ปัจจุบันภัยไซเบอร์กำลังยกระดับจากอาชญากรรมทางเทคโน โลยี เป็นภัยคุกคามเศรษฐกิจไทยและโลก เพราะกำลังจะลุกลามกระทบไปยังภาคการผลิต การเงิน การค้า การขนส่ง ไปจนถึงห่วงโซ่อุปทานด้านเศรษฐกิจที่มีผลต่ออัตราการเติบโตของเศรษฐกิจไทย
ล่าสุดขณะนี้ ภาคธุรกิจไทยเริ่มได้รับผลกระทบแล้ว คือสมาคมบริษัทจัดการลงทุน (AIMC) ถูกฉกข้อมูลส่วนบุคคลผู้สมัครอบรมและทดสอบหลักสูตรรั่วไหล 170 ราย, บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) ข้อมูลผู้โดยสารรั่วไหล 6 หมื่นรายการแต่ยังไม่กระทบข้อมูลบัตรเครดิต รวมถึงสายการบินบางกอกแอร์เวย์ส ก็ออกมายอมรับว่าข้อมูลผู้โดยสารรั่วไหลเช่นกัน
ความรุนแรงของภัยไซเบอร์
นักเศรษฐศาสตร์ นายอัทธ์ พิศาลวานิช อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิตระบุว่าจากข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช.) พบว่าช่วง ม.ค.-ก.ย.2566-2569 ไทยถูกโจมตีทางไซเบอร์เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง จากราว 2,000 ครั้งในปี 2566 เป็นกว่า 3,000 ครั้งในปี 2569 เฉลี่ย 12 ครั้งต่อวัน โดยไทยเป็นหนึ่งในอาเซียนที่ถูกโจมตีสูงสุด
จากการวิเคราะห์พบว่า 10 อุตสาหกรรมของไทย มีความเสี่ยงถูกโจมตีสูงสุด ซึ่งมีมูลค่าทางเศรษฐกิจรวมกันกว่า 60% ของ GDP หรือราว 12.74 ล้านล้านบาท กลุ่มเสี่ยงมากสุดคือการเงินและธนาคาร พลังงานและสาธารณูปโภค แต่สาขาเสี่ยงที่มีมูลค่าในจีดีพีมากสุดคืออุตสาหกรรมการผลิตมีมูลค่า 3.86 ล้านล้านบาท คิดเป็น 20.3% ของ GDP รองลงมาคือการค้าและอีคอมเมิร์ซมีมูลค่า 2.54 ล้านล้านบาท คิดเป็น 13.4% ของ GDP ขณะที่กลุ่ม SME เป็น กลุ่มเปราะบางที่สุด เพราะขาดงบประมาณ บุคลากร และระบบป้องกันภัยไซเบอร์ ทำให้เสี่ยงตกเป็นเป้าหมายโจมตีมากขึ้น
นอกเหนือจากผลกระทบต่อภาคธุรกิจและระบบเศรษฐกิจในภาพรวมแล้ว ภัยไซเบอร์ยังเป็นความเสี่ยงที่ส่งผลโดยตรงต่อประชาชนการใช้บริการทางการเงินและบริการสาธารณะสะดุด ทรัพย์สินเช่นเงินในบัญชีและทรัพย์สินเสี่ยงสูญหาย ข้อมูลส่วนบุคคลเช่นชื่อ ที่อยู่ เบอร์โทรศัพท์ อีเมล เลขประจำตัวอาจถูกนำไปใช้ในทางมิชอบ และค่าครองชีพอาจเพิ่มขึ้นจากต้นทุนธุรกิจ โดยเฉพาะเมื่อการดำเนินชีวิตประจำวันพึ่งพาระบบดิจิทัลมากขึ้น ตั้งแต่การทำธุรกรรมทางการเงิน การซื้อขายสินค้า การจองเดินทาง ไปจนถึงการเข้าถึงบริการภาครัฐ
เช็กภูมิคุ้มกันของไทย
ย้อนมาดูมาตรการป้องกันภัยไซเบอร์ของไทยในขณะนี้ว่ามีความพร้อมรับมือมากแค่ไหน นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้เรียกประชุมสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) มีมติด่วนให้หน่วยงานความมั่นคง กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) และธนาคารแห่งประเทศไทยหาแนวทางป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยคุกคามทางไซเบอร์อย่างเป็นระบบ เพื่อจำกัดความเสียหายและสร้างเกราะป้องกันไม่ให้ส่งผลกระทบต่อประชาชน
หน่วยงานที่ดูแลระบบดิจิทัลของประเทศโดยตรงอย่างนายไชยชนก ชิดชอบ รมว.ดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมได้หารือร่วมกับ บริษัท Apple สภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) สำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ และภาคเอกชนเพื่อวางมาตรการยกระดับรับมือภัยไซเบอร์ ขณะที่บริษัท Apple ยอมรับว่าขณะนี้มีมากกว่า 99 ประเทศที่ได้รับผลกระทบแล้ว
