ท่ามกลางภาวะโลกร้อน และความเสี่ยงจากดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลก มนุษย์จะดำรงเผ่าพันธุ์ต่อไปได้อีกศตวรรษหรือไม่

Getty Images ภัยพิบัติล้างโลกไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นสิ่งที่เคยเลยเกิดมาแล้วเมื่อ 66 ล้านปีก่อน

ท่ามกลางภาวะโลกร้อน และความเสี่ยงจากดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลก มนุษย์จะดำรงเผ่าพันธุ์ต่อไปได้อีกศตวรรษหรือไม่ – BBCไทย

มนุษย์เรามีแนวโน้มจะเผชิญกับกาลอวสานเช่นเดียวกับไดโนเสาร์หรือนกโดโดหรือไม่ นี่คือถามที่ใครหลายคนสงสัยใคร่รู้

ปัจจุบัน เผ่าพันธุ์มนุษย์กำลังเผชิญหน้ากับมหันตภัยร้ายนานับประการที่คุกคามการดำรงอยู่ของเราบนโลกใบนี้ ไม่ว่าจะเป็น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สงครามนิวเคลียร์ โรคระบาด หรือแม้แต่การที่ดาวเคราะห์น้อยขนาดยักษ์อาจพุ่งชนโลก

ในบทความนี้ เดวิด เอ็ดมันด์ส นักปรัชญาและนักจัดรายการวิทยุชื่อดัง จะพูดคุยกับบรรดาผู้เชี่ยวชาญเพื่อวิเคราะห์ถึงปัจจัยเสี่ยงหลัก ๆ ที่คุกคามโลก และหาว่าเราจะสามารถแก้ไข หรือหลีกเลี่ยงความเสี่ยงเหล่านี้ได้หรือไม่ ตลอดจนตอบคำถามสำคัญว่า มนุษย์จะสามารถดำรงเผ่าพันธุ์ต่อไปได้อีกหนึ่งร้อยปีหรือไม่

“ความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษย์” คืออะไร

Period drawing of a dodo bird, now extinct
Getty Images หากสัตว์หลายชนิดสูญพันธุ์มาต่อเนื่องนับแต่โบราณกาล เหตุใดมนุษย์จึงไม่มีสิทธิ์จะมีจุดจบแบบเดียวกันบ้าง

ดร.อันเดิร์ช แซนด์แบร์ย นักวิจัยจากสถาบันฟิวเจอร์ออฟไลฟ์มหาวิทยาลัยอ็อกซ์ฟอร์ด กล่าวว่า “ความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษย์หมายถึงภัยคุกคามการดำรงอยู่ของมนุษยชาติหรือลูกหลานของพวกเรา”

จนกระทั่งกลางศตวรรษที่ 20 มนุษย์เคยคิดพวกเราอยู่ในโลกที่ค่อนข้างปลอดภัย แต่มันไม่ได้เป็นเช่นนั้นอีกต่อไปแล้วในปัจจุบัน

เรื่องน่าตกใจก็คือ ความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษย์ มีมากมายและหลากหลายประเภท ดังต่อไปนี้ :

ดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลก

Artist's interpretation of an apocalyptic situation - a swarm of asteroids moving towards planet Earth
Getty Images การศึกษาของทีมนักวิทยาศาสตร์นานาชาติ บ่งชี้ว่าโลกเผชิญกับเหตุอุกกาบาตขนาดใหญ่พุ่งชนบ่อยครั้งขึ้น ตลอดช่วงเวลาเกือบ 300 ล้านปีที่ผ่านมา

ก่อนช่วงทศวรรษที่ 1980 เราไม่เคยคิดว่าโลกจะต้องเผชิญภัยพิบัติครั้งใหญ่อย่างการถูกพุ่งชนโดยหินจากนอกโลก

แต่นักวิทยาศาสตร์สองพ่อลูก คือ ลูอีส และวอลเตอร์ อัลวาเรซ ได้เปลี่ยนความคิดดังกล่าวไปโดยสิ้นเชิงเมื่อพวกเขาเผยแพร่สมมติฐานว่าไดโนเสาร์ต้องสูญพันธุ์ลงจากเหตุดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลก

