ด่วน! ศาลรัฐธรรมนูญ ชี้ บาร์โค้ดบัตรเลือกตั้งไม่ขัดรัฐธรรมนูญ เลือกตั้งปี 69 ไม่โมฆะ
เมื่อเวลา 09.00 น. วันที่ 28 ก.ย.2569 ที่สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ได้ประชุมแถลงด้วยวาจา ปรึกษาหารือ ลงมติ และอ่านคำวินิจฉัย ในคดีเรื่องพิจารณาที่ ต.30/2569 กรณีข้อสงสัยเกี่ยวกับระบบรหัสแท่ง (Barcode) และ QR Code บนบัตรเลือกตั้ง สามารถสืบย้อนไปถึงตัวคนกาได้หรือไม่ เข้าข่ายทำให้การเลือกตั้งไม่เป็นไปโดยลับ ขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ โดยนัดออกนั่งบังลังก์อ่านคำวินิจฉัยในเวลา 14.00 น.
สืบเนื่องจากปรากฏภาพจากสื่อหลายสำนัก หลังปิดหีบเลือกตั้ง อยู่ระหว่างการนับคะแนนเมื่อช่วงเย็นถึงค่ำ 8 ก.พ.2569 ปรากฏว่ากรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) ชูบัตรเลือกตั้งขึ้นมานับ แต่มีแถบบาร์โค้ด บนบัตรเลือกตั้ง สส.บัญชีรายชื่อ และ คิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง สส.เขต ทำเอาสาธารณชนฉงนสงสัยเป็นอย่างมาก เพราะในการเลือกตั้งหลายครั้งก่อนหน้านี้ ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน
จากนั้นผู้ตรวจการแผ่นดิน ได้รับเรื่องร้องเรียนจากประชาชนและฝ่ายต่างๆ รวม 22 เรื่อง ก่อนส่งเรื่องพร้อมความเห็นให้ศาลรัฐธรรมนูญ วินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213 กรณีคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) จัดการเลือกตั้งสส. เมื่อวันที่ 8 ก.พ. 2569 โดยจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีบาร์โค้ด และคิวอาร์โค้ด
โดยผู้ร้องระบุว่า รูปแบบบัตรเลือกตั้งดังกล่าว อาจสืบทราบและตรวจสอบย้อนกลับได้ว่า ผู้ลงคะแนนเป็นใครและลงคะแนนให้ใคร ส่งผลให้การออกเสียงลงคะแนนมิได้เป็นไปโดยลับ ขัดต่อรัฐธรรมนูญหลายมาตรา เช่น มาตรา 4, 25, 32, 34, 50(7), 83 วรรคสอง, 85, 95 และมาตรา 224
ต่อมาวันที่ 18 มี.ค.2569 ศาลรัฐธรรมนูญ พิจารณาคำร้องแล้ว มีมติ 6 ต่อ 3 รับคำร้องกรณีไว้พิจารณาวินิจฉัย โดยไต่สวนและสืบพยานในชั้นศาลรัฐธรรมนูญ กินเวลายาวนานกว่า 5 เดือน
มีการไต่สวนพยาน 5 ปาก ได้แก่ 1.นางนิตรีญา รัตนทัศนีย์ นักวิชาการคอมชำนาญการ สำนักงาน กกต. 2.นายวรพงศ์ อนันต์เจริญกิจ ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนการเลือกตั้ง สำนักงาน กกต. 3.นายภาคภูมิ ภูอุดม กรรมการบริษัท ที.เค.เอส. เทคโนโล ยี จำกัด (มหาชน) 4.นางกัญญาณัฐ พิกุลทอง กรรมการบริษัท จันวาณิชย์ ซีเคียวริตี้ พริ้นท์ติ้ง จำกัด และ 5.นายแสวง บุญมี เลขาธิการ กกต.
นอกจากนี้ยังอนุญาตให้ นายณรงค์ กลั่นวารินทร์ ประธาน กกต. เข้าร่วมสังเกตการณ์ไต่สวน และว่าที่ ร.ต.ภาสกร สิริภคยาพร รองเลขาธิการการ กกต. สาธิตกระบวนการจัดเก็บบัตรเลือกตั้ง ก่อนนัดแถลงด้วยวาจา ปรึกษาหารือ ลงมติ และอ่านคำวินิจฉัยในวันนี้ (28 ก.ย.)
