คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
น้าชาติ ประโคมย่ำยามเป็นมาอย่างไร ปฏิบัติอย่างไร
ของขวัญ
ตอบ ของขวัญ
คำตอบนำมาจากข้อมูลของ สำนักการสังคีต กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ว่า การประโคมดนตรีในงานพระราชพิธีจัดเป็นเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์ และพระบรมวงศานุวงศ์อย่างหนึ่งที่เป็นองค์ประกอบสำคัญของงานพระราชพิธีที่จะต้องบรรเลงไปตามขั้นตอนของพระราชพิธีควบคู่กับวงประโคมของงานเครื่องสูง สำนักพระราชวัง
การประโคมย่ำยาม มีความหมายดังนี้ “ประโคม” หมายถึง บรรเลงดนตรีเพื่อเป็นสัญญาณในพิธีบางอย่างเพื่อสักการบูชาหรือยกย่อง เป็นต้น, “ย่ำ” หมายถึง ตีกลองหรือฆ้องถี่ๆ หลายครั้งเพื่อบอกเวลา
สำหรับเปลี่ยนยาม เรียกว่า ย่ำกลอง ย่ำฆ้อง ย่ำยามก็เรียก ถ้ากระทำในยามเช้า เรียกว่า ย่ำรุ่ง (ราว 06.00 น.) ถ้ากระทำในเวลาค่ำ เรียกว่า ย่ำค่ำ (ราว 18.00 น.) “ยาม” หมายถึงชื่อส่วนแห่งวัน ยามหนึ่งมี 3 ชั่วโมง รวมวันหนึ่งมี 8 ยาม
รวมเป็น “ประโคมย่ำยาม” หมายถึงการบรรเลงดนตรีเพื่อการสักการบูชาและเป็นสัญญาณแจ้งให้ทราบถึงเวลาที่จะต้องปฏิบัติงาน โดยมีระยะห่างกันครั้งละ 3 ชั่วโมง เริ่มเวลา 06.00 นาฬิกา ประโคมครั้งที่ 1 จนถึงเวลา 03.00 นาฬิกา นับเป็นการประโคมครั้งที่ 8 ครั้งสุดท้ายของแต่ละวัน ปฏิบัติสืบเนื่องมาแต่ครั้งสมัยอยุธยาจนถึงสมัยปัจจุบัน โดยมีการปรับเปลี่ยนตามความเหมาะสมกับสภาพการณ์
การรื้อฟื้น ย้อนไป พ.ศ.2538 ในการพระราชพิธีสวดพระอภิธรรมพระบรมศพสมเด็จพระศรีนคริน ทราบรมราชชนนี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระราชประสงค์ที่จะรื้อฟื้นการประโคมดนตรี เพื่อที่แสดงให้เห็นถึงศิลปวัฒนธรรมและขนบประเพณีที่มีมาแต่โบราณ
โดยมีพระราชดำริกับ นายสิริชัยชาญ ฟักจำรูญ อดีตอธิบดีกรมศิลปากร ในขณะที่ถวายการบรรเลงดนตรีไทยในงานพิธีไหว้ครูช่าง ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน ให้นำวงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องคู่ ของกรมศิลปากร ไปประโคมย่ำยามควบคู่กับวงประโคมของงานเครื่องสูง
เริ่มเข้าไปประโคมย่ำยามครั้งแรกเมื่อวันที่ 7 สิงหาคม พ.ศ. 2538 กำหนดให้ประโคมวันละ 5 ครั้ง คือ ประโคมครั้งที่ 1 เวลา 06.00 นาฬิกา ประโคมครั้งที่ 2 เวลา 12.00 นาฬิกา ประโคมครั้งที่ 3 เวลา 18.00 นาฬิกา ประโคมครั้งที่ 4 เวลา 21.00 นาฬิกา ประโคมครั้งที่ 5 เวลา 24.00 นาฬิกา และหลังจากบำเพ็ญ พระราชกุศลครบ 100 วัน แล้ว โปรดเกล้าฯ ให้วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องคู่เข้าไปประโคมย่ำยามเฉพาะเวลา 12.00 นาฬิกา และเวลา 18.00 นาฬิกา จนถึงพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลออกพระเมรุ
ล่วงถึงการพระราชพิธีสวดพระอภิธรรมพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช กรมศิลปากรได้รับมอบหมายให้นำวงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องใหญ่เข้าประโคมย่ำยามร่วมกับวงประโคมของสำนักพระราชวังจนครบ 100 วัน เริ่มวันศุกร์ที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2559
โดยกำหนดให้ประโคมวันละ 6 ครั้ง ดังนี้ ประโคมย่ำยามครั้งที่ 1 เวลา 06.00 นาฬิกา ประโคมย่ำยามครั้งที่ 2 เวลา 09.00 นาฬิกา ประโคมย่ำยามครั้งที่ 3 เวลา 12.00 นาฬิกา ประโคมย่ำยามครั้งที่ 4 เวลา 15.00 นาฬิกา ประโคมย่ำยามครั้งที่ 5 เวลา 18.00 นาฬิกา ประโคมย่ำยามครั้งที่ 6 เวลา 21.00 นาฬิกา
ส่วนวงประโคมของงานเครื่องสูง สำนักพระราชวัง โดยปกติมี 2 วง คือ
1.วงสังข์แตร มี สังข์ แตรงอน แตรฝรั่ง (จำนวนของเครื่องดนตรีทั้งวงตามพระราชอิสริยยศ) และ 2.วงปี่ไฉนกลองชนะ มี ปี่ไฉน 1 (มี 2 คนสลับกันเป่า) เปิงมาง 1 กลองชนะแดงลายทอง (จำนวนตามพระราชอิสริยยศ)
ในการประโคมย่ำยามครั้งนี้ ตามโบราณราชประเพณีและพระราชอิสริยยศ วงประโคมของงานเครื่องสูงจะมีกลองมโหระทึก จำนวน 2 ใบ ตีประโคมอยู่ตลอดเวลา
พรุ่งนี้ วันที่ 24 ม.ค. ติดตามรายละเอียดกันต่อ
