หัตถศิลป์งานไม้ เชื่อม‘ไทย-ลาว’

หัตถศิลป์งานไม้ เชื่อม‘ไทย-ลาว’ – ไม่เพียงภาษา ภูมิประเทศ วิถีชีวิต และผู้คนที่เป็นมิตร

ศิลปวัฒนธรรมไทย-ลาว ยังละม้ายคล้ายคลึงกันมากกว่าประเทศอื่นใด

อัมพวันและดร.ไมสิง

เพื่อต่อยอดงานหัตถศิลป์ไทยผ่านการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างช่างฝีมือไทยและช่างฝีมือในประเทศเพื่อนบ้าน ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน) หรือ SACICT นำคณะผู้บริหารและสื่อมวลชน เข้าร่วมกิจกรรมแลกเปลี่ยนความรู้ด้านหัตถศิลป์ในวัฒนธรรมร่วม ณ กรุงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เมื่อไม่นานนี้ โดยมี นางอัมพวัน พิชาลัย ผู้อำนวยการศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ เป็นประธาน และ ดร.ไมสิง จันบุดดี ผู้อำนวยการสถาบันวิจิตรศิลป์แห่งชาติ สปป.ลาว นำคณะร่วมต้อนรับ

ครูบัวเลิศสอนลูกศิษย์สร้างสรรค์เรือขุด

กิจกรรมดังกล่าวดำเนินงานภายใต้โครงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ศิลปหัตถกรรมในวัฒนธรรมร่วม ประจำปีพ.ศ.2562 (Cross Cultural Crafts 2019) หนึ่งในโครงการที่มุ่งอนุรักษ์และฟื้นฟูงานศิลปหัตกรรมอันทรงคุณค่าที่ใกล้สูญหาย โดยเชื่อมโยงผู้ที่มีทักษะสูงและความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านอย่างกลุ่มครูช่างและทายาท เข้ากับช่างฝีมือของประเทศต่างๆ ในภูมิภาคเอเชียและอาเซียน เพื่อสร้างแรงบันดาลใจใหม่ๆ และแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ในการพัฒนาและสืบสานงานศิลปหัตถกรรมที่กำลังจะเลือนหายไปในโลกยุคใหม่นี้ให้คงอยู่ต่อไป นอกจากนี้ยังเป็นอีกหนึ่งโครงการที่ช่วยกระชับความสัมพันธ์อันดีระหว่างประเทศ และสร้างเครือข่ายด้านงานหัตถกรรมเพื่อผนึกกำลังกันพัฒนาต่อไปในระดับโลก

หัตถศิลป์งานไม้อันวิจิตร

ภารกิจหลักของ SACICT คือการอนุรักษ์ สืบสาน ส่งเสริมและพัฒนางานศิลปหัตถกรรมไทยให้เป็นที่รู้จักทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ ภายใต้กลยุทธ์ “หัตถศิลป์ของชีวิตปัจจุบัน” หรือ “Today’s Life Crafts” เพื่อสร้างความตระหนักรู้ว่างานหัตถศิลป์ไทยนั้นสามารถเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตปัจจุบันได้ พร้อมขับเคลื่อนประเทศ ไทยให้เป็นศูนย์กลางด้านงานหัตถศิลป์ของเอเชียผ่านการพัฒนาทั้ง 3 ด้าน นั่นคือบุคลากร ผลิตภัณฑ์ และการตลาด ผ่านโครงการต่างๆ ที่จะจัดขึ้นตลอดทั้งปี

ในปี 2562 นี้ โครงการมุ่งเน้นการพัฒนางานหัตถกรรมเครื่องไม้ ผ่านการดำเนินงานร่วมกับประเทศที่เชี่ยวชาญงานหัตถกรรมไม้ทั้งแบบคลาสสิคและแบบร่วมสมัย ได้แก่ ประเทศญี่ปุ่น และ สปป.ลาว ซึ่งมีมรดกภูมิปัญญางานหัตถกรรมไม้ที่มีเอกลักษณ์และมีรากฐานทางวัฒนธรรมร่วมกับประเทศไทย

คณะผู้จัดและครูช่างไทย-ลาว

ความร่วมมือในครั้งนี้ก่อให้เกิดการสืบสานภูมิปัญญา การพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบร่วมกันระหว่าง 3 ประเทศ จำนวนไม่น้อยกว่า 20 รูปแบบ เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเชิงทักษะและองค์ความรู้ซึ่งกันและกัน เพื่อพัฒนางานหัตถกรรมไม้ที่ใกล้สูญหายให้เกิดมูลค่าเพิ่มจนสามารถพัฒนาสู่ตลาดสากลต่อไป

ตลอดระยะเวลาการดำเนินโครงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ศิลปหัตถกรรมในวัฒนธรรมร่วมมากว่า 4 ปี ภายใต้แนวคิด “Revival of the Forgotten Heritage” SACICT ฟื้นฟูงานหัตถศิลป์ที่ใกล้สูญหายในภูมิภาค ตั้งแต่งานเครื่องรักและเครื่องเขิน งานดุนโลหะ งานเครื่องมุกและงานจักสาน ร่วมกับหน่วยงานพันธมิตรระหว่างประเทศในอีกหลายประเทศ

