นักกฎหมาย ชี้รัฐปราบทุจริตสวมบัตร จี้เร่งรัดสิทธิผู้สุจริตที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยมานาน ทำให้คนมีสิทธิ เสียสิทธิ เสียโอกาส เสนอ 3 แนวทางแก้ปัญหาจริงจัง

วันที่ 18 พ.ย.2569 นายสุรพงษ์ กองจันทึก นักกฎหมายผู้เชี่ยวชาญด้านสัญชาติ ให้สัมภาษณ์ถึงสถานการณ์การทุจริตด้านงานทะเบียนราษฎรและสัญชาติไทยที่กำลังทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยสะท้อนผ่านคดีจับกุมขบวนการสวมสิทธิ์หลายกรณีในช่วงที่ผ่านมา อาทิ กรณีเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน ตำรวจตรวจคนเข้าเมืองสุราษฎร์ธานี จับกุมชาวอินเดียที่เกาะสมุย ซึ่งจ่ายเงินให้นายหน้า 6 หมื่นบาทเพื่อสวมบัตรประชาชนไทย

ทั้งกรณีเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน ที่กระทรวงมหาดไทยทลายขบวนการทุจริตออกบัตรบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน (บัตรเลข 0) ให้กลุ่มทุนจีนในอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ จนนำไปสู่การออกหมายจับผู้เกี่ยวข้องกว่า 81 หมาย รวมถึงกรณีกรมการปกครองขยายผลจับกุมขบวนการจ้างชายไทยแอบอ้างเป็นบิดาเพื่อแจ้งเกิดเท็จให้บุตรของชาวต่างชาติทั้งในกรุงเทพมหานครและต่างจังหวัด

นายสุรพงษ์ ระบุว่า ปรากฏการณ์เหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงช่องโหว่และความหละหลวมในระบบราชการ โดยมีเจ้าหน้าที่รัฐและผู้นำท้องถิ่นบางส่วน อาทิ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน เข้าไปมีส่วนร่วมเรียกรับผลประโยชน์และรับรองเท็จ ส่งผลให้คนต่างด้าวที่มีกำลังทรัพย์สามารถซื้อสัญชาติและสถานะทางทะเบียนได้อย่างรวดเร็ว

“ในทางกลับกัน กลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในประเทศไทยมาอย่างยาวนาน รวมถึงบุตรหลานที่เกิดในแผ่นดินไทย ซึ่งมีคุณสมบัติครบถ้วนตามกฎหมายและรัฐมีฐานข้อมูลอยู่แล้ว กลับต้องเผชิญกับความล่าช้าอย่างแสนสาหัส

แม้รัฐบาลจะมีมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2567 เร่งรัดการพิจารณาให้แล้วเสร็จภายใน 5 วัน เพื่อสะสางปัญหาผู้คั่งค้างกว่า 483,626 คน แต่ในทางปฏิบัติกลับแทบไม่มีความคืบหน้า จนต้องขยายเวลาดำเนินการออกไปอีก 1 ปีตามมติ ครม. เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569” นายสุรพงษ์ กล่าว

นายสุรพงษ์ กล่าวต่อว่า ในความเป็นจริง ผู้ยื่นคำร้องที่ถูกต้องตามกฎหมายต้องรอคอยการพิจารณาจากอำเภอและจังหวัดนานนับปี และเมื่อได้รับการอนุมัติแล้ว ขั้นตอนการขอออกเลขประจำตัว 13 หลักจากส่วนกลางซึ่งควรใช้เวลาเพียงไม่กี่วัน

กลับยืดเยื้อนานกว่า 6 เดือน ทำให้ชาวบ้านผู้ยากไร้ต้องเสียสิทธิและโอกาสในชีวิต หลายรายต้องแบกรับภาระฟ้องร้องต่อศาลปกครองเพื่อให้มีคำสั่งบังคับให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติตามกรอบเวลา 90 วันตามกฎหมาย แต่การเยียวยาก็เกิดขึ้นเฉพาะรายที่ฟ้องร้องเท่านั้น

นักกฎหมายผู้เชี่ยวชาญด้านสัญชาติ มองว่า ความล่าช้าและอุปสรรคในระบบปกติเช่นนี้เองที่เป็นตัวเร่งให้เกิดขบวนการทุจริตขึ้น เมื่อช่องทางที่ถูกต้องเดินหน้าไม่ได้ ช่องทางใต้ดินจึงเข้ามาแทนที่ และขยายวงกว้างไปเอื้อประโยชน์ให้แก่กลุ่มทุนต่างชาติที่ผิดกฎหมายซึ่งมีกำลังจ่ายสูงกว่า

นอกจากนี้ วิธีแก้ปัญหาของภาครัฐในอดีตมักเป็นการเหมารวม เมื่อตรวจพบการทุจริตในพื้นที่ใด มักมีคำสั่งระงับการออกบัตรหรือการแจ้งเกิดทั้งหมด ทำให้ประชาชนผู้บริสุทธิ์และคนไทยที่ไปแจ้งเกิดบุตรตามปกติต้องถูกบ่ายเบี่ยงและได้รับผลกระทบ กลายเป็นผู้ถูกลงโทษไปด้วย ทั้งที่คนกลุ่มนี้ควรได้รับการอำนวยความสะดวกอย่างเร่งด่วน

นายสุรพงษ์ จึงเสนอให้รัฐบาลและกระทรวงมหาดไทยปรับแนวทางการแก้ปัญหาอย่างจริงจังและเป็นระบบ 3 แนวทาง ดังนี้

  1. ลงโทษเด็ดขาดทั้งขบวนการ เมื่อมีมูลความผิดหรือการร้องเรียน ต้องสั่งให้เจ้าหน้าที่รัฐและผู้นำท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องออกจากราชการไว้ก่อน เพื่อไม่ให้เข้าไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน และดำเนินคดีอาญาอย่างถึงที่สุด
  2. บังคับใช้กรอบเวลา 90 วันอย่างเคร่งครัด ต้องมีหนังสือสั่งการและระบบติดตามผลที่ชัดเจน หากเจ้าหน้าที่ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่หรือปล่อยให้คำร้องล่าช้าเกินกำหนดโดยไม่มีเหตุอันควร ต้องมีบทลงโทษทางวินัยอย่างจริงจัง
  3. แยกแยะและคุ้มครองผู้สุจริต หยุดมาตรการระงับการให้บริการแบบเหมารวม และเร่งรัดออกเอกสารสิทธิให้แก่กลุ่มชาติพันธุ์และประชาชนที่ยื่นเรื่องอย่างถูกต้องตามกฎหมายโดยเร็วที่สุด

“การปราบปรามขบวนการขายสัญชาติจะไม่มีวันสำเร็จอย่างยั่งยืน หากระบบราชการยังคงปล่อยให้ผู้สุจริตต้องรอคอยอย่างไร้ความหวัง รัฐต้องสร้างความโปร่งใสและประสิทธิภาพให้เกิดขึ้นควบคู่กัน เพื่อปิดประตูทุจริตและคืนความเป็นธรรมให้แก่ผู้มีสิทธิอย่างแท้จริง” นายสุรพงษ์ กล่าวทิ้งท้าย

ติดตามข่าวสด

ข่าวเด่นประจำวัน