น้าชาติ ประชาชื่น
ประตูเมืองกรุงเทพฯ มีไหมคะ อยู่ตรงไหนในปัจจุบัน
มะตูม
ตอบ มะตูม
กำแพงและประตูพระนครของกรุงเทพมหานครตั้งอยู่ในเขตพระนคร ปัจจุบันหลงเหลืออยู่ 2 แห่ง คือ ป้อมพระสุเมรุ บริเวณกำแพงเมืองและประตูเมืองด้านทิศเหนือ หรือหน้าวัดบวรนิเวศวิหาร และบริเวณ ป้อมมหากาฬ
กำแพงเมืองพระนครสร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 โดยนำอิฐจากกำแพงกรุงศรีอยุธยามาสร้าง รวมความยาวทั้งหมด 7 กิโลเมตร ครอบคลุมเขตเกาะกรุงรัตนโกสินทร์ มีประตูใหญ่ 16 ประตู ประตูเล็ก 47 ประตู และมีป้อม 14 ป้อม บริเวณระหว่างป้อมกับกำแพงพระนครคือประตูเมืองซึ่งแบ่งตามลักษณะได้ 2 ประเภท
คือ ประตูยอด และประตูช่องกุด หรือประตูเล็ก ประตูยอดในสมัยรัชกาลที่ 1 เป็นประตูยอดมณฑปเครื่องไม้ ทาสีแดง ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3 ทรงเปลี่ยนเป็นประตูหอรบ คือก่ออิฐข้างบน
ประตูเมืองและกำแพงเมืองทางทิศเหนือ กรมศิลปากรได้บูรณะเมื่อพ.ศ.2524 เป็นประตูเมืองตามแบบในสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นประตูยอด แตกต่างจากประตูไม้ทาสีแดงในสมัยรัชกาลที่ 1 และประตูหอรบในสมัยรัชกาลที่ 3 ส่วนกำแพงเมืองทางด้านป้อมมหากาฬได้ถูกรื้อถอนออกเป็นจำนวนมากเพื่อสร้างถนนและที่อยู่อาศัย จะเหลือให้เห็นเพียงระยะประมาณ 100 เมตร ติดต่อกับตัวป้อมมหากาฬ
ป้อมรอบกำแพงเมืองในสมัยรัชกาลที่ 1 มีทั้งหมด 14 ป้อม ซึ่งอาจเทียบกับสถานที่ตั้งในปัจจุบันได้ดังนี้ 1.ป้อมพระสุเมรุ ตั้งอยู่ที่มุมกำแพงพระนครด้านตะวันตกส่วนเหนือ ทางใต้ของปากคลองบางลำพู 2.ป้อมยุคนธร อยู่ตรงหน้าวัดบวรนิเวศวิหาร บัดนี้เหลือแต่กำแพงและประตูเมืองเท่านั้น 3.ป้อมมหาปราบ อยู่ระหว่างสะพานผ่านฟ้าลีลาศกับสะพานเฉลิมวันชาติ หัวโค้งถนนพระสุเมรุ 4.ป้อมมหากาฬ เชิงสะพานผ่านฟ้าลีลาศ
5.ป้อมหมู่ทะลวง อยู่หน้าเรือนจำกลางคลองเปรมประชากร ใกล้หัวถนนหลวง ตรงข้ามสวนรมณีนาถและร้านเครื่องหวายข้างสวนรมณีนาถ แต่ก่อนสวนรมณีนาถคือเรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร ก่อนถูกยุบเป็นสวนสาธารณะกับพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ ส่วนป้อมหมู่ทะลวงโดนทุบทิ้งไปบางส่วนเมื่อปี พ.ศ.2440 เพื่อนำอิฐไปสร้างทางรถไฟจากอยุธยาไปบ้านภาชีและแก่งคอย
6.ป้อมเสือทะยาน อยู่เหนือประตูสามยอด ใกล้สะพานดำรงสถิต (สะพานเหล็กบน) 7.ป้อมมหาไชย ปัจจุบันคือธนาคารดีบีเอสไทยทนุ สาขาวังบูรพา หัวถนนเยาวราช แถวสะพานหัน ทุบทิ้งเมื่อปลายธันวาคม พ.ศ.2469
8.ป้อมจักรเพชร อยู่เหนือปากคลองโอ่งอ่าง เชิงสะพานพุทธยอดฟ้า ใกล้ถนนจักรเพชร 9.ป้อมผีเสื้อ อยู่ปากคลองคูเมืองเดิมด้านใต้ ฝั่งปากคลองตลาด 10.ป้อมมหาฤกษ์ ปัจจุบันอยู่ในบริเวณโรงเรียนราชินี ตรงข้ามกับป้อมวิชัยประสิทธิ์ฝั่งธนบุรี 11.ป้อมมหายักษ์ อยู่ตรงกับวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม บริเวณท่าเตียน แถวตึกกรมการค้าภายในเก่า
12.ป้อมพระจันทร์ ปัจจุบันคือท่าพระจันทร์ ข้างมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 13.ป้อมพระอาทิตย์ อยู่สุดถนนพระอาทิตย์ เชิงสะพานพระปิ่นเกล้า ปากคลองคูเมืองเดิม และ 14.ป้อมอิสินธร อยู่ระหว่างป้อมพระอาทิตย์และป้อมพระสุเมรุ ปัจจุบันคือพุทธสมาคมแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ ตรงข้ามซอยชนะสงคราม ทางลัดเข้าวัดชนะสงคราม
ป้อมและกำแพงพระนครของกรุงรัตนโกสินทร์ซึ่งสร้างในสมัยรัชกาลที่ 1 และ 4 เหล่านี้ ต่อมาเมื่อมีการขยายพระนครตามความเจริญของบ้านเมืองในช่วงรัชกาลที่ 5 ถึงรัชกาลที่ 7 เช่น การตัดถนน การสร้างอาคารต่างๆ ทำให้จำเป็นต้องรื้อถอนป้อมและกำแพงเมืองเพื่อใช้เป็นพื้นที่ก่อสร้าง คงเหลือเพียงป้อมพระสุเมรุ กำแพงและประตูเมืองหน้าวัดบวรนิเวศวิหารและป้อมมหากาฬเท่านั้น