เช่นในปีพ.ศ.2561 SACICT ร่วมงานกับเครือข่ายองค์กรที่สนับสนุนและพัฒนางานศิลปหัตถกรรมในภูมิภาค อย่าง National Taiwan Craft Research and Development Institute (NTCRI) จากไต้หวัน และกลุ่ม Hacienda Crafts จากสาธารณรัฐฟิลิปปินส์ในด้านงานจักสาน เกิดความร่วมมือเป็นรูปธรรมจนสามารถพัฒนางานหัตถศิลป์ร่วมกันอย่างต่อเนื่อง

ในปี 2562 นี้ ถือเป็น “ปีแห่งวัฒนธรรมอาเซียน” และประเทศไทยเองก็เป็นประธานอาเซียน การได้ร่วมมือกับ สปป.ลาว ประเทศเพื่อนบ้านที่ใกล้ชิดกันย่อมก่อให้เกิดการอนุรักษ์งานหัตถศิลป์อันเป็นเป็นรากเหง้าของวัฒนธรรมในภูมิภาค พร้อมพัฒนาต่อ ยอดให้หัตถกรรมงานฝีมือยั่งยืนต่อไป

ครูช่างลาว-ไทย

สําหรับงานที่จัดขึ้นที่สถาบันวิจิตรศิลป์แห่งชาติ สปป.ลาว ในครั้งนี้จัดแสดงผลงานหัตถกรรมไม้ของครูช่างไทย-ลาว พร้อมเชิญครูช่างทั้งสองประเทศ และนักเรียน สปป.ลาว แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกัน ในขณะที่ไทยเราเรียนรู้ทักษะงานฝีมือการสลักไม้อันวิจิตร โดยเฉพาะไม้เนื้อแข็ง ลาวสนใจเรียนรู้งานฉลุไม้ จาก ครูเสกสรร กาวินชัย ครูจากโรงเรียนแจ้ห่มวิทยา จ.ลำปาง วัย 52 ปี และงานหัตถกรรมต่อเรือจำลองจาก ครูบัวเลิศ เฉลิมฤกษ์ ครูศิลป์ของแผ่นดิน พ.ศ.2562 อายุ 72 ปี โดยมีสื่อมวลชนทั้งสองประเทศสนใจร่วมสังเกตการณ์

ครูเสกสรรสอนการฉลุไม้

สอง สายแสงเพ็ด นักเรียนชาวลาว อายุ 30 ปี กำลังตั้งใจเรียนรู้ฝึกทักษะงานฉลุไม้จากครูเสกสรรที่นำกรอบไม้ลวดลายฉลุอันสวยงามอัญเชิญพระบรมรูปรัชกาลที่ 9 มาให้ลูกศิษย์ฝึกฝีมือ สองบอกว่า งานฉลุไม้นั้นยาก แต่เป็นสิ่งที่แปลกใหม่ อยากทำให้ได้ ซึ่งในที่สุดสองก็ทำออกมาได้สวยงาม และบอกด้วยความภาคภูมิใจว่าจะเก็บชิ้นงานฉลุไม้นี้ไว้เป็นที่ระลึก

นักเรียนชาวลาวร่วมฝึกฝีมือ

อัมพวัน พิชาลัย ผู้อำนวยการศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ บอกเล่าว่าโครงการนี้เริ่มทำในอาเซียน ก่อนจะเป็นอาเซียนพลัส (จีน ญี่ปุ่น เกาหลี) โดยปีแรกทำเรื่องการลงรักปิกทองกับพม่าและเวียดนาม เขาเรียนรู้จากเรา เราเรียนรู้จากเขา สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่แค่งานฝีมือ แต่รวมถึงวัตถุที่ใช้ พอปีสอง เป็นเรื่องงานสลักมือ หรือการตอกโลหะ เรื่อยมาจนถึงงานหัตถกรรม ปีต่อมาเป็นงานฝังมุกกับประเทศเกาหลี ซึ่งไทยเราเหลือน้อยรายแล้วในเรื่องงานฝังมุก

นักข่าวผู้สาวลาวสัมภาษณ์

มาถึงปีนี้ เราเลือกงานไม้ ไม้ของไทยเรามีค่อนข้างจำกัด แต่เห็นว่างานไม้น่าจะพัฒนาต่อได้ จึงคิดถึงอาเซียน คิดถึงลาว เพราะมีงานหัตถศิลป์ที่คล้ายคลึงกันด้วยเป็นประเทศที่มีทักษะฝีมืออันวิจิตรในด้านนี้ ทั้งไม้เนื้อแข็ง ไม้พะยูง ไม้เนื้อหอม และไม้ชิงชัน โดยนำความรู้ของเราในด้านงานฉลุไม้ และเรือขุดมาแลกเปลี่ยน ถ้าเราเชื่อมต่อกันจะเกิดความหลากหลาย สามารถต่อยอดทั้งด้านงานฝีมือและการตลาดได้มากขึ้น ครูไทยที่มาเรียนรู้ก็จะกลับไปสร้างผลงานเพื่อจัดแสดงในงาน SACICT CRAFT TREND SHOW 2019 ในเดือนมิ.ย.นี้

“ขอเป็นกำลังใจให้ครูไทยและครูลาวสร้างองค์ความรู้และเชื่อมความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้น ลงไปถึงรากวัฒนธรรมและรากศิลปกรรมให้มากขึ้นต่อไป” ผอ.SACICT กล่าว