สมมติฐานดังกล่าวได้รับการสนับสนุนและเห็นด้วยมากขึ้นเมื่อไม่นานมานี้โดยคณะนักวิทยาศาสตร์นานาชาติ ซึ่งส่วนหนึ่งมาจากการค้นพบแอ่งหลุมยักษ์ที่บริเวณคาบสมุทรยูคาตันในเม็กซิโก

อย่างไรก็ตาม บรรดาคนหัวแข็งในกลุ่มผู้สนใจเรื่องความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษย์ ระบุว่า โอกาสที่โลกจะถึงกาลอวสานจากเหตุดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนนั้นยังห่างไกลจากความเป็นจริง เมื่อเทียบกับความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากน้ำมือของมนุษย์เอง

ประชากรล้นโลก ทรัพยากรธรรมชาติร่อยหรอ และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

Two children walk by melting glaciers in Iceland
Getty Images “การยับยั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจะมีความเป็นไปได้ ก็ต่อเมื่อประชากรโลกหยุดเพิ่มขึ้น”

“คนส่วนใหญ่ยอมรับถึงความเสี่ยงที่เกิดจากปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” ดร.คาริน คุห์ลมาน นักวิจัยจากยูนิเวอร์ซิตี้ คอลเลจ ลอนดอน (ยูซีแอล) กล่าว

“แต่มันกลับไม่ค่อยจะเป็นข่าวใหญ่ เช่นเดียวกับเรื่องทรัพยากรธรรมชาติที่กำลังร่อยหรอลง เพราะมันเป็นประเด็นที่ทำให้เรารู้สึกแย่ ดังนั้นเราจึงเลือกที่จะไม่คิดถึงมัน”

“แต่ก็เหมือนกับปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ที่อาจส่งทำให้มนุษยชาติต้องตายก่อนเวลาอันควร ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและทรัพยากรธรรมชาติที่ร่อยหรอนั้นเป็นเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกัน” ดร.คุห์ลมาน กล่าว และว่า “มันเป็นความผิดของมนุษย์อย่างเรา”

“การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นแง่มุมหนึ่งของปัญหาประชากรล้นโลก รวมทั้งปัญหาทรัพยากรธรรมชาติร่อยหรอ อีกทั้งยังมีความสัมพันธ์กัน โดยในขณะที่ทรัพยากรธรรมชาติกำลังจะหมดลง เรากลับใช้น้ำมันเชื้อเพลิงเพิ่มขึ้นทั้งที่ความจริงเรากำลังจะไม่มีทรัพยากรธรรมชาติใช้ และยิ่งเป็นทำให้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเลวร้ายลงไปอีก” ดร.คุห์ลมาน กล่าว

เธอยังระบุด้วยกว่า การยับยั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจะมีความเป็นไปได้ ก็ต่อเมื่อประชากรโลกไม่เพิ่มขึ้น

ความหลากหลายทางชีวภาพถูกทำลาย

A bee collecting pollen from a white flower
Getty Images ประชากรผึ้งที่ลดลงกำลังสร้างความวิตกให้นักวิทยาศาสตร์

มนุษย์เรามีชีวิตอยู่โดยที่มองว่าการฆ่าสัตว์ป่าเป็นเพียงเรื่อง “น่าสงสาร”

แต่งานวิจัยบางชิ้นพบหลักฐานบ่งชี้ว่า ภายในกลางศตวรรษนี้ เราจะไม่สามารถจับปลาในทะเลได้ในระดับที่เพียงพอสำหรับการประมงเชิงพาณิชย์อีกต่อไป นี่หมายความว่าเราจะไม่มีปลาให้ซื้อได้ตามร้านทั่วไป แน่จะไม่มีอาหารเมนูปลาให้เราได้กินกันอีกต่อไป

แมลงก็เป็นสัตว์อีกชนิดที่เริ่มหายไปอย่างเงียบ ๆ เช่นเดียวกับนกบางชนิดที่หายไปจากธรรมชาติเพราะแมลงที่พวกมันกินเป็นอาหารหมดไปจากธรรมชาติ

