ในยุคที่ประเทศไทยต้องเผชิญกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ส่งผลกระทบทำให้ธุรกิจจำนวนมากต้องปิดตัวลง มีคนตกงานจำนวนมาก กลุ่ม ปตท. จึงได้ริเริ่ม “โครงการนวัตกรรมสร้างรอยยิ้ม ” เพื่อช่วยเหลือฟื้นฟูเศรษฐกิจและพัฒนาความเป็นอยู่ของชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤตโควิด-19 อย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 3 ปี ตั้งแต่ปี 2564 – 2566 โดยประยุกต์ใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีด้าน Smart Farming, Smart Marketing และ Community Based Tourism มาส่งเสริมให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองด้วยพลังงานทดแทน ช่วยพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืนไปแล้วกว่า 45 พื้นที่ ด้วยความมุ่งมั่น… ถ้าชุมชนยิ้มได้ เศรษฐกิจไทยก็ยิ้มด้วย
สำหรับ Smart Farming เป็นการส่งเสริมการนำนวัตกรรม เทคโนโลยี ความเชี่ยวชาญด้านนวัตกรรมและวิศวกรรมเพื่อพัฒนาศักยภาพกระบวนการผลิตผลผลิตเกษตร ให้เกิดการใช้ทรัพยากรเพาะปลูกอย่างเหมาะสม ผลผลิตมีคุณภาพ ลดการสูญเสียจากปัจจัยแวดล้อมต่าง ๆ ส่วน Smart Marketing ส่งเสริมการแปรรูปผลผลิตเพื่อเพิ่มมูลค่า การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ตั้งแต่การจัดการวัตถุดิบ วางแผนการผลิต การยกระดับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ การปรับบรรจุภัณฑ์และสื่อสารการตลาดโดยขับเคลื่อนผ่านวิสาหกิจชุมชน ขณะที่นวัตกรรม Community Based Tourism คือ การส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน ด้วยการพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชื่อมโยงอัตลักษณ์ ประเพณี วัฒนธรรมและทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นผ่านการจัดท่องเที่ยวชุมชน เพื่อก่อให้เกิดการท่องเที่ยวที่ยั่งยืนในด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม
ปัจจุบันชุมชนเครือข่าย 45 ชุมชน ใน 29 จังหวัดทั่วประเทศที่เข้าร่วมโครงการนวัตกรรมสร้างรอยยิ้ม ต่างประสบความสำเร็จทางด้านอาชีพและรายได้ ชาวบ้านต่างมีทักษะและศักยภาพที่สามารถพึ่งพาตนเองได้ ทำให้ชุมชนมีความเข้มแข็งพร้อมจะเติบโตอย่างยั่งยืนต่อไป ยกตัวอย่างเช่น
พื้นที่ชุมชนตำบลท่ามะนาว อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี ชาวบ้านส่วนใหญ่ทำอาชีพเกษตร เพาะปลูกผักสวนครัวกลางแจ้งและในโรงเรือน มักพบปัญหาเรื่องโรค แมลงศัตรูพืช และผลกระทบจากสภาพอากาศ ทำให้ผลผลิตเสียหาย ไม่เจริญเติมโตตามฤดูกาล ทำให้เกษตรกรมีรายได้ลดลง โครงการนวัตกรรมสร้างรอยยิ้ม กลุ่ม ปตท. ได้ช่วยเหลือปรับปรุงโรงเรือนต้นแบบ เสริมโต๊ะปลูกผักเพื่อใช้งานร่วมกับนวัตกรรม ติดระบบ I0T รดน้ำอัตโนมัติ ควบคุมปัจจัยการเพาะปลูก สนับสนุนโดรนเพื่อการเกษตร เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเพาะปลูกพืซไร่ พัฒนาสารปรับปรุงดินไบโอชาร์จากถ่านไม้ไผ่ผสมกากตะกอนมูลสุกร และส่งเสริมการทำสารชีวภัณฑ์จากใบสาบเสือ เพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องโรคแมลงศัตรูพีช และเร่งการเติบโตของผลผลิต
