ย้อนกลับไปเมื่อ 15 ปีก่อน ภาพพ่อเฒ่าแม่เฒ่าหอบลูกหอบหลาน พกเสื่อจากบ้านมาปูนั่งเต็มลานวัดโพธาราม ต.ดงบัง อ.นาดูน จ.มหาสารคาม เมื่อเสียงแคน เครื่องดนตรีแห่งแดนดินอีสานดังขึ้น ทุกสายตาต่างจับจ้องมายังจอผ้าใบสีขาว เฝ้ารอดูเรื่องราวสังข์ศิลป์ชัย (สินไซ) จากหนังประโมทัยฝีมือเด็กๆ โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์
หนังประโมทัย
“หนังบักตื้อ” หรือ “หนังประโมทัย” ศาสตร์และศิลป์ที่โดดเด่นของคนดงบัง ร้อยเรียงเรื่องราวจากฮูปแต้ม ภาพวาดที่มาจากฝีมือของบรรพชน ตัดและแกะตัวหนังเป็นลวดลายถอดแบบตัวละครเองกับมือ หัดร้อง หัดเชิด บอกเล่าผ่านการแสดงหนังตะลุงอีสาน โลดแล่นอยู่เบื้องหน้าผู้ชมหลากวัยทั้งชายหญิง
เวลานั้นนับเป็นจุดเริ่มต้นการเรียนรู้ ผนึกกำลังของชุมชน วัด และโรงเรียน โอบรับนักกิจกรรมสร้างสรรค์ ออกแบบกระบวนการเรียนรู้ร่วมกับปราชญ์ชาวบ้าน พ่อครูแม่ครู ชวนเด็กๆ ไปสืบค้นประวัติศาสตร์ชุมชน วรรณกรรมพื้นบ้าน มรดกศิลปวัฒนธรรมอีสานที่ผ่านการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นจวบจนปัจจุบัน
หนังประโมทัยฝีมือเด็กๆ เมื่อ 15 ปีก่อน
ครูอ้น ไมตรี ปะวะเสนะ ครูศิลป์ผู้ใช้หัวใจ ดนตรี และหมอลำ คอยนำทางทั้งตนเองและลูกศิษย์ให้ก้าวไปถึงเป้าหมายได้สำเร็จ ทำงานนี้มานานเกือบ 20 ปี
“เด็กแต่ละคนเนี่ยเขามีความชอบต่างกัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการร้องหมอลำ การเล่นหนังตะลุง การเล่นกลองยาว การแสดง สามารถบูรณาการอยู่ในหลายๆ วิชาได้ ฝึกให้เขาเกิดทักษะชีวิตคือการทำงานร่วมกันกับคนอื่น ความเสียสละ รวมไปถึงการตรงต่อเวลา หรือแม้กระทั่งการอ่านหนังสือไม่คล่อง เราเริ่มเขียนบท เริ่มพาสะกดคำ
ครูอ้น ไมตรี ปะวะเสนะ
จากการที่อ่านไม่คล่อง อ่านไม่ได้เลย แต่กิจกรรมที่เราพาเขาทำพาเขาเรียนมันสนุก เขาชอบก็เริ่มเปิดใจ เขาก็พออ่านได้ ส่งเสริมการเรียนรู้ให้เขามีพัฒนาการเรื่องการอ่านที่ดีขึ้น ได้ไปเปิดหูเปิดตา ดูโลกกว้าง พบเพื่อนๆ เดินทางไปเรียนรู้ทางท้องถิ่นต่างชุมชน ก็เลยเกิดให้เขารู้สึกว่าสนุกสนาน แล้วเขาก็มีความผูกพันในดนตรี ศิลปะท้องถิ่นของเรา”
จากหนังบักตื้อ คณะเพชรอีสาน ขยับขยายต่อยอดมาสู่บทเรียนหมอลำหุ่นกระติบข้าว คณะเด็กเทวดา โดยมี ครูเซียง ปรีชา การุณ เป็นโต้โผสำคัญ สร้างสรรค์หุ่นที่มีเอกลักษณ์และน่าสนใจ
ปรีชา การุณ
เด็กๆ โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ได้รับโอกาสจากผู้ใหญ่ คณะครู ผู้บริหาร เอื้ออำนวยให้มีส่วนร่วมสำรวจสืบสานเรื่องราวอันน่าทึ่งใกล้ตัว กิจกรรมชมรมหมอลำหุ่นกระติบข้าว เรียนรู้จากฮูปแต้ม รับรู้รับฟังวรรณกรรมท้องถิ่น ศึกษาบทบาท พฤติกรรมตัวละคร คลี่คลายเป็นการวาด ออกแบบ ทำเป็นตัวหุ่นชักและเชิดให้เคลื่อนไหวในเรื่องราว ฝึกกันนานกว่าจะเล่นได้ ประกอบกับบทกลอนลำ ทำให้ฮูปแต้มมีชีวิตชีวาด้วยหุ่นจากกระติบข้าว การเรียนรู้ที่เชื่อมครู เด็ก วัด และชุมชน ต่อเนื่องยาวนานนับ 15 ปี
ด.ญ.แตงโม
ด.ญ.แตงโม ชุตินันท์ อินทจันทร์ สมาชิกชมรมหน้าใหม่เล่าว่า “เห็นพี่ๆ เขาเล่นหุ่นกระติบกันมาหลายรุ่นแล้วค่ะ เลยอยากลองเล่นบ้าง พอได้มาลองเล่นหุ่นก็สนุกดีค่ะ ติดใจเลย อยู่ชมรมนี้ก็ได้ฝึกเชิดหุ่น เล่นดนตรี ซ้อมรำ แล้วก็ได้ฝึกการแสดงด้วย อยากเล่นให้เก่งๆ แบบพี่ จะได้เดินทางไปแสดงทั่วประเทศเลยค่ะ”
เยี่ยมเยือนโรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์
แรงบันดาลใจจากอดีตถึงปัจจุบันของหมอลำหุ่น คณะเด็กเทวดา อีกหนึ่งเรื่องราวในทุ่งแสงตะวันสัญจร เดอะซีรีส์ ชุด มาหา สารคาม เดินทางมาถึง EP.3 เดินตามรอยการเรียนรู้ของขบวนการหุ่นกระติบ เด็กเทวดา โรงเรียนดงบังพิสัยนวการนุสรณ์ อย่างเต็มอิ่ม ในทุ่งแสงตะวัน บนแพลตฟอร์มออนไลน์ วันเสาร์ที่ 31 มกราคม เวลาบ่ายโมงตรง คลิกชมได้ทุกที่ทุกเวลา กดติดตามทางเพจทุ่งแสงตะวัน และยูทูบช่อง PayaiTV ติดต่อฝ่ายได้ที่ 08-1809-6906 [email protected] หรือทาง Inbox Facebook
กนกวรรณ อำไพ