ต่อมาเวลา 14.00 น. ศาลออกนั่งบังลังก์อ่านคำวินิจฉัยว่า ก่อนการพิจารณาคดี ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญได้พิจารณาคำร้องของนายพลภาขุน เศรษฐญาบดี ตัวแทนผู้ประสานงานคณะราษฎรไทยแห่งชาติ (ครช.) ที่ร้องคัดค้านนายสราวุธ ทรงศิวิไล และนายจักรพงษ์ วิวัฒน์วานิช ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ เข้าร่วมพิจารณา คดีนี้แล้ว ศาลปรึกษาหารือไม่เป็นเหตุคัดค้านและคู่กรณีไม่อาจเป็นคู่คัดค้าน จึงมีคำสั่งยกคำร้องดังกล่าว
จากนั้น ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ได้อ่านคำวินิจฉัยในคดีเรื่องพิจารณาที่ ต.30/2569 กรณีข้อสงสัยเกี่ยวกับระบบรหัสแท่ง (Barcode) และ QR Code บนบัตรเลือกตั้ง สามารถสืบย้อนไปถึงตัวคนกาได้หรือไม่ เข้าข่ายทำให้การเลือกตั้งไม่เป็นไปโดยลับ ขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ว่า
ในบัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขต กำหนดเป็นหมายเลขเล่มที่ปรากฏบนต้นขั้ว เมื่อจับคู่ พบผู้มีสิทธิเลือกตั้ง 20 ราย คิวอาร์โค้ดเกิดขึ้นได้เฉพาะ 20 ราย ได้รับบัตรเล่มเดียวกันและเลือกคนเดียวกัน แบบแบ่งเขตไม่เชื่อมโยงได้โดยตรง เฉพาะรายมีความเป็นไปได้น้อยมาก จึงยากที่จะบ่งชี้ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ดังนั้น คิวอาร์โค้ดไม่สามารถสืบทราบผู้ลงคะแนนและผลลงคะแนนนั้นได้
ขณะที่บาร์โค้ดบัตรเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อนั้น เมื่อตรวจสอบแล้ว ฟังได้ว่าการจัดเก็บเอกสารบัตรเลือกตั้ง ต้นขั้ว และบัญชีรายชื่อผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง มีความปลอดภัยเพียงพอ และกกต.ประจำจังหวัดไม่สามารถเข้าถึงบัตรต้นต้นขั้ว
ส่วนที่สแกนบาร์โค้ดได้หรือไม่นั้น ในเวลานับคะแนนนับเลือกตั้ง บุคคลภายนอกใช้โทรศัพท์สแกนบาร์โค้ด ถึงต้นขั้ว การที่บุคคลภายนอกจะจับคู่เอกสารทั้ง 3 อย่าง เพื่อระบุตัวตนผู้มีสิทธิ ทำได้โดยต้องกระทำร่วมกับ กปน. หรือ ผอ.สำนักงานกกต.ประจำจังหวัด จึงจะเข้าถึงทั้ง 3 อย่างได้ ซึ่งเป็นการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย
ประกอบกับมาตรการรักษาความปลอดภัยของบัตร ต้นขั้วและบัญชีมีการจัดเก็บแยกกันเด็ดขาดภายใต้สถานการณ์ที่บุคคลภายนอกรวบรวม 3 อย่างได้ยาก จึงฟังไม่ได้ว่าบุคคลภายนอกระบุตัวตนของผู้มีสิทธิ์ได้ ข้อกล่าวอ้างฟังไม่ขึ้น
การจัดเก็บบัตรบาร์โค้ด ต้นขั้ว บัญชีผู้มีสิทธิ มีมาตรการรักษาความปลอดภัยเพียงพอ บุคคลภายนอก-เจ้าหน้าที่เข้าถึงทั้ง 3 อย่าง เพื่อระบุตัวตนของผู้มาใช้สิทธิ เป็นไปได้ยาก
ส่วนข้อเท็จจริงที่ได้จากการไต่สวนพบว่า รหัสแท่งบาร์โค้ด สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้ ตั้งแต่หมายเลขบัตร ลำดับผู้มีสิทธิ์เลือกตั้ง เครื่องหมายลงคะแนนพรรคการเมืองที่เลือก ซึ่งอาจถือว่ามีผลกระทบกับการเลือกตั้งโดยลับของการลงคะแนน
อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาถึงมาตรการ การจัดเก็บรักษาบัตรเลือกตั้ง ซึ่งเป็นมาตรการเพื่อคุ้มครองเจตจำนงทางการเมืองของผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งแล้ว เห็นได้ว่าการบริหารจัดการบัตรเลือกตั้งนับตั้งแต่ขั้นตอน การจัดพิมพ์ การจัดสรร การขนส่ง การส่งมอบให้แก่หน่วยเลือกตั้ง การลงคะแนน การนับคะแนน และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิ์เลือกตั้ง