ดร.คุห์ลมาน บอกว่า เรายังไม่รู้ว่าผลกระทบจากการที่ความหลากหลายทางชีวภาพถูกทำลายจะเป็นเช่นไร แต่ก็แน่ใจได้ว่ามันจะส่งผลร้ายต่อเผ่าพันธุ์มนุษย์ของเรา

โรคระบาด

An artist's interpretation of the flu virus
Getty Images เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ และเชื้อกลายพันธุ์เป็นความท้าทายที่นักวิทยาศาสตร์ต้องเผชิญอย่างต่อเนื่อง

ดร.ลลิตา สุนดาราม จากศูนย์ความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษย์ในเมืองเคมบริดจ์ กำลังศึกษาและประเมินความเสี่ยงทางชีวภาพ

เธอกล่าวถึงการแพร่ระบาดของไข้หวัดใหญ่สเปน เมื่อปี 1918 ซึ่งประเมินกันว่าราวครึ่งหนึ่งของประชากรโลกในยุคนั้นติดเชื้อชนิดนี้ ทำให้มีผู้เสียชีวิตไประหว่าง 50-100 ล้านคน

การแพร่ระบาดของโรคมักเกิดขึ้นเมื่อมีการอพยพย้ายถิ่นฐานครั้งใหญ่ ผู้คนกลับจากสงครามและอาศัยอยู่รวมกันในย่านแออัด

ดังนั้น แม้ว่าปัจจุบันเราจะสามารถพัฒนาวัคซีนต่าง ๆ ได้ดีขึ้น แต่โลกในยุคโลกาภิวัตน์ก็นำอันตรายมาด้วยเช่นกัน

ในช่วงการระบาดของไข้หวัดใหญ่สเปนนั้น ผู้คนเดินทางด้วยรถไฟและเรือ แต่ในยุคปัจจุบันซึ่งผู้คนเดินทางได้สะดวกสบายทางเครื่องบินนั้น โรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ จึงสามารถแพร่ระบาดได้รวดเร็วขึ้น และอาจนำไปสู่หายนะครั้งใหญ่

ภัยคุกคามจากมนุษย์ด้วยกัน

Images from rescue teams treating victims at Tsukiji subway station in Tokyo, following a sarin gas attack by doomsday cult Aum Supreme Truth (Aum Shinrikyo).
Getty Images เมื่อวันที่ 20 มี.ค. 1995 สมาชิกโอมชินริเคียวได้ก่อเหตุปล่อยแก๊สซารินโจมตีสถานีรถไฟใต้ดินในกรุงโตเกียว จนทำให้มีผู้เสียชีวิตไปอย่างน้อย 12 คน และบาดเจ็บอีกเป็นจำนวนมาก จากนั้นยังพยายามก่อเหตุโจมตีด้วยไฮโดรเจนไซยาไนด์อีกหลายแห่งแต่ประสบความล้มเหลว

ความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษยชาติที่คนเราก่อขึ้นส่วนใหญ่มาจากความไม่ตั้งใจ

แต่การที่วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีความก้าวหน้าขึ้น ก็ทำให้เกิดความกังวลถึงความเป็นไปได้ที่บุคคลผู้ไม่หวังดีจะก่อเหตุโจมตีที่สร้างความหายนะครั้งใหญ่ ยกตัวอย่างเช่น การเพาะเชื้อไวรัสในห้องแล็บโดยใช้เทคโนโลยีชีววิทยาสังเคราะห์

ดร.ฟิล ตอร์เรส จากสถาบันฟิวเจอร์ออฟไลฟ์ ระบุว่า หากมี “ปุ่มวันสิ้นโลก” อย่าจริง ก็คงจะมีคนจำนวนไม่น้อยเลือกที่จะกดมัน ซึ่งคนพวกนี้อาจรวมถึงกลุ่มสุดโต่งทางศาสนาทื่เชื่อว่าพวกเราได้รับบัญชาจากพระเจ้าให้ทำลายล้างโลก เพื่อกอบกู้โลกไว้ ดังเช่นพวกสาวกลัทธิโอมชินริเคียว

