พื้นที่เล็กๆ ที่ตลาดวัดบางหญ้าแพรก ท่าฉลอม จ.สมุทรสาคร มีของบางอย่างซ่อนอยู่ในความเรียบง่าย สิ่งนั้นไม่ใช่แค่ของกินหรือสินค้าพื้นบ้าน แต่เป็นตัวแทนวิถีชีวิตที่กำลังเลือนหายไป นั่นคือ “ข้าวต้มห่อยอดจาก”
ข้าวต้มห่อยอดจาก
ขนมพื้นบ้านที่ใช้ยอดใบจากห่อแทนใบตองอย่างที่คุ้นเคย อาจดูเป็นเพียงความแตกต่างเล็กน้อย แต่แท้จริงแล้วสิ่งนี้สะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับป่าจากอย่างลึกซึ้ง ทุกองค์ประกอบของขนมล้วนมาจากทรัพยากรในท้องถิ่นและต้องอาศัยความรู้ที่ส่งต่อกันมาหลายชั่วอายุคน
ยอดจากที่นำมาทำข้าวต้มห่อ
ป่าจากจึงไม่ใช่แค่พืชริมคลอง แต่คือฐานของวิถีชีวิต ทั้งอาหาร ขนม ที่อยู่อาศัย และอาชีพ ล้วนเคยผูกพันอยู่กับพืชชนิดนี้อย่างแนบแน่น แต่ในปัจจุบันความสัมพันธ์นั้นกำลังเปลี่ยนไป
ป้าหน่องยังคงวิถีชีวิตกับจาก
ป้าหน่อง ธนกร อำภา ชาวบ้านริมคลองบางหญ้าแพรก ผู้ยังคงยึดโยงวิถีชีวิตกับป่าจาก บอกว่า “ขนมโบราณ คนมีป่าจากถึงจะทำได้ ถ้าไม่มีป่าจากทำไม่ได้นะ”
ร้านข้าวต้มห่อป้าหน่อง
การขยายตัวของเมือง โรงงาน และที่อยู่อาศัย ทำให้พื้นที่ป่าจากลดลงอย่างต่อเนื่อง เมื่อทรัพยากรหายไป วิถีที่เคยพึ่งพากันก็เริ่มจางลงตามไปด้วย สิ่งที่เคยเป็นเรื่องธรรมดาในชีวิตประจำวันจึงกลายเป็นของหายากและค่อยๆ ถูกผลักไปอยู่ในความทรงจำ
คลองบางหญ้าแพรก
ล่องเรือตัดยอดจาก
ข้าวต้มห่อจึงไม่ใช่แค่ขนมพื้นบ้าน แต่กลายเป็นหลักฐานของวิถีที่กำลังหายไป ในขณะเดียวกัน สิ่งที่ยังคงหลงเหลืออยู่ไม่ได้มีแค่ตัวขนมหรือป่าจากบางส่วน แต่คือความรู้และความตั้งใจของคนในพื้นที่ที่ยังคงพยายามรักษาสิ่งเหล่านี้เอาไว้
ป่าจากที่ลดลง เมืองที่ขยายเพิ่มขึ้น
การตัดยอดจาก การแปรรูป การนำมาใช้ประโยชน์ ล้วนสะท้อนให้เห็นถึงความเข้าใจธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง นี่ไม่ใช่เพียงทักษะ แต่คือภูมิปัญญาที่เกิดจากการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างสมดุล
“มันเริ่มน้อยลงครับเพราะว่าเขาไปถางป่ากัน พื้นที่ส่วนมากจะเป็นบ้านเรือนขึ้นมาแล้ว”
ธันวา เด็กชายที่ตระหนักถึงปัญหาป่าจาก
ธันวา ด.ช.วรัญญู แก้วสุกใส เติบโตและสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของทรัพยากรในท้องถิ่นมาตลอด การสูญเสียที่น่าเสียดายที่สุดอาจไม่ใช่แค่การหายไปของทรัพยากรธรรมชาติ แต่คือการหายไปของวิถีชีวิตที่เคยอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างเคารพ
ติดตามเรื่องราวป่าจากมหาชัยและท่าฉลอม จ.สมุทรสาคร ในทุ่งแสงตะวัน ทางเพจทุ่งแสงตะวัน และ YouTube Payai TV
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
