คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
ต่อจากเมื่อวานวนี้ ( 27 ก.พ.)
ปุ้ม ถามเรื่องเทวสถานโบสถ์พราหมณ์ในไทยมีมาตั้งแต่เมื่อไหร่ สมัยใด คำตอบนำมาจากอธิบายของ ผศ.ดร.อภิลักษณ์ เกษมผลกูล คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล วานนี้ตอบถึงอิทธิพลศาสนาพราหมณ์ที่มีสูงยิ่งต่อราชสำนักกรุงศรีอยุธยา วันนี้มาตอบกันต่อถึงยุครัตนโกสินทร์
ครั้งสถาปนากรุงเทพฯ เป็นราชธานี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชมีพระราชดำริว่า เหตุการณ์เสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ส่งผลให้ตำราต่างๆ ถูกทำลายและสูญหายไปจำนวนมาก ทั้งพราหมณ์ราชสำนักก็พลัดหายไป จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ไปสืบหาตำราต่างๆ ที่หัวเมืองปักษ์ใต้มายังกรุงเทพฯ และให้นำพราหมณ์ภาคใต้ขึ้นมารับราชการเป็นพราหมณ์ประจำราชสำนัก เพื่อรื้อฟื้นและวางหลักของพิธีการต่างๆ สำหรับพระนครให้เหมือนกับสมัยอยุธยา และโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเทวสถานโบสถ์พราหมณ์สำหรับพระนครขึ้น ตั้งอยู่เยื้องกับวัดสุทัศนเทพวราราม คณะพราหมณ์จึงตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณเทวสถาน เกิดเป็นชุมชนโบสถ์พราหมณ์มาจนถึงปัจจุบัน
เทวสถานโบสถ์พราหมณ์ในประเทศไทยมีเป็นจำนวนมาก อาจแบ่งกว้างๆ ได้เป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรก คือ เทวสถานที่สร้างขึ้นก่อนสมัยรัตนโกสินทร์ ซึ่งมักเป็นเทวสถานในสมัยโบราณจำพวกปราสาทหินต่างๆ เป็นเทวสถานร้าง ปัจจุบันเป็นโบราณสถานที่ค่อนข้างทรุดโทรมและอยู่ในสภาพไม่สมบูรณ์ ส่วนกลุ่มที่ 2 คือ เทวสถานในสมัยรัตนโกสินทร์ เป็นเทวสถานที่สร้างขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ และยังคงใช้การมาจนถึงปัจจุบัน
กลุ่มแรก เทวสถานที่สร้างขึ้นก่อนสมัยรัตนโกสินทร์ในดินแดนประเทศไทย สร้างกันมาหลายยุคสมัย ทั้งในอาณาจักรฟูนัน อาณาจักรขอม อาณาจักรทวารวดี และอาณาจักรศรีวิชัย เป็นยุคสมัยที่ศาสนาพราหมณ์เจริญรุ่งเรืองในดินแดนประเทศไทยพร้อมๆ กับความรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนา จึงมีการสร้างเทวสถานประจำเมืองสำคัญๆ อาทิ กรุงศรีอยุธยา เมืองนครศรีธรรมราช เมืองลพบุรี เมืองเพชรบุรี เพื่อใช้ประกอบพิธีกรรมต่างๆ ในกิจการของพราหมณ์และพระราชพิธีของพระเจ้าแผ่นดิน สร้างความชอบธรรมและอำนาจในฐานะที่ทรงมีสถานะเป็นสมมติเทพ ทั้งนี้ คติการสร้างเทวสถานในสมัยโบราณเป็นการสร้างเพื่อเป็นพระราชอุทิศถวายแด่พระเป็นเจ้าของพราหมณ์ ประหนึ่งเป็นที่ประทับของเทพเจ้า หากเป็นพราหมณ์ในลัทธิไศวนิกาย ก็อุทิศถวายพระอิศวร หากเป็นพราหมณ์ในลัทธิไวษณพนิกาย ก็อุทิศถวายพระวิษณุ
กลุ่มที่ 2 เทวสถานในสมัยรัตนโกสินทร์ ที่รู้จักกันดีคือเทวสถานโบสถ์พราหมณ์สำหรับพระนคร อยู่ใกล้กับวัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร สร้างเมื่อต้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ใน พ.ศ. 2327 มีหลักฐานปรากฏในหนังสือ “จดหมายเหตุความทรงจำกรมหลวงนรินทรเทวีและพระราชวิจารณ์ในรัชกาลที่ 5” ใจความว่า “วัดสุทัศนเทพวรารามนี้กำหนดว่าเป็นกึ่งกลางพระนคร จึงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งเทวสถานและ เสาชิงช้าลง ณ ที่นั้นตามโบราณราชประเพณีของการสร้างพระนคร” เทวสถานแห่งนี้ถือเป็นเทวสถานสำคัญ และเป็นสถานที่สำหรับการประกอบพิธีกรรมของพราหมณ์ราชสำนัก
นอกจากนี้ในกรุงเทพฯ ยังมีเทวสถานอื่นๆ ส่วนมากสร้างโดยชาวอินเดีย และพราหมณ์ที่ดูแลเทวสถานก็มักเป็นพราหมณ์อินเดีย เทวสถานเหล่านี้ได้แก่ วัดพระศรีมหาอุมาเทวี (วัดแขกสีลม) สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ.2422 รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมาเมื่อศาสนิกชนพราหมณ์เพิ่มจำนวนมากขึ้นจึงได้ไปสร้างวัดวิษณุ อีกแห่งหนึ่ง อยู่ที่เขตยานนาวา สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2464 รัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว บริเวณวัดวิษณุมีโบสถ์ย่อย คือ โบสถ์พระแม่ทุรคา โบสถ์ศิวลึงค์ และโบสถ์พระศิวนาฏราช
ยังมีศาสนิกชนชาวปัญจาบ ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่ม คือผู้นับถือศาสนาซิกข์ และผู้นับถือศาสนาพราหมณ์ฮินดู ได้ใช้บ้านหลังหนึ่งบริเวณหลังวังบูรพาเป็นสถานที่ร่วมกันเมื่อประกอบศาสนกิจ เมื่อคนมีจำนวนมากขึ้นจึงแยกกัน โดยศาสนิกชนพราหมณ์ฮินดูได้สร้าง สมาคมฮินดูสภา ที่บริเวณใกล้เสาชิงช้า มีเทวสถานชื่อว่า โบสถ์เทพมณเฑียร
