ด้วยภูมิศาสตร์ที่ติดทะเลและมีแม่น้ำไหลผ่าน ท่าฉลอมจึงเป็นเมืองท่าค้าขายทางเรือมาแต่โบราณ ทรัพยากรที่นี่หลากหลาย ทั้งป่าชายเลน ป่าโกงกาง ป่าจาก และสัตว์น้ำนานาชนิด วิถีชาวประมงและวิถีชาวสวนจึงผสมกลมกล่อมจนแยกกันไม่ออก แต่ปัจจุบันภาพเหล่านั้นกำลังค่อยๆ จางลงทีละนิด ทีละส่วน
แม่น้ำท่าจีน
ที่บ้านเรือประมงจำลองบางหญ้าแพรก พื้นที่เรียนรู้เล็กๆ เป็นเสมือนพิพิธภัณฑ์มีชีวิต เรือจำลองหลายสิบลำวางเรียงไว้อย่างประณีต แต่ละลำเล่าเรื่องราวยุคสมัยของตัวเอง ตั้งแต่เรือพายขนาดเล็กที่ชาวบ้านใช้ออกหาปลาในคลอง ไปจนถึง “เรือฉลอม” เรือประมงขนาดใหญ่อันเป็นที่มาของชื่อ “ท่าฉลอม” ทั้งหมดนี้เกิดจากฝีมือและความทุ่มเทของลุงหนุ่ย ชัชวาล ชาวสมุทร ช่างฝีมือผู้ผันตัวมาสร้างเรือจำลองด้วยความรักในบ้านเกิด
ทรัพยากรที่น่าหวงแหน
“แรกเริ่มเลยก็เป็นวิถีชีวิตชาวบ้าน เรือธรรมดาใช้สัญจรทั่วไป ใช้ทำประมงในคลองหรือชายฝั่ง ตอนหลังพัฒนาขึ้น ชุมชนใหญ่ขึ้น ต้องไปหากินในทะเล ก็มีเรือโป๊ะ หรือเรือฉลอม สมัยก่อนใช้กันเยอะ เป็นเรือหลักเลย เครื่องยนต์สมัยนั้นยังไม่มี” ลุงหนุ่ย ชัชวาล ชาวสมุทร มองเรือจำลองแต่ละลำว่าสื่ออัตลักษณ์ชุมชนไว้ครบถ้วน
ลุงหนุ่ย
“เรือมันสื่อ มันจะมีสตอรี่ของมันว่ามันมาจากอะไร วิถีชีวิตชาวประมง พอวิถีชีวิตชาวประมงปั๊บ มันจะสะท้อนไปจนเรื่องป่าชายเลน ป่าโกงกาง ป่าจาก ซึ่งมันจะโยงกันไปหมด ถ้าเราไม่เริ่มทำอะไรพวกนี้ไว้บ้างก็จะสูญหายไป คนจะรู้คุณค่า เด็กรุ่นใหม่จะรู้คุณค่า เมื่อเขาได้อยู่ใกล้ชิด ได้สังเกต ได้เห็นประโยชน์”
เรือฉลอมจำลอง
วันนี้ท่าฉลอมยังคงมีลมหายใจ แม่น้ำท่าจีนยังไหลเอื่อยๆ ริมสองฝั่ง ต้นจากบางต้นยังเหลืออยู่ เสียงแจวเรือยังดังแว่วมาให้ได้ยินบ้างในบางเช้า แต่ในขณะเดียวกัน หลายสิ่งกำลังจากไปอย่างเงียบๆ ไม่ว่าจะเป็นเรือฉลอมที่ไม่มีแล้ว ภูมิปัญญาที่เหลือเพียงในความทรงจำของผู้สูงวัย
ท่าฉลอม-มหาชัย
บางทีการอนุรักษ์อาจไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ แต่คือการที่คนรุ่นใหม่ได้อยู่ใกล้ชิด สังเกต และเห็นประโยชน์ อย่างที่ลุงหนุ่ยว่าไว้ เพราะถ้าหากวันหนึ่งไม่มีใครรู้จักเรือฉลอม ไม่มีใครรู้ว่าต้นจากทำอะไรได้ ท่าฉลอมก็คงยังอยู่ แต่จะน่าเสียดายที่ความดั้งเดิมเหล่านี้กลับกลายเป็นเพียงแค่เรื่องเล่าหรือประวัติศาสตร์
เด็กๆ รุ่นใหม่ที่มีความหวัง
ส่งกำลังใจให้ผู้คนที่กำลังพยายามรื้อฟื้นสิ่งดีๆ ให้คงอยู่ ขอให้ส่งต่อภูมิปัญญาท้องถิ่นไปถึงคนรุ่นใหม่สำเร็จ และสามารถต่อลมหายใจให้ภูมิปัญญาที่งดงามเหล่านี้ได้ต่อไปอีกนาน
ป่าจากที่ยังหายใจ
พบเรื่องราวดีๆ ที่ทุ่งแสงตะวันคัดสรรมาอย่างตั้งใจได้ทุกที่ทุกเวลาทางออนไลน์ เพจทุ่งแสงตะวัน และ YouTube Payai TV
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