ขณะเดียวกัน ดร.ตอร์เรส บอกว่าเราต่างเผชิญความเสี่ยงจากกลุ่มคนที่มีแรงจูงใจในการทำให้มนุษย์สูญสิ้นไปเพื่อสนองเหตุผลส่วนตัว เช่น พวกก่อเหตุกราดยิงคนไม่ซึ่งหน้า

คนกลุ่มนี้อาจแสดงความปรารถนาในการขจัดเผ่าพันธุ์มนุษย์ให้หมดสิ้นไปด้วยน้ำมือของพวกเขา ไม่ว่าจะโดยเปิดเผย หรือเป็นการเขียนในบันทึกส่วนตัว

แต่คนพวกนี้มีเท่าใดกันแน่ ผู้เชี่ยวชาญบางรายคาดว่า ปัจจุบันมีผู้มีพฤติกรรมต่อต้านสังคมและผู้มีอาการทางจิตอยู่ประมาณ 300 ล้านคนทั่วโลก และหลายคนในจำนวนนี้อาจก่อให้เกิดภัยคุกคามขึ้นได้

สงครามนิวเคลียร์

A mushroom cloud after the explosion of a French atomic bomb above the atoll of Mururoa, also known as Aopuni. 1971. From 1966until 1996 this was the French testing ground for 193 bombs which detonated first atmospheric, then underground. French Polynesia, Pacific.
Getty Images สงครามนิวเคลียร์อาจไม่สามารถฆ่าคนทั้งโลกได้ แต่ผลกระทบที่ตามอาจทำได้

ดร.เซท บอม จาก Global Catastrophic Risk Institute ซึ่งเป็นสถาบัน ศึกษาและวิจัยเรื่องความเสี่ยงมหันตภัยโลก บอกว่า การเผาไหม้ของเมืองที่ถูกระเบิดนิวเคลียร์ถล่มจะทำให้เกิดฝุ่นที่แพร่กระจายไปในเมฆ และชั้นบรรยากาศโลก

ฝุ่นที่ว่านี้อาจตกค้างอยู่ได้นานหลายสิบปี และปิดกั้นแสงอาทิตย์ที่ส่องมายังโลก

การสูญพันธุ์ของมนุษย์จากสงครามนิวเคลียร์อาจมาจากผลโดยรวมของความเสียหายที่เกิดขึ้นทันทีจากระเบิดนิวเคลียร์ ความชะงักงันทางเศรษฐกิจ และผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมโลก

ปัญญาประดิษฐ์

Skull and crossed bones danger or piracy sign made up of binary ones and zeros machine code. Concept image for online piracy, hacking, internet fraud or similar threats.
Getty Images เป็นไปได้หรือไม่ที่มนุษย์เราอาจสูญเสียการควบคุมเอไออย่างสิ้นเชิง

ความเสี่ยงจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (เอไอ) มาในหลายรูปแบบ เช่น ความเสี่ยงที่อัลกอริทึมอัตโนมัติอาจทำให้ระบบของตลาดหุ้นโลกล่มโดยบังเอิญ จนนำไปสู่วิกฤตเศรษฐกิจรุนแรง หรือการที่มนุษย์เราอาจสูญเสียการควบคุมเอไออย่างสิ้นเชิง

หนึ่งตัวอย่างที่บรรดาผู้เชี่ยวชาญกำลังวิตกกังวลก็คือ เทคโนโลยีการตัดต่อวิดีโออันแนบเนียนที่เนียกว่า Deepfake ซึ่งใช้ภาพวิดีโอของบุคคลมีชื่อเสียงมาตัดต่อให้ดูเหมือนกำลังทำหรือพูดอะไรก็ตามที่ผู้ผลิตต้องการ

คนร้ายอาจผลิตวิดีโอของผู้นำโลกคนหนึ่งกำลังข่มขู่ผู้นำโลกอีกคน จนอาจนำไปสู่ความตึงเครียดระหว่างชาติมหาอำนาจนิวเคลียร์ 2 ประเทศก็เป็นได้