นอกจากนี้ ยังได้หารือร่วมกับ กสทช. บริษัท โทรคมนาคมแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) หรือ NT รวมถึงผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ AIS และ TRUE โดย กสทช. อยู่ระหว่างจัดตั้งศูนย์เฝ้าระวังภัยไซเบอร์ด้านโทรคมนาคม (Telecom CERT) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการติดตามและรับมือภัยคุกคาม
ขณะเดียวกัน ยังเตรียมนำดาวเทียมวงโคจรต่ำ (LEO) เช่น OneWeb และดาวเทียมไทยคม 4, 6 และ 8 มาใช้เป็นโครงข่ายสื่อสารสำรองฉุกเฉิน รวมถึงระบบ Backhaul เพื่อขยายสัญญาณโทรศัพท์มือถือในพื้นที่ห่างไกลและพื้นที่ชายแดน ตลอดจนติดตั้งบนรถสื่อสารเคลื่อนที่เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานของศูนย์บัญชาการภัยพิบัติ
อีกด้านหนึ่ง เตรียมยกระดับการเฝ้าระวังและดูแลระบบเคเบิลใต้น้ำหลักของประเทศทั้งหมด
ธนาคารยกระดับป้องกันภัย
ขณะที่เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังประสานธนาคารแห่งประเทศไทย สมาคมธนาคารไทยให้ยกระดับการป้องกันภัยไซเบอร์ขั้นสูงสุด หลังพบการโจมตีสถาบันการเงินทั่วโลกเพิ่มขึ้นอุดช่องโหว่ระบบเชื่อมต่อ ตรวจสอบความเสี่ยงจาก Third-party หรือระบบพันธมิตรภายนอกที่เชื่อมต่อกับธนาคาร
ธนาคารแห่งประเทศไทยภายใต้การบริหารของ นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการ ธปท.ออกมายอมรับว่าไทยถูกเป็นเป้าโจมตี เรียกประชุมผู้บริหารสูงสุดด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ (CIO) และผู้บริหารสูงสุดด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ (CISO) แชร์ข้อมูลภัยคุกคามใช้ TB-CERT เป็นศูนย์กลางแลกเปลี่ยนข้อมูลและแจ้งเตือนภัยระหว่างธนาคารพร้อมซ้อมแผนฉุกเฉินโดยเฉพาะระบบชำระเงินสั่งแบงก์เฝ้าระวัง 24 ชั่วโมง
ประธานสมาคมธนาคารไทยนายผยง ศรีวณิช ระบุว่าเตรียมใช้ได้วาง 2 กลไกหลักในการดูแลคือ 1.ศูนย์ประสานงานการรักษาความมั่นคงปลอดภัยระบบคอม พิวเตอร์ภาคการธนาคาร (TB-CERT : Thailand Banking Sector Computer Emergency Response Team) เพื่อรับมือภัยคุกคามไซเบอร์โดยเฉพาะ ทำหน้าที่เป็นแกนกลางหลักเชื่อมโยงกับแบงก์ชาติในการดูแลและบริหารจัดการระบบสถาบันการเงินทั้งหมดในประเทศ
และ 2.การเฝ้าระวังข้ามอุตสาหกรรม (Cross Monitoring) ประสานหน่วยงานภายนอก ติดตามภัยคุกคามที่อาจเชื่อมโยงมาถึงระบบธนาคาร รวมทั้งอัพเดตซอฟต์แวร์ทุกองค์ประกอบ เร่งปรับปรุงเวอร์ชั่นซอฟต์แวร์ให้ทันสมัย ปิดช่องโหว่ที่แฮ็กเกอร์อาจใช้โจมตี
“ยืนยันว่าระบบมีการป้องกันและเฝ้าระวังอย่างเข้มงวด ประชาชนจึงไม่มีความจำเป็นต้องตื่นตระหนกและไม่ต้องแห่ไปถอนเงินสดแต่อย่างใด”
แม้ว่าปัจจุบันระบบเศรษฐกิจไทยยังไม่ได้รับผลกระทบรุนแรงจากภัยไซเบอร์แต่ไม่ได้หมายความว่าไทยไม่มีความเสี่ยง ดังนั้นรัฐบาลอย่ารอให้เกิดวิกฤตแล้วจึงลงทุน และไม่ควรมองการลงทุนด้านไซเบอร์เป็นเพียงค่าใช้จ่ายด้านไอทีของหน่วยงานหรือบริษัท และต้องครอบคลุมถึงการพัฒนาบุคลากร ระบบเตือนภัยล่วงหน้า การแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างรัฐกับเอกชน การซ้อมรับมือเหตุฉุกเฉิน และการสนับสนุน SMEs ด้วย
เพราะในวันที่เศรษฐกิจไทยกำลังเร่งเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล ความสามารถในการป้องกันภัยไซเบอร์จะเป็นหนึ่งในปัจจัยกำหนดความเชื่อมั่นและขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ หากการลงทุนด้านนี้ล่าช้า ความเสียหายที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้หยุดอยู่แค่ระบบคอมพิวเตอร์ขององค์กร แต่สามารถลุกลามเป็นต้นทุนทางเศรษฐกิจที่ทั้งประเทศต้องแบกรับ