อธิบดีกรมวิทย์ฯ แจงชุดตรวจโควิดด้วยตนเอง ต้องเก็บสารคัดหลั่งง่าย ห่วงหากทำผิดวิธีอาจได้ผลบวกลวง หรือ ลบปลอม แนะทำความสะอาดโต๊ะวางชุดตรวจ ป้องกันเชื้ออื่นปนเปื้อน ส่วนผลลบไม่ได้แปลว่าไม่ติดเชื้อ เชื้ออาจน้อยจนยังตรวจไม่เจอ ขออย่าเพิ่งลั้นลา ให้แยกตัวตรวจใหม่ใน 3-5 วันหรือมีอาการ
วันที่ 15 ก.ค.2564 นพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ แถลงประเด็นชุดตรวจโควิด-19 Antigen Test Kit ว่า ชุดตรวจมีทั้ง Antigen Test Kit และ Antibody Test Kit หน้าตาคล้ายกัน เป็นตลับ หากซื้อผิดมาตรวจก็ไม่เกิดประโยชน์ โดยการตรวจภูมิต้านทานหรือแอนติบอดี จะตรวจด้วยการหยดเลือด ส่วนที่เราตรวจหาเชื้อและพูดถึง คือ Antigen จะเก็บจากสารคัดหลั่ง ซึ่งเก็บจากโพรงจมูก หลังโพรงจมูกถึงคอหอย ช่องปากถึงคอหอยหรือน้ำลาย
ขณะนี้มีการขึ้นทะเบียนกับ อย. 26 ราย เป็นการใช้โดยบุคลากรทางการแพทย์ การเก็บสารคัดหลั่ง ส่วนหนึ่งเก็บมาจากหลังโพรงจมูกลึกถึงคอหอย จึงอาจไม่ค่อยเหมาะสมหากทำเป็นชุดตรวจด้วยตนเอง ซึ่งต้องเก็บตัวอย่างง่าย เช่น แหย่จมูกหรือน้ำลาย เป็นต้น ทั้งนี้ ย้ำว่าไม่อนุญาตให้ขายทางออนไลน์หรือตลาดนัด หากให้ซื้อมาตรวจเองจะขายในร้านขายยาที่มีเภสัชกร เพราะต้องให้คำอธิบายและแนะนำวิธีที่ถูกต้อง
นพ.ศุภกิจ กล่าวต่อว่า หากซื้อมาตรวจแล้วผลเป็นบวก โทร.ปรึกษา 1330 เพื่อติดต่อสถานบริการ ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นโรงพยาบาลที่มีเตียง อาจเป็นศูนย์บริการสาธารณสุข กทม. คลินิกชุมชนอบอุ่น เพื่อให้คำปรึกษาแนะนำจะได้ดำเนินการดูแลรักษาต่อไป ถ้าผลเป็นลบ แปลความได้ 2 อย่าง คือ อาจไม่มีเชื้อเลย หรือผลลบลวง คือ ยังมีเชื้อไม่มากพอทำให้ตรวจชุดตรวจหาเจอ
เพราะถ้าตรวจเร็วไป เช่น เจอกลุ่มเสี่ยงเมื่อวานแล้วพรุ่งนี้ตรวจเลย อาจไม่เจอได้ จึงขอว่าอย่าลั้นลา ตรวจเป็นลบแล้วไม่ติดเชื้อจะไปไหนคลุกคลีใครก็ได้ เป็นความเข้าใจคลาดเคลื่อน แต่ต้องยกตัวและตรวจซ้ำอีก 3-5 วัน หรือเมื่อมีอาการ ถ้าหากไม่สบายมากปรึกษาคลินิกเพื่อให้การดูแล
“ชุดตรวจลักษณะไม่ต่างกัน จะมีตลับที่ใช้เทสต์ มีหลุมกระดาษกรองด้านล่าง และมีตัวอักษร C และ T มีไม้สวอปพันสำลีในแพคเกจที่ซีล ถ้าฉีกขาดแสดงชุดตรวจไม่ดี นำมาใช้ไม่ได้ และมีชุดน้ำยา การใช้นำไม้สวอปมาเก็บตัวอย่างจากจมูก วน 5-6 รอบทั้งสองข้าง ซึ่งคิดว่าได้ตัวอย่างมามากพอ มาเสียบในหลอดน้ำยา คนให้สัมผัสน้ำยามากพอ แล้วเอามาหยดใส่ตลับ
ซึ่งย้ำว่าไม่ควรไปตรวจที่มีคนหมู่มาก เพราะอาจไอ จาม กระเด็นใส่คนอื่น ควรอยู่ในพื้นที่สะอาด ทำความสะอาดโต๊ะที่ใช้ตรวจด้วย เพราะอาจมีเชื้ออื่นปนเปื้อนเข้ามาทำให้เป็นผลบวกลวง การอ่านผล ถ้าตัว C ไม่มีขีดขึ้น แสดงว่าการตรวจไม่สมบูรณ์ แปลผลไม่ได้ ต้องหาชุดตรวจใหม่ ดังนั้นตัว C ต้องขึ้นขีด และหากตัว T ขึ้นชัดด้วยแปลว่าผลบวก ถ้าตัว T ไม่ขึ้นคือผลลบ หลังใช้ให้เก็บใส่ถุงขยะ และใช้น้ำยาฆ่าเชื้อทำความสะอาดเพิ่มเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อ แล้วนำไปทิ้ง ”
นพ.ศุภกิจ ระบุอีกว่า ต้องเตือนว่าชุดตรวจเป็นเครื่องมือช่วยเสริม ประสิทธิภาพประสิทธิผลไม่เท่า RT-PCR แต่สะดวกกว่า ถูกกว่า ทำง่ายกว่า จึงแยกคนจำนวนหนึ่งไม่มีเชื้อออกไป ช่วยให้การตรวจ RT-PCR จะมีความครอบคลุมมากขึ้น
ทั้งนี้ ชุดตรวจจะมีเรื่องผลบวกปลอม คือ ไม่มีเชื้อ แต่ตรวจแล้วบอกว่าบวก สาเหตุมาจากปนเปื้อนสารต่างๆ บนโต๊ะ หรือติดเชื้อไวรัสบางชนิดที่ชุดทดสอบแยกไม่ออก เพราะอำนาจการตรวจไม่เท่า RT-PCR หรือขั้นตอนต่างๆ ไม่ถูกต้อง เส้นที่ขึ้นมาไม่ใช่ผลจากการตรวจ
จึงเป็นเหตุผลว่า ถ้าจะเอาไปอยู่รวมกับคนติดเชื้อ จึงต้องตรวจ RT-PCR ซ้ำว่ามีไม่มีเชื้อ ส่วนผลลบลวง คือ ตรวจว่าไม่เจอ แต่จริงๆ ยังมีไวรัสในตัว แต่เชื้อน้อยมาก อาจต้องตรวจซ้ำ หรือดำเนินการไม่เป็นไปตามขั้นตอนที่ชุดตรวจอธิบาย จึงอยากให้มีความเข้าใจก่อนเอาไปใช้ตรวจด้วยตัวเอง ซึ่งกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ได้ทำคลิปวิดีโอเผยแพร่ในเว็บไซต์ถึงวิธีการใช้อย่างถูกต้อง
