ในยุคที่คลื่นโซเชี่ยลมีเดียและเทคโนโลยีถาโถมเข้าถึงทุกพื้นที่ ชาวกะเหรี่ยงโผล่งแห่งบ้านหล่ายแก้ว อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ พิสูจน์ให้เห็นถึงการปรับตัวสอดรับกับโลกสมัยใหม่ได้อย่างน่าชื่นชม
เรือนโผล่ง
สมาร์ตโฟนในมืออาจช่วยเติมเต็มความสะดวกสบาย แต่หน้าจอมือถือกลับไม่ได้กลืนกินตัวตนดั้งเดิมของพวกเขา ชาวบ้านในหมู่บ้านเล็กๆ แห่งนี้ยังคงใช้ชีวิตไปกับวิถีวัฒนธรรมของตนได้อย่างกลมกลืน แต่ในความกลมกลืนนั้นมีบางสิ่งกำลังค่อยๆ เลือนหายไปจากความรับรู้ของยุคสมัย
จากวันวานที่ทีมงานทุ่งแสงตะวันเคยตระเวนขึ้นล่องบ้านหล่ายแก้ว ดอยเต่า ภาพเรือนไม้โบราณที่เคยหนาตากลับค่อยๆ ลดน้อยลงไป ปี พ.ศ. 2569 เมื่อได้กลับมาเยือนอีกครั้งก็แทบไม่พบเจอเรือนโผล่งดั้งเดิมหลงเหลืออยู่ในหมู่บ้านเลย
ชีวิตบนเรือนโผล่ง
จันทร์คำ ปู่เป็ด ประธานศูนย์การเรียนรู้วัฒนธรรมผ้าทอกะเหรี่ยงโผล่งบ้านหล่ายแก้ว กล่าวว่า “เรือนโผล่งที่เคยถ่ายทำรายการทุ่งแสงตะวัน หลายหลังไม่มีแล้ว เพราะคุณยายคุณตาเจ้าของบ้านทยอยเสียชีวิตไป ชาวบ้านเราจะต้องรื้อถอนออก แต่ลูกหลานสามารถสร้างบ้านหลังใหม่ขึ้นในบริเวณเดิมได้” นั่นหมายความว่าเมื่อท่านผู้เฒ่าจากไป เรือนโผล่งอันเป็นที่รักก็ต้องจากลาไปพร้อมๆ กัน ปิดฉากชีวิตของท่านอย่างสมบูรณ์
ที่ทำงานใต้ถุนเรือน
ชาวโผล่งที่หล่ายแก้ว ลูกๆ ที่แต่งงานออกเรือนแล้วมักปลูกบ้านอยู่ในบริเวณเดียวกับพ่อแม่ในระยะอบอุ่นที่ดูแลกันถึง หัวใจของเรือนโผล่งคือเรือนไม้ยกพื้นสูง ด้านล่างใช้เป็นพื้นที่ทำกิจกรรมในชีวิตประจำวัน และภาพจำที่งดงามที่สุดคือการได้เห็นภาพผู้เฒ่าผู้แก่และลูกหลานนั่งทอผ้าด้วยกี่เอวด้วยกันที่ใต้ถุนบ้าน เสียงพูดคุยเสียงหัวเราะและการส่งต่อฝีมือจากรุ่นสู่รุ่นเป็นบรรยากาศอบอุ่นผูกพันคนในครอบครัวไว้ด้วยกันอย่างแน่นแฟ้น
แต่ในวันนี้ พื้นที่แห่งความทรงจำนั้นเหลือเพียงเรือนโผล่งจำลองตั้งอยู่ในศูนย์การเรียนรู้วัฒนธรรมผ้าทอกะเหรี่ยงโผล่งบ้านหล่ายแก้ว ซึ่งครั้งหนึ่งเคยทำหน้าที่เป็นแกลเลอรี่ใต้ร่มไม้อันน่ารัก จัดแสดงภาพถ่ายของย่าๆ ยายๆ ก่อนจะขยับขยายเข้าสู่อาคารจัดแสดงในปัจจุบัน
เรือนโผล่งจำลองที่ศูนย์การเรียนรู้ทอผ้า
การได้เห็นเรือนจำลองและกลุ่มภาพถ่ายคุณตาคุณย่าคุณยายชวนให้ระลึกถึงกลิ่นอายไม้เก่า ควันไฟจากเตา สามเส้า ทอผ้ากี่เอว ที่เคยโลดแล่นอยู่ใต้ถุนเรือนและทำให้เราอดตั้งคำถามด้วยความหวังไม่ได้ว่าสถาปัตยกรรมแห่งสายใยและความอบอุ่นแบบนี้จะหลงเหลืออยู่เพียงแค่ในรูปถ่าย และเป็นเพียงภาพในความทรงจำที่รอวันจางหายไปตามกาลเวลาจริงๆ หรือ ลมหายใจของเรือนโผล่งอาจกำลังรอคอยพลังจากคนรุ่นใหม่ในวันนี้
ตากฝ้ายชายคาเรือน
ร่วมเรียนรู้วิถีชีวิตชาวโผล่งไปกับทุ่งแสงตะวัน ชุดกะเหรี่ยงโผล่งดอยเต่า หลากหลายเรื่องราวต่อเนื่องกันไปทางออนไลน์ที่เพจเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน และยูทูบ PayaiTV
วสวัณณ์ รองเดช
