มติชน | มติชนสุดสัปดาห์ | ข่าวสด | ประชาชาติธุรกิจ | ศิลปวัฒนธรรม | เทคโนโลยีชาวบ้าน | เส้นทางเศรษฐี | สำนักพิมพ์ | พิมพ์สี | งานดี | ข้อมูลบริษัท | มติชนอคาเดมี | khaosod-english |
   [Home] หน้าแรก-ข่าวสด
 
จำนวนคนอ่านล่าสุด 4970 คน
วันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2556 ปีที่ 22 ฉบับที่ 8088 ข่าวสดรายวัน


พระพุทธรูปปางลีลา


คอลัมน์ คติ-สัญลักษณ์
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์



ในสมัยสุโขทัย พระพุทธรูปปางลีลาเป็นพระพุทธรูปที่เป็นพุทธศิลปะที่สวยที่สุด ในความเชื่อและคตินิยม

กล่าวว่าเป็นพระประจำวันเกิดของคนเกิดวันอังคารด้วย

ในความเป็นมาทางพุทธศิลป์ พระพุทธรูปปางลีลานี้มีมาตั้งแต่ศิลปะสมัยทวารวดี คือ ประมาณพุทธศตวรรษที่ 11-16

จากพุทธประวัติฝ่ายเถรวาท (ไม่ปรากฏพุทธประวัติตอนนี้ในฝ่ายมหายาน) กล่าวไว้ว่า "เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จลงจากชั้นดาวดึงส์พร้อมเหล่าเทวดาและพรหมที่ตามมาส่งเสด็จนั้น ขบวนเสด็จมาหยุด ณ ประตูเมืองสังกัสสนคร เมืองที่พระสารีบุตรจำพรรษาอยู่ พระพุทธองค์ทรงมีพุทธลีลาและพระสิริที่งดงามยิ่ง ครอบงำรัศมีของเหล่าเทวดาและพรหมทั้งหลาย เป็นกายที่งดงามเหนือคำบรรยายเป็นที่ชื่นชมโสมนัสแก่พุทธบริษัทที่เฝ้าเสด็จ"

ข้อสังเกตข้อที่ 1 คือเรื่องราวของพุทธประวัติกับลักษณะของพุทธศิลปะดูจะไม่สมดุลกันนักพุทธศิลป์ในภาพนี้น่าจะมีคติหรือสัญลักษณ์ที่สำคัญอื่นปรากฏอยู่ด้วย

ข้อสังเกตข้อที่ 2 คือพระพุทธรูปปางลีลาที่ชัดเจนตามรูปที่ปรากฏนี้เกิดขึ้นตามศิลปะสมัยสุโขทัย ซึ่งจากตำนานการเผยแผ่ทางพุทธศาสนานั้น พุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทได้เผยแผ่ไปยังอาณาจักรสุโขทัยในสมัยของพญาลิไทเป็นศูนย์กลางสำคัญ เป็นสมัยที่มีการสร้างพระพุทธรูปที่งดงามยิ่งยุคหนึ่ง

ประเด็นของการสร้างปางลีลา น่าจะหมายถึง "พระพุทธศาสนาได้หยั่งลงมาสู่สุโขทัยเป็นศูนย์กลาง" ที่แปรพุทธศิลป์เป็นพระพุทธรูปปางลีลา

ในข้อสังเกตที่ 3 ต่อมา ก็คือ การเผยแพร่พุทธศิลป์ในสมัยที่พระพุทธเจ้ายังมีพระชนมชีพอยู่นั้น พระพุทธเจ้าได้ตรัสแก่เอหิภิกษุทั้งหลายในวันมาฆบูชาว่า

"ท่านทั้งหลายจงเที่ยวไป เพื่อประโยชน์ สุขของชาวโลก" คำว่า จงเที่ยวไป คือ ความหมายของการเดินออกไปเผยแผ่พระพุทธศาสนา ซึ่งพระพุทธรูปปางลีลา คือปางที่แสดงถึงการเที่ยวไปหรือเดินไปเพื่อสั่งสอนธรรมะแก่ชาวโลก ซึ่งพุทธศิลป์ปางลีลาของสุโขทัยก็น่าจะมีความหมายสมบูรณ์ว่า

"พระพุทธศาสนาได้ก้าวมาสู่ดินแดนแห่งนี้ เพื่อประโยชน์สุขของผู้คนในที่นั้น"


หน้า 6




 
Copyright © by Matichon Public Co.,Ltd. All Rights Reserved.