ทุกวันนี้ ทางชุมชนสามารถลดผลผลิตเสียหาย จากสภาพแวดล้อมด้วยโรงเรือนเพาะบ่ลูก แถมได้ผลผลิตตลอดปี ประสิทธิภาพการเพาะปลูกเพิ่มขึ้น 1.5 เท่า สามารถลดเวลาและลดการใช้น้ำ ในการเพาะปลูก 4 เท่า ด้วยระบบ IoT และลดการใช้สารกำจัดศัตรูพืช 2 เท่า ด้วยโดรนเพื่อการเกษตรในพืชไร่ ลดค่าปุ๋ยยูเรีย 3 เท่า จากการใช้วัสดุปรับปรุงดินทดแทน ลดการสัมผัสสารเคมี 5 เท่า โดยลดเวลาพ่นสารกำจัดศัตรูพืชด้วยโดรน และสามารถเพิ่มรายได้ 1.5 เท่าจากการใช้ไบโอชาร์ ที่ให้ผลผลิตมีคุณภาพดี
ชุมชนบ้านห้วยขาบ ตำบลดงพญา อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน เป็นชุมชนเผ่าลั๊วะที่ปลูกกาแฟอาราบิกาเป็นรายได้หลัก และเพาะปลูกพืชผักสวนครัวเป็นแหล่งอาหารภายในชุมชน เนื่องจากทรัพยากรเพาะปลูกขาดความอุดมสมบูรณ์ สภาพเวดล้อมไม่เหมาะสม ชุมชนจึงต้องการพัฒนาพื้นที่เพาะปลูกพืชอาหารในพื้นที่เพื่อให้พึ่งพาตนเองและเกิดอาชีพมีรายได้ กลุ่ม ปตท.เข้าไปช่วยก่อสร้างโรงเรือนและ IoT ระบบน้ำควบคุมปัจจัยการเพาะปลูก ติดตั้งหลอดไฟ LED เสริมศักยภาพการเพาะปลูก สร้างโรงอบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์ เพิ่มประสิทธิภาพอบเมล็ดกาแฟ รวมทั้งติดตั้ง Solar Cell เป็นแหล่งพลังงานทดแทน และถ่ายทอดองค์ความรู้เรื่องการปลูกพืซผักสวนครัว การพัฒนาคุณภาพกาแฟ การตลาด และการเพิ่มมูลค่าผลผลิตทางการเกษตรแก่ชุมชน
หลังเข้าร่วมโครงการนวัตกรรมสร้างรอยยิ้ม ชุมชนสามารถเพิ่มประสิทธิภาพ การปลูกพืชผักสวนครัวและผักสลัดกว่า 2.4 เท่า ด้วยการใช้ โรงเรือน I0T และ LED ปลูกพืชมาส่งเสริมปัจจัยเพาะปลูก เป็นแหล่งอาหารให้ชุมชนสามารถเพาะปลูกได้ตลอดปี นอกจากนี้ การแปรรูปกาแฟชุมชน ด้วยโรงอบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์ ลดเวลาตากแห้งเมล็ดกาแฟได้ถึง 1.75 เท่า นอกจากนี้ ชุมชนมีแหล่งรับซื้อที่แน่นอน จากการวางแผนการเพาะปลูก ช่วยให้มีรายได้มั่นคง
ตำบลดงขี้เหล็ก อำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี เกษตรกรในพื้นที่ส่วนใหญ่ปลูกไม้ดอกไม้ประดับเป็นหลักโดย มะสังดัด ซึ่งเป็นไม้ประดับตระกูลบอนไซที่สร้างรายได้หลักให้แก่ชุมชน ระยะหลังเกิดความแปรปรวนของสภาพอากาศบ่อย โดยเฉพาะช่วงฤดูหนาวมักมีปัญหาลมพัดแรงส่งผลให้ต้นมะสังดัดเสียหาย 70-80% ใบและลำต้นแห้งตาย รากไม่เจริญเติบโต กลุ่ม ปตท.จึงติดตั้งโรงเรือนและ 10T ระบบน้ำ เพื่อลดความเสียหายผลผลิตจากสภาพอากาศรวมทั้งควบคุมอุณหภูมิและปริมาณน้ำให้เหมาะสมกับการเพาะปลูก
