กำแพงเบอร์ลิน : ครบรอบ 30 ปี การล่มสลายของม่านเหล็กที่แยกเยอรมนีออกจากกัน

Getty Images

กำแพงเบอร์ลิน : ครบรอบ 30 ปี การล่มสลายของม่านเหล็กที่แยกเยอรมนีออกจากกัน – BBCไทย

วันที่ 9 พ.ย. 2019 คือวาระครบรอบ 30 ปี การล่มสลายของกำแพงเบอร์ลินเมื่อปี 1989 ซึ่งถือเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่สุดของโลกในศตวรรษที่ 20

กำแพงเบอร์ลินถูกสร้างขึ้นเมื่อปี 1961 อันเป็นห้วงเวลาที่ยุโรปแบ่งออกเป็น 2 ขั้ว โดยกำแพงเบอร์ลินเองได้แบ่งแยกเมืองหลวงของเยอรมนีออกจากกันนานเกือบ 30 ปี

กำแพงแห่งหนึ่งผุดขึ้นในเวลาชั่วข้ามคืน สร้างความประหลาดใจให้แก่ผู้คนทั้งสองฝั่ง และกลายเป็นปราการที่ขวางกั้นการไปมาหาสู่กันของผู้คนจากฝั่งตะวันตกและฝั่งตะวันออกของกรุงเบอร์ลิน

ในวันที่ 9 พ.ย. 1989 กำแพงเบอร์ลินถูกพังทลายลง และผู้คนจากทั้งสองฝั่งก็สามารถเดินทางไปมาได้อย่างเสรีอีกครั้ง

นี่คือเรื่องราวของกำแพงเบอร์ลิน ซึ่งไม่เพียงจะเป็นกำแพงที่แบ่งกั้นเมืองหลวงของเยอรมนี แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ที่แบ่งแยกอุดมการณ์ทางการเมือง 2 ขั้วออกจากกันนานเกือบ 30 ปี

กำแพงเบอร์ลิน : ครบรอบ 30 ปี
9 November 1989: On this night, 30 years ago, thousands of East Germans rushed to the Berlin Wall and crossed into West Berlin for the first time in almost 30 years. This photo was taken on the night that the border opened and shows people celebrating around the wall. Berlin’s famous Brandenburg Gate in the background. Getty Images

เหตุใดจึงมีการสร้างกำแพงเบอร์ลินขึ้น

ในช่วงสิ้นสุดของสงครามโลกครั้งที่ 2 ในเดือน ก.ย. 1945 เยอรมนีได้ยอมแพ้ต่อฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งประกอบไปด้วย สหราชอาณาจักร สหรัฐฯ ฝรั่งเศส และสหภาพโซเวียต

ฝ่ายสัมพันธมิตรได้ตัดสินใจแบ่งเยอรมนีออกจากกัน โดยที่แต่ละประเทศจะแบ่งกันควบคุมพื้นที่ส่วนต่าง ๆ ของเยอรมนี

อังกฤษ อเมริกา และฝรั่งเศส ควบคุมพื้นที่ฝั่งตะวันตกของเยอรมนี ในขณะที่พื้นที่ฝั่งตะวันออกจะอยู่ภายใต้การควบคุมของสหภาพโซเวียต

กรุงเบอร์ลินอยู่ในเขตของโซเวียต แต่เนื่องจากเป็นเมืองหลวงของเยอรมนี มันจึงถูกแบ่งออกเป็น 4 พื้นที่ โดยที่แต่ละส่วนจะอยู่ใต้การควบคุมของแต่ละประเทศ

พื้นที่ในส่วนของอเมริกา อังกฤษ และฝรั่งเศส กลายเป็นเบอร์ลินตะวันตก ขณะที่ส่วนของโซเวียตได้กลายเป็นเบอร์ลินตะวันออก

This map shows the divide between the east and the west

BBC
แผนภาพแสดงสีที่แบ่งฝั่งตะวันตกและตะวันออก

ภายในปี 1949 เยอรมนีได้แบ่งออกเป็น 2 ประเทศ คือ “สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี”(เยอรมนีตะวันตก) ควบคุมโดย อังกฤษ อเมริกา และฝรั่งเศส ส่วน “สาธารณรัฐประชาธิปไตยเยอรมนี” (เยอรมนีตะวันออก) ควบคุมโดยสหภาพโซเวียต