ตลอดทั้งการเก็บรักษาหลังการลงคะแนนเป็นมาตรการป้องกันและควบคุมไม่ให้นำบัตรเลือกตั้งจากเขตหนึ่งไปใช้อีกเขตหนึ่ง การกำหนดรหัสหรือรหัสเฉพาะ ย่อมช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถตรวจสอบได้ว่าบัตรเลือกตั้งนั้นใช้ในการจัดสรรมาให้พื้นที่ดังกล่าวหรือไม่ได้
เมื่อพิจารณาจากข้อเท็จจริงที่ผู้ร้องนำสืบ และพยานหลักฐานจากการไต่สวนยังไม่พบปรากฏข้อเท็จจริง หรือพยานหลักฐานเพียงพอที่จะรับฟังได้ว่า บุคคลใดหรือหน่วยงานใดนำบัตรเลือกตั้ง ไปเชื่อมโยงกันเพื่อสืบทราบผลการออกเสียงลงคะแนนจนทำให้สามารถทราบได้ว่า ผู้ร้องเรียนหรือประชาชนคนใดลงคะแนนให้แก่ผู้สมัคร หรือพรรคการเมืองใด
ข้อกล่าวอ้างของผู้ร้องยังไม่เพียงพอที่จะรับฟังว่า การกระทำของผู้ถูกร้อง ที่กำหนดให้มีรหัสบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง ถือได้ว่าเป็นการทำลายหรือ ทำให้สาระสำคัญของหลักการการเลือกตั้งโดยลับ และเสรีภาพในการออกเสียงลงคะแนนของประชาชนเสียไป ไม่เป็นการกระทำที่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ไม่มีปัญหาความชอบ ด้วยรัฐธรรมนูญอันเป็นการละเมิดสิทธิและเสรีภาพของผู้ร้องเรียน หรือประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 50 (7) มาตรา 83 วรรคสอง และมาตรา 85 วรรคหนึ่ง
อนึ่งแม้การระบุ รหัสแท่งบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง แบบบัญชีรายชื่อไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ อันเป็นการละเมิดสิทธิและเสรีภาพของผู้ร้องเรียน หรือประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา50(7) มาตรา 83 วรรคสอง และมาตรา 85 วรรคหนึ่ง
แต่ข้อเท็จจริงแสดงให้เห็นถึงผลกระทบต่อความไว้วางใจ ของประชาชนที่มีต่อกระบวนการจัดการเลือกตั้งของผู้ถูกร้องทั้งสาม เพื่อให้ประชาชนเกิดความเชื่อมั่น ต่อกระบวนการจัดการเลือกตั้งที่เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม
ผู้ถูกร้องทั้งสามควรกำหนดรูปแบบการจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้ง โดยคำนึงถึงมาตรการป้องกันการปลอมแปรงบัตรเลือกตั้ง หรือป้องกันการทุจริตการเลือกตั้ง โดยไม่ใช้เครื่องหมาย หรือสัญลักษณ์ใดบนบัตรเลือกตั้ง ที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลที่ระบุตัวตนของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และผลการออกเสียงลงคะแนนอย่างเหมาะสมยิ่งขึ้น
และควรกำหนดวิธีการจัดเก็บบัตรเลือกตั้งที่พิพาทกันตามคำวินิจฉัยนี้ให้มีมาตรการรัดกุม และเข้มงวดเป็นการเฉพาะ ไม่ให้มีการกระทำโดยผิดกฎหมาย เพื่อเข้าถึงข้อมูลและการออกเสียงลงคะแนนของผู้ใช้สิทธิเลือกตั้ง
อาศัยเหตุผลดังกล่าวข้างต้นจึงวินิจฉัยว่า การใช้รหัสแท่งบาร์โค้ด และรหัสคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 50(7) มาตรา 83 วรรคสอง และมาตรา 85 วรรคหนึ่ง ไม่เป็นการละเมิดสิทธิและเสรีภาพของผู้ร้องเรียน และประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
