มติชน | มติชนสุดสัปดาห์ | ข่าวสด | ประชาชาติธุรกิจ | ศิลปวัฒนธรรม | เทคโนโลยีชาวบ้าน | เส้นทางเศรษฐี | สำนักพิมพ์ | พิมพ์สี | งานดี | ข้อมูลบริษัท | มติชนอคาเดมี | khaosod-english |
   [Home] หน้าแรก-ข่าวสด
 
จำนวนคนอ่านล่าสุด 2125 คน
วันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2554 ปีที่ 21 ฉบับที่ 7511 ข่าวสดรายวัน


ไตรภูมิวินิจฉยกถา (9)


วิถีแห่งการปฏิบัติ พระอาจารย์เทสก์ เกสรังสี
เสถียร จันทิมาธร



ไม่ว่าจะเรียกชื่อ เตภูมิกถา ไม่ว่าจะเรียกชื่อ ไตรภูมิกถา ไม่ว่าจะเรียกชื่อ ไตรภูมิฉบับหลวง ไม่ว่าจะเรียกชื่อ ไตรภูมิโลกวินิจฉัย ไม่ว่าจะเรียกชื่อ ไตรภูมิวินิจฉยกถา

ในที่สุดแล้ว ไตรภูมิพระร่วง มีอยู่ 2 ฉบับอันทรงความหมายเป็นอย่างสูง

1 คือ ไตรภูมิพระร่วง ซึ่งปรากฏให้รับรู้ในบานแผนกของหนังสือว่า พญา ลิไท โอรสของพญาเลอไท ซึ่งครองเมืองศรีสัชนาลัยและสุโขทัย ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นในปีระกา เดือน 4 เพ็ง วันพฤหัสบดี

ศักราชได้ 24 ปี หลังจากเสวยราชสมบัติ ณ เมืองศรีสัชนาลัยได้ 6 ปี

ขณะเดียวกัน 1 คือ ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา ซึ่งเมื่อปี พ.ศ. 2326 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระราชาคณะและราชบัณฑิตทั้งปวงเรียบเรียงขึ้นด้วยการศึกษาค้นคว้าจากพระไตรปิฎก

เมื่อหนังสือแต่งสำเร็จได้ทรงตรวจสอบแล้วมีพระราชดำรัสประสงค์ให้เรียบเรียงขึ้นใหม่

"ให้เป็นคารมเดียว ชำระดัดแปลงเสียให้ดี ให้สมด้วยพระบาลีและอรรถกถา มหาฎีกาแลอนุฎีกา ที่ไหนยังเป็นสังเขปกถาย่นย่ออยู่นั้น แต่งเพิ่มเติมเข้าให้พิสดาร จะได้เป็นธรรมทานแก่ผู้อ่านและผู้ฟังนั้นเป็นอันมากกว่ามาก"

การนี้ตกอยู่ในมือของ พระยาธรรมปรีชา (แก้ว) เจ้ากรมอาลักษณ์ เรียบเรียงในปี พ.ศ. 2345



ที่ พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี บันทึกเอาไว้เป็นหลักฐานว่า

"ตอนนี้เราอ่านหนังสือคล่องขึ้นบ้าง เราได้อ่านหนังสือ ไตรโลกวิตถาร ตอนโลกเสื่อมจนเกิดสัตถันตรกัป"

น่าจะเป็น ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา มากกว่า ไตรภูมิพระร่วง ฉบับดั้งเดิม

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้ทรงพิจารณาจากถ้อยคำภาษาที่ใช้และทรงวินิจฉัยว่า

"น่าจะแต่งในสมัยสุโขทัยจริง"

หนังสือนี้มีชื่อว่า เตภูมิกถา ที่มีชื่อต่อมาว่า ไตรภูมิพระร่วง นั้น สืบเนื่องมาจากพระมหากษัตริย์สมัยสุโขทัยทุกพระองค์ปรากฏพระนามโดยทั่วไปว่า

"สมเด็จพระร่วงเจ้า"

หนังสือ ไตรภูมิพระร่วง พิมพ์เผยแพร่ครั้งแรกในงานพระเมรุพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประสานศรีใส และ พระองค์เจ้าประไพศรีสะอาด

ต้นฉบับหอพระสมุดวชิรญาณได้มาจากเมืองเพชรบุรี เป็นหนังสือ 10 ผูก มีข้อความตอนท้ายว่า พระมหาช่วย วัดปากน้ำ ชื่อวัดกลางจารขึ้นในรัชกาลพระเจ้ากรุงธนบุรี เมื่อเดือน 4 ปีจอ สัมฤทธิศก จ.ศ.1140 ต้นฉบับเขียนเป็นอักษรขอม

ไตรภูมิ เท่ากับ ภูมิ 3 ได้แก่ กามภูมิ รูปภูมิ อรูปภูมิ เป็นภูมิหรือที่อยู่ที่มนุษย์ สัตว์และเทวดาทั้งหลายเกิดวนเวียน

วนเวียนอยู่ใน อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

ข้อน่าสนใจเป็นอย่างมาก คือการเรียบเรียง ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา ขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2326 เป็นการเรียบเรียงขึ้น โดยที่ยังไม่พบหนังสือ เตภูมิกถา ฉบับพญาลิไท

กระนั้น เนื้อหาการเรียบเรียงก็เหมือนกัน และรากฐานที่มาก็เหมือนกัน

นั่นก็คือ เป็นการเรียบเรียงมาจากเนื้อหาอันปรากฏในพระบาลี อรรถกถา มหาฎีกา และอนุฎีกา

เริ่มต้นอาจเป็น สมเด็จพระราชาคณะและราชบัณฑิต

แต่การทำหน้าที่เรียบเรียงในขั้นที่สุดเป็น พระยาธรรมปรีชา (แก้ว) เจ้ากรมอาลักษณ์โดยขอให้ พระพุทธโฆษาจารย์ เป็นผู้ช่วย พระธรรมอุดม เป็นผู้สอบ และ สมเด็จพระสังฆราช ทรงเป็นที่ปรึกษา

เตภูมิกถา และ ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา มีเนื้อความคล้ายกัน แต่เล่มหลังมีความละเอียดพิสดารมากกว่า

และเมื่อเป็นงานในชั้นหลังกว่าย่อมอ่านง่ายกว่าเข้าใจได้ดีกว่า นั่นเห็นได้จาก

"ป่าบัวขาวนั้นแวดล้อมประเทศที่น้ำใสนั้นเข้าไว้โดยรอบ ขอบจังหวัดวงปริมาณแห่งป่าบัวขาวนั้นได้ 78 โยชน์ มีรากใหญ่ประมาณเท่างอนไถ มีเหง้าใหญ่ประมาณเท่ากลอง"

สามเณรเทสก์ เรี่ยวแรง วัย 18 จึงอ่านอย่างซาบซึ้งแต่ต้นจนจบ

เป็นความซาบซึ้งในรสแห่งวรรณกรรมถึงขนาด พระอาจารย์เทสก์ เทสรังสี สะท้อนว่า

"ทำให้สลดใจมาก น้ำตาไหลพรากอยู่เป็นเวลาหลายวัน เวลาฉันอาหารก็ไม่ค่อยจะรู้สึกรสชาติ ใจมันให้มัวแต่คิดถึงความเสื่อมวิบัติของมนุษย์สัตว์ทั้งหลาย

"คล้ายๆ จะมีภาพให้เห็นปรากฏในวันสองวันข้างหน้าอย่างนั้นแหละ"


หน้า 30




 
Copyright © by Matichon Public Co.,Ltd. All Rights Reserved.