หลังเยอรมนีได้แยกออกจากกัน ก็เป็นที่ชัดเจนอย่างรวดเร็วว่าสหภาพโซเวียตมีแนวคิดในการปกครองพื้นที่ในส่วนของตนที่แตกต่างออกไปจากแนวคิดของฝ่ายชาติตะวันตก

เยอรมนีตะวันตก ดำเนินรูปแบบการปกครองแบบเดียวกับในอังกฤษและอเมริกา ซึ่งให้เสรีภาพประชาชนในการเดินทาง ฟังเพลง และแสดงความคิดเห็นได้อย่างมีอิสระ

ขณะที่เยอรมนีตะวันออกมีการใช้กฎเกณฑ์ที่เข้มงวดมากกว่าในการควบคุมพฤติกรรมของประชาชน และมีตำรวจคอยสอดส่องอย่างใกล้ชิด

เมื่อเวลาผ่านไปหลายปี ประชาชนต่างหลบหนีออกจากเยอรมนีตะวันออกไปยังฝั่งตะวันตกกันวันละหลายพันคน แม้ว่าจุดประสงค์หลักในการสร้างกำแพงเบอร์ลินคือเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์นี้ขึ้นก็ตาม


ลำดับเหตุการณ์สำคัญของกำแพงเบอร์ลิน

  • 1949 เยอรมนีแยกออกเป็น 2 ประเทศอย่างเป็นทางการ คือ สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี”(เยอรมนีตะวันตก) และ “สาธารณรัฐประชาธิปไตยเยอรมนี” (เยอรมนีตะวันออก)
  • 1952 เยอรมนีตะวันออก ปิดพรมแดนที่ติดกับเยอรมนีตะวันตก แต่ยังเปิดพรมแดนระหว่างเบอร์ลินฝั่งตะวันออกกับฝั่งตะวันตกอยู่
  • 13 ส.ค.1961 พรมแดนระหว่างเบอร์ลินฝั่งตะวันออกกับฝั่งตะวันตกได้ปิดลง และกำแพงเบอร์ลินได้ถูกสร้างขึ้นภายในเวลาชั่วข้ามคืน
  • 1987 ประธานาธิบดีโรนัลด์ เรแกน เยือนกรุงเบอร์ลิน และเรียกร้องให้นายมิคาอิล กอร์บาชอฟ ผู้นำโซเวียต รื้อถอนกำแพงเบอร์ลิน
  • 4 พ.ย.1989 ประชาชน 1 ล้านคนไปชุมนุมประท้วงที่ อเล็กซานเดอร์พลัทซ์ จัตุรัสหลักของเบอร์ลินตะวันออก หลังการประท้วงดำเนินไปได้ไม่กี่วันรัฐบาลเยอรมนีตะวันออกได้ประกาศลาออก
  • 9 พ.ย.1989 ประชาชนจำนวนมากในเยอรมนีตะวันออกได้ไปรวมตัวกันที่จุดผ่านแดน พร้อมเรียกร้องที่จะข้ามไปยังฝั่งตะวันตก เจ้าหน้าที่พิทักษ์พรมแดนจึงปล่อยให้ผู้คนนับพันข้ามฝั่งเข้าไปยังเบอร์ลินตะวันตก และเริ่มรื้อถอนกำแพงเบอร์ลิน
  • 3 ต.ค.1990 เยอรมนีตะวันออกและตะวันตกรวมประเทศกันอย่างเป็นทางการ

This map shows how Germany was split down the middle, with the capital city of Berlin in the Soviet-controlled east side of the country

BBC
แผนภาพแสดงเยอรมนีที่ถูกแบ่งออกจากกัน โดยกรุงเบอร์ลินอยู่ในเขตที่โซเวียตปกครอง

กำแพงเบอร์ลินสร้างขึ้นมาอย่างไร

ในปี 1961 นายนิกิตา ครุชชอฟ ผู้นำสหภาพโซเวียตขณะนั้น ได้สั่งการให้สร้างกำแพงขึ้นระหว่างเบอร์ลินตะวันออกกับเบอร์ลินตะวันตก เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้คนหนีออกจากฝั่งตะวันออก

กำแพงถูกสร้างขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยผุดขึ้นมาในค่ำคืนของวันที่ 13 ส.ค.