ปัจจุบันเทคโนโลยีนี้มีความก้าวหน้าไปมาก และตรวจจับได้ยากขึ้นทุกขณะ

เราจะลดความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษย์ได้อย่างไร

ท่ามกลางภาวะโลกร้อน

Getty Images/NASA
อนาคตโลกอยู่ในมือของพวกเราทุกคน

อารยธรรมของเรากำลังตกอยู่ในความเสี่ยงมากน้อยเพียงใด ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า นั่นขึ้นอยู่กับภัยที่คุกคาม

สิ่งสำคัญที่เราต้องตระหนักก็คือ อนาคตของเราไม่ใช่เรื่องตายตัวหรือคงทนถาวร ดังนั้นเราจึงยังสามารถทำอะไรได้หลายอย่างในตอนนี้ เพื่อช่วยให้เผ่าพันธุ์ของเราสามารถดำรงอยู่ได้ต่อไป

ดร.แซนด์แบร์ย กำลังทำงานเพื่อให้เครื่องจักรในอนาคตอยู่ภายใต้การควบคุมของมนุษย์

ส่วนผู้เชี่ยวชาญคนอื่น ๆ กำลังหาวิธีการทางวิศวกรรมธรณี เพื่อแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ด้วยการใส่ฝุ่นละอองเข้าไปในชั้นบรรยากาศโลก

หรือหาวิธีเอาชีวิตรอดจาก “ฤดูหนาวนิวเคลียร์” (nuclear winter) ซึ่งหมายถึงภาวะที่โลกหนาวเย็นอย่างรุนแรงหลังจากการยิงระเบิดนิวเคลียร์ถล่มกัน ส่งผลให้เกิดการสะสมของฝุ่นละอองที่ชั้นบรรยากาศโลก จนแสงอาทิตย์ส่องลงมาไม่ถึงพื้นผิวโลกซึ่งจะทำพืชทั่วไปไม่สามารถสังเคราะห์แสงเพื่อเจริญเติบโตได้ และทำให้มนุษย์ต้องพึ่งพาอาหารจากเห็ดราแทน

ส่วน ดร.คุห์ลมาน มีความเห็นว่า สิ่งสำคัญที่เราต้องแก้ไขเพื่อป้องกันการสูญพันธุ์ของมนุษยชาติก็คือ ต้องหยุดการเพิ่มประชากรโลก “เราต้องเปลี่ยนค่านิยมสังคมในเรื่องเกี่ยวกับขนาดครอบครัว โดยเลิกมีความคิดว่าเราต่างมีสิทธิ์ที่จะมีลูกได้หลายคนและบริโภคทรัพยากรต่าง ๆ ได้มากเท่าที่เราต้องการ”

นี่คือสิ่งที่เราทุกคนสามารถช่วยกันได้เพื่อป้องกันหายนะที่จะเกิดขึ้นกับโลกและเผ่าพันธุ์ของเรา

มนุษย์มักไม่ค่อยมองการณ์ไกล และขนบธรรมเนียมต่าง ๆ มักไม่ปรับไปตามผลประโยชน์ของคนรุ่นต่อ ๆ ไป

แต่ ดร.คุห์ลมาน บอกว่า หากศตวรรษที่ 21 ไม่ใช่ศตวรรษสุดท้ายของพวกเรา เราก็จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องเตรียมรับมือกับความเสี่ยงต่อการอยู่รอดของมนุษย์อย่างจริงจังมากกว่านี้


บทความนี้ปรับมาจากรายการ Will humans survive the century? โดยเดวิด เอ็ดมันด์ส ที่ออกอากาศทางสถานีวิทยุบีบีซีเรดิโอ 4


บทความก่อนหน้านี้พิม โต้ข่าวควง ฌอห์ณ กินข้าว-จับมือกระหนุงกระหนิง ยันยังเป็นพี่น้องเหมือนเดิม
บทความถัดไปจตุพร ประกาศลาออก ช่วยเพื่อชาติ หาเสียง อารี ลั่น 50 ล้าน ก็ไม่ไปอยู่ด้วย!