คอลัมน์ สดจากเยาวชน
การพัฒนาประเทศนอกจากการขับเคลื่อนเศรษฐกิจแล้ว “การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์” ถือเป็น “ตัวแปรหลัก” ที่สำคัญอย่างยิ่ง
ชิษนุวัฒน์ มณีศรีขำ ผู้บริหารโครงการพลังเด็กและเยาวชนเพื่อการเรียนรู้ภูมิสังคมภาคตะวันตก โดยการสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และมูลนิธิสยามกัมมาจล ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) ระบุว่า “เด็กและเยาวชน” คือเป้าหมายลำดับแรกๆ ของการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ภายใต้การหนุนเสริมของพ่อ-แม่ ครู และผู้ใหญ่ในสังคมที่เปิดโอกาสให้เด็กและเยาวชนใช้พลังรังสรรค์เรื่องต่างๆ ที่เป็นประโยชน์ต่อตัวเองและสังคม
และการที่เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้ ท้องถิ่น ทำให้เขามองเห็นทุนชุมชนของตัวเองที่เป็นอัตลักษณ์ได้อย่างเข้าใจมากขึ้น แล้วนำส่วนนั้นมาพัฒนาขับเคลื่อนชุมชนต่อไป การทำงานของเด็กในแต่ละโครงการยังทำให้พวกเขามีทักษะชีวิต มีประสบการณ์ รับมือกับการเปลี่ยนแปลงได้อย่างราบรื่น
ตัวอย่างเช่น โครงการศึกษาเรียนรู้วัฒนธรรมจุ๊เมิญในพื้นที่ตำบลบางจะเกร็ง อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งเป็นการทำโครงการผ่านการขับเคลื่อน ประเพณีจุ๊เมิญหรือการรำผีมอญ ที่เป็นศูนย์รวมศรัทธาของชาวมอญ ตัวแทนความเชื่อที่ผูกโยงไปถึงวิถีชีวิต วัฒนธรรม ดำเนินการโดยกลุ่มเยาวชนโรงเรียนวัดศรัทธาธรรม ที่มองว่าน้อยคนนักจะรู้จักประเพณีนี้ เพราะเมื่อค้นหากลับพบว่าข้อมูลเกี่ยวกับประเพณีจุ๊เมิญไม่สามารถหาได้ทั่วไปทางอินเตอร์เน็ตและหนังสือ ทีมงานจึงต้องเก็บข้อมูลจากผู้รู้ในชุมชนอย่างรัดกุม เพื่อให้ได้ข้อมูลครบถ้วนและถูกต้องที่สุด
เช่นเดียวกับโครงการทวนเข็มนาฬิกา ย้อนเวลาหาความหลัง บ้านพงพรต ตำบลหนองห้าง อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ จักร ประจักษ์ สุทโท แกนนำเยาวชนที่ลุกขึ้นมาปลุกกระแสสืบค้นรากเหง้าบ้านเกิดเพื่อนำไปสู่การบันทึกประวัติศาสตร์ชุมชนที่เป็นจุดเริ่มต้นของชุมชนในปัจจุบัน โดยให้เหตุผลว่า ถ้าเราไม่รู้จุดกำเนิดรากเหง้าของตนเองจะนำไปสู่การมีจิตสำนึกรักบ้านเกิดร่วมกันยาก
ส่วน โครงการเส้นทางศึกษาธรรมชาติป่าชุมชนบ้านหัวนา ต.บ้านป่าแดด อ.สันติสุข จ.น่าน นิ จิรัชญา โลนันท์ หนึ่งในเยาวชนที่เป็นพลังหนุนสำคัญจากโครงการอนุรักษ์ป่าชุมชนต้นน้ำ สามารถแปลงพลังเล็กๆ ของเยาวชนในหมู่บ้านให้กลายเป็นพลังที่ยิ่งใหญ่ โดยตั้งเป้าสร้างความเปลี่ยนแปลงแก่ชุมชนใน 2 ระดับ
ระดับแรก ให้เส้นทางศึกษาธรรมชาติเป็นเส้นทางแหล่งอาหารของคนในชุมชนและชุมชนข้างเคียง รวมทั้งเป็นเส้นทางศึกษาเรียนรู้ด้านชีววิทยาแก่นักเรียนในโรงเรียนต่างๆ ระดับที่สอง ยกระดับป่าชุมชนต้นน้ำบ้านหัวนาให้เป็น “แหล่งเรียนรู้และเส้นทางศึกษาธรรมชาติ” โดยมีเด็กและเยาวชนในชุมชนเป็นมัคคุเทศก์คอยนำทาง เพื่อปลูกฝังให้เด็กและเยาวชนเห็นความสำคัญของป่าต้นน้ำในชุมชนของตนเอง
ขณะที่ ไอซ์ (นามสมมติ) และเพื่อนๆ ในศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชน เขต 9 จังหวัดสงขลา ที่เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของโครงการสานสายใยเพื่อนช่วยเพื่อน หนึ่งในโครงการพลังพลเมืองเยาวชนสงขลา ดำเนินการโดยสงขลาฟอรั่ม ไอซ์ระบุว่าโลกหลังกำแพงเป็นโลกที่ไร้อิสระใดๆ ในชีวิต แต่การได้รับโอกาสจากครูฝึกในศูนย์ที่สนับสนุนทุกอย่างเพื่อให้เด็กและเยาวชนในศูนย์ฝึกเรียนรู้การอยู่ร่วมกันในสังคม ได้ทำกิจกรรมกับเพื่อนและชุมชน ทำให้ไอซ์และเพื่อนๆ เรียนรู้ที่จะใช้ชีวิตหลังกำแพงสูงได้อย่างมีภาวะอารมณ์ที่เข้มแข็งขึ้น พร้อมตั้งปณิธานถึงการทำความดีและการปฏิบัติตัวเป็นคนใหม่เมื่อกลับสู่โลกของความอิสระอีกครั้ง
จากกิจกรรมที่ได้รับการสนับสนุนจากผู้ใหญ่ตลอดระยะเวลากว่า 1 ปีที่ผ่านมา เยาวชนต่างสะท้อนว่ารู้สึกภาคภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของชุมชน มีโอกาสสร้างและพัฒนาชุมชน รวมถึงจะถ่ายทอดแนวคิดการทำงานให้น้องๆ เยาวชนรุ่นต่อๆ ไป
