กแน่น คมบาง แต่ไม่แตกหรือบิ่น

2.กระดิ่งทองเหลือง ซึ่งมี "ลูกฟัด" หรือตุ้มเล็กๆ อยู่ข้างใน เวลาลมพัดจะเกิดเสียงกังวาน

3.กริช ทำจากเหล็กมีทั้งแบบตรงและคดซึ่งจำนวนคดของกริชบ่งบอกถึงศักดินาของเจ้าของด้วย

ประเภทเครื่องไม้ ได้แก่ เกวียนสลักลาย ทำจากไม้เนื้อแข็งและสลักลวดลายต่างๆ

ประเภทเครื่องหนัง ได้แก่ รูปหนังตะลุง ชาวภาคใต้นำหนังสัตว์มาแกะสลักและระบายสีเพื่อใช้แสดงหนังตะลุง

ประเภทเครื่องประดับ ได้แก่ เครื่องทองโบราณสกุลช่างเมืองเพชรที่มีความประณีตงดงาม งานทุกชิ้นมีเอกลักษณ์

ประเภทศิลปกรรมพื้นบ้าน ได้แก่ ปราสาทศพสกุล ช่างลำปางเป็นเครื่องประกอบพิธีศพของชาวล้านนา มีลักษณะเป็นปราสาทเพื่อรองรับหีบศพในพิธีประชุมเพลิงโดยใช้ไม้เนื้ออ่อนแต่งด้วยกระดาษทากาวและปิดทับด้วยกระดาษฉลุลวดลายสีสันต่างๆ


หน้า 24




 
Copyright © by Matichon Public Co.,Ltd. All Rights Reserved.