นอกจากนี้ปตท.ได้ติดตั้งโรงเรือนเพาะเมล็ดและโรงเรือนรักษาไม้ดัด ส่งเสริมความแข็งแรงของต้นกล้ามะสัง และต้นมะสังดัดที่พร้อมเข้าสู่กระบวนการดัดจำหน่าย ส่งเสริมเกษตรกรใช้ปุ๋ยหมักชีวภาพ (Bio-Booster) มาใช้ในการเพาะปลูก เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพผลผลิตพืชใบ ลดต้นทุน เวลา และเพิ่มสารอาหารให้กับดิน ผลการเพาะปลูกในระบบโรงเรือน สามารถลดความเสียหายของผลผลิตได้ 16เท่า ลดเวลาและทรัพยากร เช่น ลดเวลาในการรดน้ำต้นมะสังดัดลงกว่า 3 เท่า ลดแรงงานในการกำจัดวัชพืชลงกว่า 2 เท่า จากการยกกระบะปลูก ที่ช่วยให้การเกิดโรคแมลง และศัตรูพืชลดลง ลดต้นทุนการผลิตด้วยการใช้ปุ๋ยจุลินทรีย์เร่งการย่อยสลาย ทดแทนการใช้ปุ๋ยขี้ไก่ได้มากกว่า 2.5 เท่า และสามารถเพิ่มประสิทธิภาพการเพาะปลูกโดยอัตราการเจริญเติบโตของผลผลิตอยู่ที่ 90-95% ผลผลิตมีคุณภาพดีด้วยธาตุอาหารที่เหมาะสมต่อพืชใบ ช่วยสร้างโอกาสทางการตลาด ผลผลิตมีคุณภาพมีปริมาณรองรับความต้องการของตลาดสม่ำเสมอ
ด้านศูนย์ส่งเสริมพัฒนาคนพิการ สังฆมณฑลอุดรธานี ที่นี่เป็นศูนย์การเรียนรู้อบรมอาชีพเกษตรกรแก่คนพิการ ให้พึ่งพาตนองได้ พื้นที่มีการจัดการรัพยากรน้ำด้วยลำไทรโยงโมเดล ต่อมา กลุ่ม ปตท. ส่งเสริมการยกระดับกระบวนการเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยีควบคู่ความเหมาะสม ต่อการใช้งานของคนพิการ
กลุ่ม ปตท.ติดตั้งโซล่าเซลล์และเครื่องสูบน้ำสำหรับการผันน้ำไปใช้ในพื้นที่ สร้างโรงเรือนปลูกผักพร้อมระบบรดน้ำอัตโนมัติ เพื่อปลูกผักนอกฤดูกาสได้ สร้างโรงเรือนเลี้ยงไก่ไข่เหนือสระเลี้ยงปลา (รองรับการทำงานของคนพิการ) ลดต้นทุนค่าอาหารสัตว์ ติดระบบน้ำหัว Nipple เพื่อลดการติดโรคของไก่ ติดสปริงเกอร์รดน้ำหลังคาจากโซลาร์เซลล์ ส่งเสริมการใช้นาโนซิงค์ออกไซด์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของผลผลิต สนับสนุนโดรนเพื่อการเกษตร ลดการสัมผัสสารเคมี สร้างรายได้เสริม และสนับสนุนตู้อบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์เพื่อแปรรูปผลผลิต สร้างรายได้
โครงการนี้ ช่วยส่งเสริมศักยภาพคนพิการจากอุปกรณ์ เครื่องมือ โรงเรือนและนวัตกรรม เพิ่มความสะดวกในการทำการเกษตรและเลี้ยงสัตว์ ลดต้นทุนการเพาะปลูก จากการใช้โซลาร์เซลล์ กับเครื่องสูบน้ำ และระบบไฟฟ้าสามารถลดค่าไฟฟ้าได้กว่าเท่าตัว เพิ่มประสิทธิภาพผลผลิต ด้วยการใช้นาโนซิงค์ออกไซต์ ลดการเกิดโรคพืช ทำให้ผลผลิตมีคุณภาพ น้ำหนักดี มีปริมาณผลผลิตเพิ่มขึ้นกว่า 4 เท่าตัว
วิสาหกิจชุมชนตามรอยพ่อ ชุมชนเศรษฐกิจพอเพียง ตำบลบ้านน้ำพุ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย เกษตรกรส่วนใหญ่ทำเกษตรกรรมนาข้าวอินทรีย์ พบปัญหาการใช้เมล็ดพันธุ์มากเกินจำเป็น เกษตรกรรมไม่แม่นยำจึงได้ผลผลิตไม่เต็มที่ สูญเสียผลผลิตในขั้นตอนตากข้าวจากสภาพอากาศ กลุ่ม ปตท. ได้สนับสนุนเครื่องหยอดเมล็ดพันธุ์ข้าว เพื่อควบคุมจำนวนปริมาณเมล็ดพันธุ์ให้เหมาะสม โดยเกษตรกรประยุกต์การหยอดปุ๋ยละลายช้าร่วม สนับสนุนโดรนเพื่อการเกษตร เพื่อให้การใส่สารชีวภัณฑ์มีความแม่นยำ ลดความเสียหายผลผลิต สนับสนุนเครื่องอบข้าว ลดการสูญเสียผลผลิต ควบคุมความชื้นให้คุณภาพข้าวคงที่
