ARDA ติดตั้ง Radar4Flood พื้นที่นำร่อง 4 ลุ่มน้ำ ติดตาม เฝ้าระวังฝนตกหนัก น้ำท่วมฉับพลัน ดินถล่มได้ล่วงหน้า 24 ชม. เพิ่มเตรียมรับมือ ช่วยลดความสูญเสีย
นายทวีศักดิ์ ธนเดโชพล ผู้อำนวยการ สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ ARDA กล่าวว่า ฝนตกหนักเพียงไม่กี่ชั่วโมง อาจสร้างความเสียหายต่อชีวิต พื้นที่เกษตร และทรัพย์สิน สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงรู้ว่า “ฝนจะตกมากแค่ไหน” แต่ต้องรู้ให้ทันว่า “น้ำจะมาเมื่อไร และพื้นที่ใดจะได้รับผลกระทบ”เพราะทุกนาทีที่รู้ล่วงหน้า คือเวลาที่เพิ่มขึ้นสำหรับการเตรียมตัวรับมือ และช่วยลดความเสียหายจากภัยพิบัติ
สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ ARDA จึงสนับสนุนทุนวิจัยแก่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อพัฒนา “Radar4Flood” ระบบติดตาม และคาดการณ์ฝนตกหนัก และน้ำท่วมฉับพลัน โดยใช้ข้อมูลเรดาร์ตรวจอากาศ เปลี่ยนข้อมูลวิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อน ให้เป็นข้อมูลเฝ้าระวังที่เข้าใจง่าย ช่วยให้ประชาชน เกษตรกร และหน่วยงานในพื้นที่สามารถนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจ และเตรียมรับมือได้จริงปัจจุบัน
Radar4Flood ถูกนำไปใช้จริงในพื้นที่นำร่อง 4 ลุ่มน้ำ ได้แก่ ลุ่มน้ำทับมาและลุ่มน้ำคลองสะพาน จังหวัดระยอง ลุ่มน้ำลำตะคอง จังหวัดนครราชสีมา และลุ่มน้ำคลองสวนหมาก จังหวัดกำแพงเพชร ครอบคลุมพื้นที่รวม 5,382 ตารางกิโลเมตร หรือคิดเป็นประมาณ 3.36 ล้านไร่โดยในจำนวนนี้เป็นพื้นที่เกษตรประมาณ 1.8 ล้านไร่ ครอบคลุมประชาชนและเกษตรกรประมาณ 1 ล้านคน หรือประมาณ 560,000 ครัวเรือน และมีหน่วยงานและเครือข่ายนำระบบไปใช้แล้ว 20 แห่ง สะท้อนการต่อยอดงานวิจัยจากการพัฒนาเทคโนโลยีสู่การใช้ประโยชน์ในพื้นที่จริง
เป้าหมายของการสนับสนุนทุนวิจัยไม่ใช่เพียงทำให้เกิดองค์ความรู้หรือเทคโนโลยีใหม่ แต่ต้องผลักดันให้งานวิจัยถูกนำไปใช้ และสร้างประโยชน์ต่อประชาชนอย่างเป็นรูปธรรมจุดเด่นของ Radar4Flood คือการบูรณาการข้อมูลจากเครือข่ายเรดาร์ตรวจอากาศหลายสถานี ร่วมกับข้อมูลจากสถานีวัดน้ำฝนภาคพื้นดิน ทำให้สามารถแสดงตำแหน่ง ทิศทางการเคลื่อนที่ ความรุนแรง และปริมาณฝนสะสมในระดับพื้นที่ได้อย่างละเอียด โดยให้ข้อมูลฝนความละเอียด 600 x 600 เมตร อัปเดตทุก 10 นาที และคาดการณ์แนวโน้มฝนล่วงหน้าได้ประมาณ 3 ชั่วโมง
