คติ-สัญญลักษณ์ สถาปัตยกรรมไทย : คติใหม่ วัดมหาธาตุ

“ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์”

หลายตอนที่ผ่านมาได้กล่าวถึงคติ สัญลักษณ์ของวัดมหาธาตุ ที่เป็นสัญลักษณ์ของศูนย์อำนาจทั้งทางการปกครอง เศรษฐกิจ หรือความยิ่งใหญ่ของเมือง ของชุมชนในอดีตสังคมในสุวรรณภูมิของไทย ศูนย์กลางของวัดมหาธาตุคือรูปแบบของสถูป เจดีย์ใหญ่ เป็นสัญลักษณ์ เขาพระสุเมรุ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของจักรวาลทัศน์ และเชื่อว่าได้บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้าไว้ด้วย

แต่ในดินแดนสุวรรณภูมิของไทย สถูป เจดีย์ บางองค์ บางแห่ง ใช้เป็นสัญลักษณ์ของความปรองดอง ความสงบ บางแห่งสร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นในช่วงนั้น

สัปดาห์ก่อน ยกตัวอย่างของวัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน ซึ่งในวัตถุประสงค์ที่ซ่อนอยู่นั้น ผู้คิดสถาปนาวัดนี้มิได้หวัง ให้เป็นวัดพระศรีมหาธาตุในคติและสัญลักษณ์เดิม แต่หากมุ่งหวังเป็นอนุสาวรีย์ที่ระลึกถึงการเปลี่ยนแปลงสำคัญของการเมืองในประเทศที่เปลี่ยนจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตย แต่ได้ปรับรูปแบบผังบริเวณให้คล้ายกับคติในการสร้างวัดมหาธาตุเดิม โดยปรับสับที่ตั้งของเจดีย์และโบสถ์วิหารให้แตกต่างจากคติเดิม และแปรเปลี่ยนความหมายขององค์ประกอบ เช่น ปล้องไฉน ปล้องบนยอดเจดีย์จากเดิมที่หมายถึงสวรรค์ 6 ชั้น ซ้อนทับ หมายถึงเจตนารมณ์ 6 ประการของคณะราษฎร เป็นต้น และยังใช้ตัวเจดีย์เป็นที่เก็บอัฐิของคณะผู้ก่อการ เพื่อเป็นที่ระลึกถึงคณะผู้ก่อการอีกด้วย และมีการบรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้าไว้ในเจดีย์ย่อมที่ซ่อนอยู่ในเจดีย์ใหญ่

ในลำดับต่อไป จะยกตัวอย่างสถูป เจดีย์ ที่เป็นที่ระลึกถึงเหตุการณ์หรือเรื่อง อื่นๆ มาขยายความ

บทความก่อนหน้านี้กระแสร้อน : แคลช อะเวค คอนเสิร์ต รวมตัวระเบิดความมันส์! 
บทความถัดไปจอห์นแม็กเคน ฮีโร่สงคราม – ผู้วิจารณ์ทรัมป์ สิ้นใจแล้ว วัย 81