ผอ.สำนักศิลปากรที่ 10 ตรวจสอบโบราณวัตถุ ชิ้นส่วนสถาปัตยกรรมปราสาทคันนา ถูกนำมาเก็บรักษาไว้ที่วัดตั้งแต่ปี 2515 พบอยู่ในสมัยพุทธศตวรรษที่ 15-16 หรือ 900 ปีก่อน ชาวบ้านยันอยู่ฝั่งไทย
วันที่ 8 ต.ค.2568 นายทศพร ศรีสมาน ผอ.สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา ร.ต.อ.อัคคภาคย์ เที่ยงธรรม นายกอบต.แนงมุด นายสมเดช ลีลามโนธรรม ผอ.กลุ่มโบราณคดี นายนภสินธุ์ บุญล้อม หัวหน้าอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง พร้อมผู้นำชุมชน และชาวบ้านแนงมุด ร่วมลงพื้นที่ตรวจสอบโบราณวัตถุที่ถูกเคลื่อนมาจากปราสาทคันนา เมื่อปี 2515 ปัจจุบันเก็บรักษาภายในวัดบ้านแนงมุด ต.แนงมุด อ.กาบเชิง จ.สุรินทร์
จากการตรวจสอบเบื้องต้นพบโบราณวัตถุ ชิ้นส่วนสถาปัตยกรรม อาทิ เสาประดับกรอบประตู และชิ้นส่วนหน้าบันและโบราณวัตถุประเภทฐานรูปเคารพ ช่วงประมาณพุทธศตวรรษ ที่ 15-16 หรือประมาณ 900 ปี
นายเลื้อย เรืองกระจาย อายุ 70 ปี ชาวบ้านแนงมุด หนึ่งในผู้ที่ช่วยกันขนหินสลักจากปราสาทคันนา มาไว้ที่วัดบ้านแนงมุด ให้ข้อมูลว่า ช่วงนั้นประมาณปี พ.ศ.2515 บวชเป็นสามเณรอยู่ที่วัดนี้ หลวงพ่อได้ให้ไปช่วยขนขึ้นรถมาจากปราสาทคันนา ไปก็เห็นสภาพเป็นซากปรักหักพังแบบนี้อยู่แล้ว ที่ขนมามีเสากับฐานรูปเคารพ ส่วนทับหลังมีขนาดใหญ่เอามาไม่ได้ ส่วนตัวปราสาทสภาพไม่เหมือนอย่างที่เป็นข่าว พังเรียบไปหมดแล้ว มีเพียงเสาตั้งอยู่สองต้นมีคานอยู่คานเดียว เอามาเท่าที่ยกขึ้นรถมาได้ หลังจากนั้นก็ไม่ได้เข้าที่ปราสาทอีกเลย
ด้านผอ.สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา เปิดเผยว่า โบราณสถานมีกฎหมายคุ้มครองอยู่ โดยสภาพทั่วไปหากไม่มีปัญหาก็ไม่ควรที่จะเคลื่อนย้ายออกมา แต่ที่เกิดขึ้นเป็นเรื่องในอดีตแล้ว ก็อยากจะประชาสัมพันธ์ให้ได้รับทราบ แต่ในอดีตด้วยความเป็นห่วงศิลปวัตถุโบราณของคนในพื้นที่ ก็มีการเคลื่อนย้ายมาเก็บรักษาไว้ มองว่าเป็นเจตนาที่ดีปราสาทคนา ในส่วนของสำนักศิลปากรที่ 10 ได้รับแจ้งครั้งแรกเมื่อปี 2544 โดยตำรวจตระเวนชายแดน จากนั้นเข้าไปตรวจสอบในพื้นที่ แล้วทำเป็นรายงานเบื้องต้นไว้ ในขณะที่สำรวจก็มีประเด็นเรื่อง MOU เกิดขึ้น ทำให้ไม่สามารถเข้ามาดำเนินการต่อได้ เหมือนกับปราสาทตาเมือนธม จึงหยุดอยู่แค่นั้นและไม่ได้ดำเนินการต่อ
วัตถุโบราณที่พบเป็นเสาประดับกรอบประตูที่บ่งบอกหรือเป็นเอกลักษณ์ว่าเป็นชิ้นส่วนจากปราสาทคันนาก็คือลวดลายของเสากรอบประตู ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของตัวประกอบปราสาทหรือตัวสถาปัตยกรรมโบราณของปราสาท หลักๆก็จะเป็นทับหลัง เสาประดับกรอบประตู ส่วนเหล่านี้บางที่เมื่อเสื่อมสภาพจากสาเหตุธรรมชาติก็จะหลุดออกมา ซึ่งจะเห็นได้จากลวดลายโบราณที่อยู่ในตัวเสา
ส่วนพื้นที่ของปราสาทคนาข้อมูลในขณะที่ได้ไปสำรวจตอนนั้นอยู่ในดินแดนของประเทศไทย แต่หลังจากเกิดความขัดแย้งกัน ก็ต้องไปถามทางฝ่ายความมั่นคง ทางทหารว่าจะอย่างไร แต่จากที่เราดูจากข้อมูลแมพต่างๆที่เรามี ปราสาทอยู่ในเขตประเทศไทยแน่นอน โดยปราสาทคนานั้นจริงๆแล้วก็เป็นปราสาทขอมโบราณ ซึ่งปราสาทโบราณแถวนี้น่าจะอยู่ราวพุทธศตวรรษที่ 15 ถึง 16 หรือ 900 ปีประมาณนั้น แต่ต้องไปดูอย่างอื่นประกอบด้วย โดยจะมอบหมายให้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสุรินทร์ดำเนินการจัดทำทะเบียนโบราณวัตถุ ต่อไป
ส่วนนายวีรวัฒน์ พันธุ์ศิลป์ อายุ 65 ปี อดีตผู้ใหญ่บ้านแนงมุด บอกว่า ตอนนี้มีบ้างเพจลงข้อมูลที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับปราสาท ว่า ปราสาทคันนายังสมบูรณ์อยู่ ซึ่งความจริงมันไม่ใช่ ตัวปราสาทคันนาผุพังมาหลายสิบปีแล้ว เห็นเมื่อ 40 ปีที่แล้วมีแต่ร่องรอยการขุดรื้อหาสมบัติ ส่วนบริเวณพื้นที่ของตัวปราสาทมีลักษณะสี่เหลี่ยมกว้างประมาณ 40×40 เมตร ฝั่งตะวันออกมีสระน้ำพื้นที่ประมาณ 2 ไร่