ประโยชน์ที่ชุมชนได้รับคือ ลดต้นทุนเมล็ดพันธุ์ 2 เท่า ด้วยเครื่องหยอดเมล็ดพันธุ์ข้าวแทนการหว่านแบบเดิม ลดเวลาทำเกษตร 3 เท่า ด้วยเครื่องอบลดความชื้นแทนการตากข้าว ตามท้องถนนหรือลานตาก ควบคุมคุณภาพผลผลิตให้มีความชื้นต่ำ ผลผลิตได้ราคาดี เพิ่มปริมาณผลผลิต 1.3 เท่า จากโดรนเพื่อการเกษตรและเครื่องหยอดเมล็ดพันธุ์ให้ผลผลิตในแปลงนามีปริมาณและคุณภาพสม่ำเสมอ
นอกจากนี้ยังมีชุมชนอีกหลายแห่งที่สร้างอาชีพและมีรายได้จาก กิจกรรม Community-Based Tourism ของ กลุ่มปตท.ที่เข้าไปส่งเสริมการบริหารจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนตามอัตลักษณ์ของท้องถิ่น ลดผลกระทบสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ผู้สนใจสามารถเข้าไปสัมผัสชีวิตเรียบง่ายในชุมชนที่เป็นเอกลักษณ์และยังคงไว้ซึ่งวัฒนธรรมวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมกันได้ที่ “บ้านแม่กลางหลวง” ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นหมู่บ้านที่ตั้งอยู่บนพื้นที่ดอยอินทนนท์ มีกลุ่มชนเผ่าชาว “ปกาเกอะญอ” ตั้งรกรากอาศัยอยู่มายาวนาน มีทิวทัศน์ “นาข้าวขั้นบันได” ลดหลั่นกันไปตามเชิงเขา ที่ห้ามพลาดในการเก็บภาพประทับใจ แม่กลางหลวงยังเป็นแหล่ง “กาแฟอาราบิก้า” คุณภาพดีเยี่ยมมีป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์และแหล่งต้นน้ำ ซึ่งหลอมรวมเป็น “น้ำตกผาดอกเสี่ยว” ที่รอให้นักท่องเที่ยวได้ไปสัมผัสให้เข้าถึงทั้งความงามของธรรมชาติและชุมชนที่อบอุ่น
พาไปท่องเที่ยวสุด Unseen สัมผัสความสมบูรณ์ของธรรมชาติและความสงบเงียบของชุมชนที่มีไมตรีจิตรต่อผู้มาเยือน กับ “เกาะหมาก จังหวัดพัทลุง” มีสภาพภูมิประเทศ เป็นเกาะอยู่กลางลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาตอนกลาง ซึ่งเป็นทะเลสาบ 3 น้ำ และหมู่เกาะสี่-เกาะห้า มีทรัพยากรที่อุดมสมบูรณ์ จึงเกิดเป็นกิจกรรมท่องเที่ยว ไม่ว่าจะเป็นล่องเรือ ฟอกปอด กอดทะเล ชมความสวยงามของเกาะกระ เกาะไก่ ชมวิถีชีวิตชาวประมง และกิจกรรมท่องเที่ยวแบบ Low Carbon ปั่นจักรยานบนเส้นทางป่าพรุพร้อมสูดอากาศบสุทธิ์ พายเรือคายัคชมพระอาทิตย์ตกดิน ค่ำหน่อยก็ได้ชมหมู่ดาวสวยงามที่ “ชมดาว ลานยอ” หากเป็นสายบุญสามารถไปสักการะเจดีย์ทองที่วัดเกาะโคบ เที่ยวหนำใจแล้วต้องไม่พลาดที่จะร่วมทำกิจกรรมกินร้อยปล่อยล้าน และสร้างบ้านให้ปลาด้วย
ใครที่พอมีเวลาพักผ่อนหลายวันหน่อย มาออกเดินทางไปพร้อมกันเลยที่ ตำบลลำสินธุ์ อำเภอศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง ชุมชน “ลำสินธุ์” เต็มไปด้วยมนต์เสน่ห์ของแดนใต้ที่มีความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ และอาหารที่หลากหลาย ร่วมเทศกาลกินผักเหลียงพร้อมรับประทานเมนูอาหารว่างและอาหารแปรรูปหลากหลาย เพลิดเพลินกิจกรรมแสงแรกของพระอาทิตย์ ณ เขาพันธุรัตน์ สัมผัสธรรมชาติน้ำตกโตนแพรทอง สนุกสนานกับการล่องแก่งลำสินธุ์ เป็นอีกหนึ่งชุมชนที่สามารถแวะเวียนมาพักผ่อนได้ตลอดปี
