จากการที่โขนเป็นศิลปะชั้นสูง จึงเป็นสัญลักษณ์ของการแบ่งชนชั้นในอดีต
ปัจจุบันโขนได้รับการยกย่องให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องมิได้ของมนุษย์ชาติโดยยูเนสโก โขนจึงคลี่คลายจากการแสดงที่เป็นพิธีกรรมทางศรัทธาและเป็นสัญลักษณ์ของการกำหนดฐานะทางสังคมของผู้คนมาสู่เป็น การแสดงมหรสพ (ซึ่งต้องรักษาขนบธรรมเนียมในการแสดงไว้อย่างเคร่งครัด)
กรมศิลปากรนำการแสดงโขนไปในพื้นที่ต่างๆ ของประเทศ มีผู้ชมสนใจไม่น้อย แต่ก็มีอีกส่วนที่บอกว่า “ไม่ไปดู เพราะดูแล้วไม่รู้เรื่อง”
การฝึกชื่นชมการแสดงทางศิลปะให้รื่นรมย์ เปรียบเหมือนวิชา Music Appreciation (มิวสิค แอพพรีชิเอชัน) ในมหาวิทยาลัย
จากประสบการณ์ของผู้เขียน ได้เรียนกับศาสตราจารย์ทางดนตรีที่ท่านให้ความรู้ว่า “การฟังดนตรีนั้น ไม่จำต้องรู้เรื่องของดนตรีทางวิชาการ หรืออะไรที่มันสับสนหรอก ฟังให้มันเพราะก็พอแล้ว เพราะในโลกนี้คนที่รู้เรื่องดนตรีจริงๆ มีไม่กี่คน”
ท่านสอนว่า ฟังให้เพราะฟังอย่างไร ฟังท่วงทำนอง ฟังจังหวะ ฟังเสียงเครื่องดนตรีว่ามันสร้างจินตนาการอะไรให้เกิดขึ้นในอารมณ์
คำตอบนี้นำมาใช้กับการดูโขนได้ คือดูการร่ายรำของตัวละครแต่ละตัวว่าในแต่ละบทละตอนนั้น งดงาม สละสลวย และกำลังใช้ภาษากายในการร่ายรำนั้นบอกคุณลักษณะของตัวละคร บอกอารมณ์ของการแสดงตอนนั้นเป็นอย่างไร
แม้โขนนั้นสวมหน้ากากปิดหน้า พูดไม่ได้ แต่ท่าทางนั้นบอกได้ว่าขณะนั้นตัวแสดงนั้นมีอารมณ์ความรู้สึกอย่างไร หัวเราะ ร้องไห้ เศร้าโศก รักใคร่
ข้อต่อมาคือ การฟังเสียงดนตรี ดนตรีไทยนั้นพูดได้ สร้างอารมณ์ได้ และยืนยันว่าฝีมือในการบรรเลงเพลงประกอบการร่ายรำของตัวแสดง ของดนตรีไทยนั้น ไพเราะงดงาม บอกอารมณ์ของตัวแสดงนั้นได้อย่างวิเศษ
เสียงพากษ์โขนก็ไม่แตกต่างกัน สำเนียงเสียง ภาษา ไม่ใช่ภาษาคน แต่เป็นภาษาของเทพเจ้า มีพลัง ความก้องกังวาล ความอ่อนหวาน สดใส ครบถ้วน ของแต่ละตัวแสดง ชัดเจน
สิ่งสำคัญที่ควรทำในขณะชมการแสดงโขนก็คือ ต้องไม่รบกวนผู้ชมอื่นๆ เพราะโขนไม่มีดราม่าที่ใส่อารมณ์แบบละครหรือภาพยนตร์ ไม่มีการโห่ร้องยินดี เพียงปรบมือพอสมควรแก่บางตอนบางฉากเท่านั้น
กรณีที่มีการสลับฉากตลกในการแสดงก็พึงเข้าใจว่าเป็นเรื่องของการอธิบายเรื่องราวของการแสดงเท่านั้น คล้ายกับแสดงดนตรีคลาสสิคตอนเริ่มต้นที่เรียกว่า OVERTURE มีเพิ่มเติมมาในภายหลัง หลังจากที่แสดงโขนซบเซามาระยะหนึ่ง
ดังนั้น ดูโขน ถึงแม้ไม่รู้เรื่องก็ดูเอาสวยงาม เพลงเพราะ ดนตรีดี ก็ได้อรรถรส คุ้มค่ากับการชม