This picture shows East German workers building the Berlin wall in 1961, while being watched by communist police

Getty Images
ภาพชาวเยอรมนีตะวันออกกำลังสร้างกำแพงเบอร์ลินในปี 1961 โดยมีตำรวจคอมมิวนิสต์คอยจับตาดูอยู่

ผู้คนจำนวนมากตื่นขึ้นมาพบว่าตัวเองติดอยู่ในฝั่งหนึ่ง ขณะที่ญาติพี่น้อง และเพื่อนฝูงอยู่ที่อีกฟากหนึ่ง

ในช่วงแรก กำแพงเบอร์ลินมีสภาพเป็นแนวรั้วลวดหนาม

แต่เมื่อเวลาผ่านไป มันได้กลายสภาพเป็นกำแพงคอนกรีตที่แข็งแรง มีหอสังเกตการณ์ และเจ้าหน้าที่ติดอาวุธคอยควบคุม และลาดตระเวนอย่างเข้มงวด เพื่อให้แน่ใจว่าจะไม่มีผู้ใดข้ามผ่านไปได้

This map shows West Berlin, which was surrounded by the Berlin Wall

BBC
แผนภาพแสดงเบอร์ลินตะวันตกถูกโอบล้อมด้วยกำแพงเบอร์ลิน

กำแพงเบอร์ลินใหญ่เพียงใด

กำแพงเบอร์ลินมีความยาว 155 กม. สูง 4 เมตร และภายในปี 1989 มีหอสังเกตการณ์ 302 แห่งตลอดแนว

ที่จริงกำแพงเบอร์ลินประกอบไปด้วยแนวกำแพง 2 แนวที่ขนานกันไป โดยมีช่องว่างตรงกลางที่ทอดยาวไปตามแนวกำแพงทั้งสองฝั่ง ซึ่งบริเวณนี้จะมีทหารคอยคุ้มกัน และเต็มไปด้วยกับระเบิด เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้คนข้ามพรมแดน

กำแพงเบอร์ลินได้กลายเป็นสัญลักษณ์ที่แบ่งแยกยุโรปฝั่งตะวันออกและตะวันตกออกจากกัน จนถูกเรียกขานว่า “ม่านเหล็ก” (iron curtain)

ผู้นำสหภาพโซเวียตระบุว่า มันเป็นเกราะคุ้มกัน แต่อังกฤษ อเมริกา และฝรั่งเศส มองว่ามันเป็นคุกที่จองจำผู้คนไม่ให้หลบหนีออกจากฝั่งตะวันออก

ชีวิตหลังกำแพงเบอร์ลินเป็นอย่างไร

ในช่วงนั้นมีผู้พยายามข้ามกำแพงราว 5,000 คน แต่ก็ทำได้ยากและเต็มไปด้วยอันตราย

มีประชาชนกว่า 100 คนที่ถูกสังหารขณะพยายามข้ามกำแพงแห่งนี้ตลอดระยะเวลา 28 ปี ระหว่างปี 1961-1989 นอกจากนี้ ยังมีผู้คนอีกหลายร้อยรายที่ถูกสังหารขณะพยายามหลบหนีออกจากเยอรมนีตะวันออกด้วยการข้ามพรมแดนส่วนอื่น ๆ ที่เชื่อมกับฝั่งตะวันตก

ชีวิตในเบอร์ลินตะวันออกเต็มไปด้วยความยากลำบาก ทางการใช้กฎระเบียบที่เข้มงวดควบคุมการดำเนินชีวิตของประชาชน

คนในเบอร์ลินตะวันออกที่เคยทำงานในฝั่งตะวันตกต่างต้องตกงาน

ส่วนคนที่มีญาติมิตรอยู่คนละฝั่ง ต่างก็ต้องพลัดพรากจากกัน หลายคนไม่ได้พบบุคคลผู้เป็นที่รักอีกจนกระทั่งกำแพงเบอร์ลินได้ล่มสลายลง

This picture from 14 August 1961 shows soldiers putting up a barbed wire barrier in preparation for the full construction of the Berlin Wall

Getty Images
ภาพเมื่อปี 1961 เผยให้เห็นทหารกำลังติดตั้งรั้วลวดหนามเพื่อเตรียมการก่อสร้างกำแพงเบอร์ลินให้สมบูรณ์

