อภิเษก : คอลัมน์รู้ไปโม้ด โดย…น้าชาติ ประชาชื่น

อภิเษก

คอลัมน์ รู้ไปโม้ด

โดย…น้าชาติ ประชาชื่น

อภิเษก : คอลัมน์รู้ไปโม้ด โดย…น้าชาติ ประชาชื่น – คําว่า อภิเษก แปลตรงตัวว่าอย่างไร

กิตติกร

ตอบ กิตติกร

คำตอบนำมาจากคำเกี่ยวกับพระราชพิธีบรมราชาภิเษกจัดทำโดยคณะกรรมการฝ่ายประชาสัมพันธ์งานพระราชพิธี ว่าอภิเษกมาจากคำภาษาสันสกฤต แปลว่า การรดที่ยิ่งใหญ่ ใช้หมายถึงแต่งตั้งโดยการทำพิธีรดน้ำ มีปรากฏในจารึกสมัยสุโขทัย ดังในจารึกวัดศรีชุมที่มีข้อความว่า “…พ่อขุนผาเมืองจึงอภิเษกพ่อขุนบางกลางหาวให้เมืองสุโขทัย ให้ทั้งชื่อตนแก่พระสหาย เรียกชื่อศรีอินทร บดินทราทิตย์

อภิเษก : คอลัมน์รู้ไปโม้ด

การอภิเษกมีได้หลายกรณี นอกจากการอภิเษกให้ขึ้นครองเมืองแล้ว ยังมีกรณีอื่นๆ อีก เช่น ในไตรภูมิพระร่วง มีเรื่องเล่าถึงเศรษฐีผู้หนึ่งชื่อโชติกเศรษฐี มีสมบัติมากมาย เป็นต้นว่า มีปราสาท 7 ชั้น ประดับด้วยแก้ว 7 ประการ มีกำแพงแก้วล้อมบ้าน 7 ชั้น มีต้นกัลปพฤกษ์เรียงกันเป็นแถวระหว่างกำแพงแก้วทุกชั้น และมีขุมทองที่มุมบ้านทั้ง 4 มุม พระเจ้าพิมพิสารผู้เสวยราชย์ในเมืองราชคฤห์ จึงทรงอภิเษก คือทรงแต่งตั้งให้เป็นมหาเศรษฐี ดังมีข้อความว่าพระญานั้น จึงให้เอาเศวตฉัตรมาอภิเษกมหาเศรษฐี

อภิเษก : คอลัมน์รู้ไปโม้ด

อภิเษก : คอลัมน์รู้ไปโม้ด

คำว่า อภิเษก ใช้ประกอบกับคำอื่นได้คำสมาสหลายคำ เช่น ราชาภิเษก มุรธาภิเษก ปราบดาภิเษกราชาภิเษกมาจากคำว่า ราช (ราชะ) กับ อภิเษก หมายถึงพระราชพิธีในการสถาปนาขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์

ตำราราชาภิเษกที่มีมาแต่โบราณกล่าวไว้ว่า ราชาภิเษกมีลักษณะ 5 ประการ คือ 1.มลคงอินทราภิเษก (มงคนอินทราพิเสก) 2.มงคลโภคาภิเษก (มงคนโพคาพิเสก) 3.มงคลปราบดาภิเษก 4.มงคลราชาภิเษก และ 5.มงคลอุภิเษก (มงคนอุพิเสก) เรียกว่า ปัญจราชาภิเษก (ปันจะราชาพิเสก)

ในประเทศไทย คำที่ได้ยินเสมอๆ คือ ราชาภิเษกและปราบดาภิเษก เช่น ในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา มีข้อความเล่าถึงแผ่นดินพระเจ้าท้ายสระ ตอนหนึ่งว่ามีพระราชโองการตรัสสั่งพระมหาราชครูพระครูบุริโสดมพรหมพฤฒาจารย์ ให้จัดแจงการพระราชพิธีราชาภิเษกเฉลิมพระราชมณเฑียรและเล่าถึงแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ ตอนหนึ่งว่าถึงวันศุภวารดิถีพิชัยมงคลมหามหุติฤกษ์ จึงกระทำการพิธีปราบดาภิเษก

ยังมีคำอธิบายจากราชบัณฑิตยสภาว่าด้วยคำ เสก แปลว่า ร่ายมนตร์ใส่สิ่งใดสิ่งหนึ่งเพื่อทำให้สิ่งนั้นมีคุณวิเศษที่บันดาลให้เกิดสิ่งที่พึงพอใจต่างๆ

เช่น เสกน้ำล้างหน้า หรือ เสกแป้งผัดหน้า ก็เพื่อให้เกิดสิริมงคลแก่ใบหน้า ทำให้ใบหน้านั้นมีเสน่ห์เป็นที่รักของผู้คนที่ได้พบ เสก มีความหมายว่า ร่ายมนตร์เพื่อทำให้เกิดสิ่งใดสิ่งหนึ่งซึ่งไม่เป็นไปตามปกติธรรมดาก็ได้ เช่น ขุนแผนเสกหญ้าให้เป็นทหารหุ่น ถ้าฉันมีฤทธิ์จะเสกให้คนในบ้านเมืองเราเป็นคนซื่อคนดีทั้งหมด ผู้เสก มักจะเป่าพ่นลมออกจากปากด้วยเมื่อร่ายมนตร์จบแล้ว

คำว่า เสก สันนิษฐานว่ามาจากคำว่า อภิเษก แปลว่า รดน้ำเพื่อแสดงการแต่งตั้ง ยกย่อง หรือทำให้เป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น รดน้ำเพื่อแสดงการแต่งตั้งบุคคลที่เป็นพระมหากษัตริย์ รดน้ำเพื่อแสดงว่าชายและหญิง 2 คนนี้จะเป็นสามีภรรยากัน เมื่อรดน้ำจะมีคำกล่าวให้พรเพื่อให้เป็นตามที่ต้องการด้วย

พยางค์ เษก ในคำ อภิเษก เป็นรูปสันสกฤต ส่วนรูปบาลี เสก, อภิเษก กับ เสก จึงมีนัยของความหมายเช่นเดียวกัน

และคำอธิบายจากพจนานุกรมแปลไทย .เปลื้อง นคร ว่า อภิเษก (สก. อภิเษก มค. อภิเสก) รดน้ำ, แต่งตั้งโดย การทำพิธีรดน้ำ เช่น พิธีขึ้นเสวยราชย์ของพระเจ้าแผ่นดิน, ได้บรรลุ, ได้เป็น เช่น พุทธาภิเษก คือการได้เป็นพระพุทธเจ้า, แต่งตั้งตำแหน่งชั้นสูง เช่น อภิเษกมเหสี คือทำพิธีตั้งพระมเหสีโดย การรดน้ำ

บทความก่อนหน้านี้เหรียญหลวงพ่อคูณ รุ่นสร้างบารมี ปี 2519 : รอบด้านวงการพระ
บทความถัดไปพิราบตรวจอากาศ : เจ๊าะแจ๊ะวิทยาศาสตร์