นอกจากนี้ Radar4Flood ยังเชื่อมโยงข้อมูลฝนเข้ากับแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ เพื่อคาดการณ์น้ำท่วมฉับพลัน ดินถล่ม และการกัดเซาะหน้าดินแบบพลวัตล่วงหน้า ได้ถึง 24 ชั่วโมง พร้อมปรับปรุงผลการคาดการณ์ทุก 1 ชั่วโมง เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ล่าสุด ข้อมูลดังกล่าวช่วยเพิ่มระยะเวลาในการเตรียมรับมือ โดยเกษตรกรสามารถนำข้อมูลไปประกอบการเร่งเก็บเกี่ยวผลผลิต เคลื่อนย้ายเครื่องจักร เปิดทางระบายน้ำ ป้องกันพื้นที่เพาะปลูกหรือเคลื่อนย้ายสัตว์เลี้ยงออกจากพื้นที่เสี่ยง ขณะที่หน่วยงานท้องถิ่นและประชาชนสามารถใช้เฝ้าระวัง หลีกเลี่ยงเส้นทางเสี่ยง เคลื่อนย้ายทรัพย์สิน และเตรียมอพยพได้อย่างทันท่วงที
คณะวิจัยไม่ได้มุ่งเพียงพัฒนาระบบเทคโนโลยี แต่ยังทำงานร่วมกับหน่วยงานท้องถิ่น อาทิ เทศบาลตำบลทับมา จังหวัดระยอง องค์กรบริหารส่วนจังหวัดระยอง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดกำแพงเพชร องค์กรผู้ใช้น้ำ เกษตร และเครือข่ายหมอดินในพื้นที่เพื่อถ่ายทอดการใช้งานระบบแก่พื้นที่ 72 ตำบล พร้อมสร้างเครือข่ายเฝ้าระวังภัยระดับชุมชนกว่า 500 คน เพื่อให้ข้อมูลจากงานสามารถนำไปใช้วางแผนรับมือภัยพิบัติระดับพื้นที่ได้จริงความสำเร็จของ Radar4Flood ไม่ได้หยุดเพียงพื้นที่นำร่อง โครงการยังพัฒนาระบบฐานข้อมูลแบบจำลองพยากรณ์ฝนเชิงพื้นที่และ Open API เพื่อรองรับการเชื่อมโยงและต่อยอดระบบในอนาคต
โดยในปี 2569 อยู่ระหว่างการขยาย Radar4Flood ไปยังพื้นที่เสี่ยงภัยใน 5 จังหวัดคือ พะเยา ชัยภูมิ ขอนแก่น สงขลา และพัทลุงและมีแผนขยายผลไปยัง 8 ลุ่มน้ำที่เสี่ยงภัยต่อน้ำท่วมฉับพลัน-ดินถล่มในภาคเหนือภายในปี 2571 ซึ่งคาดว่าจะครอบคลุมประชาชนเพิ่มขึ้นประมาณ 6.42 ล้านคน และพื้นที่เกษตรประมาณ 15.7 ล้านไร่ นับเป็นการยกระดับงานวิจัยจากระบบนำร่องสู่เครื่องมือเฝ้าระวังและสนับสนุนการตัดสินใจในพื้นที่เสี่ยงในวงกว้าง
“เราอาจหยุดฝนไม่ได้ แต่ข้อมูลที่รวดเร็วและแม่นยำสามารถเพิ่มเวลาให้คนในพื้นที่เตรียมรับมือได้ Radar4Flood จึงสะท้อนให้เห็นถึงการนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์เพื่อช่วยลดความเสี่ยงต่อชีวิต พื้นที่ทำกิน และทรัพย์สิน โดยเป้าหมายต่อไปคือการพิสูจน์ประสิทธิภาพ ขยายการใช้งาน และเชื่อมโยงระบบเข้ากับกลไกเฝ้าระวังพื้นที่ เพื่อให้งานวิจัยสร้างผลลัพธ์ที่วัดได้ และช่วยลดความสูญเสียให้ประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม
ประชาชนสามารถติดตามสถานการณ์ผ่านแอปพลิเคชัน “Radar4Flood2023” บนระบบ Android และ iOS ซึ่งให้บริการข้อมูลเรดาร์ฝนแบบใกล้เวลาจริงข้อมูลพยากรณ์ฝน และสถานการณ์ฝนตกหนัก น้ำท่วมฉับพลันและดินถล่มในพื้นที่ที่ระบบรองรับ สำหรับผู้สนใจนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์หรือร่วมขยายผล สามารถติดตามข้อมูลทางเว็บไซต์ www.arda.ro.th และ Facebook สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร หรือสอบถามรายละเอียดโครงการเพิ่มเติมได้ที่ รศ.ดร.พรรณทิพย์ พุทธรักษา มะเปี่ยม หัวหน้าโครงการวิจัย โทร. 081-807-9454” นายทวีศักดิ์ กล่าว
