เป็นเรื่องน่าอัศจรรย์ที่ความลับในธรรมชาติถูกมนุษย์ค้นพบมาเนิ่นนาน โดยเฉพาะเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม ปัจจัยสี่พื้นฐานของชีวิต
ครูตุ้ยแบ่งปันทักษะความรู้
ที่บ้านหล่ายแก้ว อ.ดอยเต่า พื้นที่ทางตอนใต้ของจังหวัดเชียงใหม่ มีกลุ่มหัตกรรมด้านการทอผ้าที่เดินทางมายาวไกล จากสมาชิกไม่กี่คนจนถึงร้อยกว่าคนในปัจจุบัน จากเป็นเพียงรายได้เสริมสู่การเป็นรายได้หลักของหลายครอบครัว “กลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้ว”
บรรดาผู้เข้าอบรม
เสื้อผ้าและผลิตภัณฑ์ผ้าทอจากหมู่บ้านหล่ายแก้วมีที่มาที่น่าทึ่ง ต้นทางนั้นมาจากเมล็ดพันธุ์ฝ้ายเพียงหนึ่งเมล็ดที่เพาะปลูกลงบนผืนดินในต้นฤดูฝน พอต้นฝ้ายออกดอก ติดผล และแตกออกเป็นปุยฝ้าย ก็เก็บปุยฝ้ายมาตากให้แห้งดี แล้วตีให้ขึ้นฟู จากนั้นจึงนำมาปั่นให้เป็นเส้นบางๆ พร้อมนำไปทอเป็นผืนผ้าและตัดเย็บ ทุกขั้นตอนผ่านมือคนไม่ใช่เครื่องจักร
ครูตุ้ย ครูหล้า สองแรงแข็งขัน
ตุ้ย จันทร์คำ ปู่เป็ด กับภรรยา หล้า กัญญารัตน์ ปู่เป็ด นอกจากเป็นผู้ตั้งกลุ่มทอผ้าบ้านหล่ายแก้ว ผลิตสินค้าจากฝีมือสมาชิกในชุมชนแล้ว เมื่อกลุ่มไปได้ดี มาถึงวันที่ประสบความสำเร็จ ก็หาโอกาสหรือบางครั้งบางหนก็ได้รับโอกาสจากหน่วยงานต่างๆ ไปถ่ายทอด แบ่งปันองค์ความรู้ ช่วยชุมชนอื่นๆ ทั้งในเรื่องการย้อมสีจากธรรมชาติ เทคนิคการทอลาย การออกแบบ และตัดเย็บ
พูดจาภาษาเดียวกัน
ตุ้ย จันทร์คำ หรือ ครูตุ้ย กล่าวว่า “บางครั้งเขาไม่ได้เชิญ แต่อยากไป เพราะเราเห็นว่าพี่น้องกะเหรี่ยงเรามีฝีมือ มีของดีอยู่ในตัว จะทำอย่างไรให้เกิดเป็นรายได้ขึ้นมา”
ครูหล้าแนะนำการตัดเย็บ
ส่วน หล้า กัญญารัตน์ เล่าว่า “แรกๆ ไปสอนเรื่องตัดเย็บ หลายคนเขาก็มีความรู้อยู่แล้วค่ะ แต่เราเข้าไปช่วยจัดระเบียบความคิดเทคนิคฝีมือบางอย่าง”
ล่าสุดทั้งคู่ไปแบ่งปันความรู้ในโครงการของศูนย์เรียนรู้ภูฟ้า อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ เพราะการเดินทางบนดอยไม่ได้สะดวกง่ายดาย แต่ทั้งวิทยากรและผู้เข้าอบรมต่างตั้งใจเดินทางมาพบปะกัน
บทบาทวิทยากร
“ชาวบ้านอยู่บนเขาบนดอยแต่เรื่องฝีมือเขาโอเคครับ เพียงแต่ว่าเสื้อกะเหรี่ยงเดิมๆ ตลาดมันอิ่มตัว พวกเราเห็นดีไซน์อะไรใหม่ๆ ก็ไปช่วยแนะนำ หล้าเก่งด้านการเย็บผ้า ส่วนผมถนัดในเรื่องวางเฉดสี วางลายและดีไซน์ สองคนก็จะช่วยกันพัฒนาให้งานของเขาสอดคล้องกับตลาดได้แบบไหนอย่างไร”
สีธรรมชาติแปลงโฉม
ปัจจุบันมีเครือข่ายช่างทออื่นๆ ที่คุณตุ้ยคุณหล้าไปหนุนช่วยและประสานงานร่วมกัน บางคนเบื่อที่ทออยู่แต่แบบเดิมๆ อยากได้แบบใหม่ๆ แบบเสื้อที่ตัดเย็บก็ซ้ำๆ เริ่มอยากมีแบบใหม่ๆ
หล้ากล่าวว่า “เราก็ไปช่วย พาฝึก ลองทำ แรกๆ ทำออกมาสวยบ้างไม่สวยบ้าง แต่เขาดีใจที่ทำได้ บางครั้งช่วยให้เขาเห็นภาพว่าลายนี้วางแบบนี้ก็ได้นะ หรืออาจจะเอาไปทำเป็นกระเป๋า เอาไปเย็บเป็นอย่างอื่นใหม่ๆ ได้”
ทั้งวิทยากรและชาวบ้านพูดคุยภาษาเดียวกันจึงเข้าใจง่าย เมื่อชาวบ้านมีใจจึงไปได้ไว มีคำแนะนำเพียงเล็กน้อย เทคนิคการทอต่างๆ ก็พัฒนาได้ทันที ความมีใจสาธารณะช่วยให้เกิดการเรียนรู้ใหม่ๆ และเกิดความคิดสร้างสรรค์ขึ้นกว่าที่เคยมี
พี่นกนิรมลรับฟังเรื่องราว
ผ้าทอกะเหรี่ยงเดินทางมาไกลแล้ว ชวนมาให้กำลังใจงานทำมือจากชาวบ้าน ในทุ่งแสงตะวัน ซีรีส์กะเหรี่ยงโผล่งดอยเต่า ทางออนไลน์ เพจ “ทุ่งแสงตะวัน” และ Payai TV
วสวัณณ์ รองเดช