เกิดอะไรขึ้นกับกำแพงเบอร์ลิน

ช่วงทศวรรษที่ 1980 เริ่มมีการประท้วงการที่สหภาพโซเวียตใช้อำนาจควบคุมหลายประเทศในแถบยุโรปตะวันออก

ผู้คนในเยอรมนีตะวันออกต้องการมีเสรีภาพเพิ่มขึ้นในการเดินทาง การดำเนินชีวิต และการแสดงความคิดเห็น พวกเขาจึงได้ออกไปชุมนุมเรียกร้องขอเสรีภาพเหล่านี้ ซึ่งรวมถึงการเดินทางออกนอกประเทศ

หลังจากชาวเยอรมนีตะวันออกหลายร้อยคนหลบหนีผ่านประเทศเพื่อนบ้าน เช่น ฮังการี และเชโกสโลวาเกีย รัฐบาลเบอร์ลินตะวันออกก็พบว่าเป็นการยากขึ้นทุกขณะที่จะหยุดยั้งเสียงเรียกร้องของประชาชนให้ปล่อยพวกเขาข้ามไปฝั่งเยอรมนีตะวันตก

ในวันที่ 9 พ.ย. ผู้นำเยอรมนีตะวันออกได้ประกาศผ่านทางโทรทัศน์ว่าจะเปิดพรมแดนที่กั้นฝั่งตะวันออกและตะวันตก

ประชาชนจำนวนมากจากเยอรมนีตะวันออกพากันไปยังกำแพงเบอร์ลิน และเรียกร้องให้เจ้าหน้าที่เปิดรั้วกั้น

เจ้าหน้าที่พิทักษ์พรมแดนไม่สามารถควบคุมคลื่นมวลชนได้ จึงจำใจต้องปล่อยให้พวกเขาข้ามไปยังเยอรมนีตะวันตก

On 9 November 1989, there were scenes of great celebration in Berlin as thousands of people flooded across the Berlin Wall

Reuters
ภาพจากวันที่ 9 พ.ย. 1989 ที่ถูกกำหนดให้เป็นวันที่กำแพงเบอร์ลินล่มสลาย

เกิดอะไรขึ้นหลังกำแพงเบอร์ลินล่มสลาย

ผู้คนทางฝั่งตะวันตกต่างไปรอต้อนรับคนจากฝั่งตะวันออก

การเฉลิมฉลองเริ่มขึ้นในทันที ครอบครัวและเพื่อนฝูงต่างโผเข้าสวมกอดกัน หลังจากต้องพลัดพรากกันมานานหลายปี บางคนก็ปีนขึ้นไปบนกำแพงแล้วเต้นรำด้วยความดีใจ

วันที่ 9 พ.ย. 1989 ถูกกำหนดให้เป็นวันที่กำแพงเบอร์ลินล่มสลาย แต่กำแพงไม่ได้ถูกรื้อถอนออกไปทั้งหมดในทันที

หลายสัปดาห์หลังจากนั้น ผู้คนจำนวนมากเริ่มทุบทำลายกำแพงด้วยค้อนขนาดใหญ่ แล้วเก็บเศษชิ้นส่วนกำแพงไว้เป็นที่ระลึกถึงสิ่งที่เกิดขึ้น

รัฐบาลรื้อถอนกำแพงเบอร์ลินเสร็จสมบูรณ์ในปี 1990 แม้จะเหลือบางส่วนไว้ให้ผู้คนได้ชมในปัจจุบัน

ในปี 1990 เยอรมนีตะวันออกและเยอรมนีตะวันตกได้พูดคุยเรื่องการรวมประเทศ

ในวันที่ 3 ต.ค. 1990 หรือ 11 เดือนหลังจากกำแพงเบอร์ลินล่มสลายเยอรมนีตะวันออกและตะวันตกได้รวมประเทศกันอย่างเป็นทางการ จนเป็นเยอรมนีที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน

บทความก่อนหน้านี้หนุ่ม21หึงแรง! ง้อไม่สำเร็จ บุกอาละวาดบ้านแฟนสาว แม่โดดช่วยดับคู่ลูก เจ็บอีก 3
บทความถัดไปคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี ม.ธรรมศาสตร์ ชี้แจง เรื่องการเข้ารับตำปหน่ง และสถาณการณ์ปัจจุบันของคณะฯ