คอลัมน์ สดจากเยาวชน
“ใช่ว่าคนที่มีปัญญาทุกคนจะเป็นนักวิทยาศาสตร์ แต่คนที่ใฝ่รู้ความจริงต่างหากจะเป็นนักวิทยาศาสตร์ได้”
ประโยคชวนคิดของ อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ ที่ พระมหาวุฒิชัย วชิรเมธี หรือ ท่าน ว.วชิรเมธี นำมาเกริ่นเข้าสู่กิจกรรมค่าย “วิทยาศาสตร์ในวัด” เพื่อชักชวนและกระตุกต่อมคิด สำหรับครูและสามเณรนักเรียนจากโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษาจากภาคเหนือ ในโครงการตามพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จำนวน 29 โรงเรียน เมื่อไม่นานนี้ ที่ศูนย์วิปัสสนาสากลไร่เชิญตะวัน จ.เชียงราย ซึ่งสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) นำกิจกรรมวิทยาศาสตร์รอบๆ ตัว โดยเฉพาะในรั้ววัดมาให้ความรู้อย่างน่าสนใจ
นางฤทัย จงสฤษดิ์ ผู้อำนวยการฝ่ายอาวุโส ฝ่ายวิชาการและกิจกรรมพัฒนาเยาวชนวิทยาศาสตร์ สวทช. ในฐานะผู้เขียนหนังสือ “วิทยาศาสตร์ในวัด” กล่าวว่า วิทยาศาสตร์ช่วยพัฒนาความคิดเป็นเหตุและเป็นผล มีกระบวนการค้นหาความจริงในธรรมชาติอย่างมีหลักการ ในขณะที่ธรรมะช่วยหล่อหลอมจิตใจให้เป็นคนดี หลุดพ้นจากความชั่ว การนำครู พระอาจารย์ และสามเณรมาอบรมเปรียบเสมือนเป็นธรรมทูตทางวิทยาศาสตร์ที่นำความรู้ไปต่อยอดและพัฒนาต่อไป โดยดึงเนื้อหาบางส่วนจากหนังสือมาสร้างเป็นการทดลองทางวิทยาศาสตร์แบบสนุกและเข้าใจง่าย จำนวน 5 กิจกรรม
เช่น “ฟังเสียงระฆังในวัด” กับกิจกรรมการเรียนรู้คลื่นเสียงและแหล่งกำเนิดเสียง “ต้นโพธิ์…ต้นไม้ยอดฮิตของวัด” กับกิจกรรมการลอกลายใบไม้ ศึกษาโครงสร้างพืช “จิตรกรรมบนผนังอุโบสถ” กับกิจกรรมการวาดภาพศิลปะจากลิ่มนม “เก็บบัวไหว้พระ” กับกิจกรรมการเคลือบพื้นผิวด้วยวัสดุต่างๆ และ “ทำไมอุโบสถถึงเย็น” กับกิจกรรมการออกแบบอาคารให้เย็นสบายและการอนุรักษ์พลังงาน
สามเณรอดิศักดิ์ พูนพานิชย์ ชั้น ม.1 โรงเรียนเจดีย์หลวงวิทยา จ.เชียงราย กล่าวว่า ประทับใจกิจกรรมเขียนภาพจิตรกรรมบนฝาผนังจากลิ่มนม เพราะในเวลาที่เราไม่มีสีสามารถนำน้ำนมที่อาจจะหมดอายุ กินไม่ได้แล้ว ผสมกับสีธรรมชาติ ใช้เขียนภาพได้ ซึ่งมีต้นทุนต่ำ ภาพเจดีย์กับพระสงฆ์ ที่วาดสื่อความหมายว่า พระสงฆ์เป็นตัวแทนที่เผยแผ่ศาสนาและยังเป็นสื่อกลางให้ศาสนิกชนเข้าวัดทำบุญ ส่วนเจดีย์หมายถึงสิ่งที่เป็นสัญลักษณ์ในการเชิดชูศาสนาได้ดี
ด้าน สามเณรณัฐพล กาวี ชั้น ม.1 โรงเรียนชยาภิวัฒน์วิทยา จ.เชียงราย บอกว่า ประทับใจกิจกรรม “ทำไมอุโบสถถึงเย็น” กับกิจกรรมการเรียนรู้แหล่งกำเนิดพลังงานและการอนุรักษ์พลังงาน “กิจกรรมนี้มีการคำนวณว่าไส้ม้วนทิชชูที่ได้มาเป็นทรงกระบอก แล้วนำมาตัดรูรอบๆ ที่ฐานทรงกระบอก โดยออกแบบ 1 รูใหญ่ซึ่งเตรียมไว้จุดไฟ (เทียน) เพื่อให้ความร้อนลอยสู่ด้านบนได้ง่าย ส่วนใบพัดออกแบบให้มุมเงยขึ้นเพื่อให้อากาศถ่ายเทได้ ทำมุมใบพัดเอียง 15 องศาเพื่อให้ลมไหลผ่านได้ดีและใบพัดหมุนได้เร็วขึ้น ได้ค้นพบความจริงว่าการออกแบบฐานใต้ทรงกระบอกให้มีรูเล็กที่พอเหมาะ ทำให้ความร้อนระบายได้ดีกว่าการออกแบบให้รูใหญ่ เนื่องจากความร้อนจะลอยขึ้นด้านบนได้ก็จริง แต่หากรูใหญ่เกินไปทำให้ออกซิเจนเข้าไปมาก ส่งผลให้ความร้อนลอยขึ้นด้านบนไม่ดีนัก”
สามเณรสิทธิพล จอมปัญญา ชั้น ม.1 โรงเรียนชยาภิวัฒน์วิทยา จ.เชียงราย กล่าวว่า จะนำแนวคิดของท่าน ว.วชิรเมธี มาปฏิบัติใช้ตามหลักพระพุทธศาสนา คือการไม่เชื่อใครง่ายๆ วิทยาศาสตร์ต้องทดลองอยู่เสมอ โดยการคำนวณหรือฝึกปฏิบัติจนได้ข้อเท็จจริง
ขณะที่ สามเณรภาณุพันธ์ จักรแก้ว ชั้น ม.5 โรงเรียนราชคฤห์วิทยา จ.พะเยา กล่าวว่า กิจกรรมวิทย์ในวัดได้เรียนรู้อะไรใหม่ๆ นอกเหนือจากในห้องเรียนมาก เช่น “น้ำกลิ้งบนใบบัว” จากกิจกรรมเก็บบัวไหว้พระ ทำให้เรารู้ว่ามีโครงสร้างพิเศษอยู่บนผิวใบบัวที่เรามองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ทำให้ใบบัวกันน้ำได้ แล้วนักวิทยาศาสตร์ยังนำมาประยุกต์เป็นผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดตัวเองได้ อาทิ เสื้อผ้า รองเท้าที่ไม่เปื้อนง่าย เป็นต้น
นอกจากนี้ รศ.บุญรักษา สุนทรธรรม ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สดร.) พร้อมเจ้าหน้าที่ สดร. จัดกิจกรรมดูดาวภาคค่ำให้ความรู้ทั่วไปด้านดาราศาสตร์ เช่น การศึกษาธรรมชาติและวัตถุบนท้องฟ้า การชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของดาราศาสตร์กับวัฒนธรรมและศาสนา พร้อมนำกล้องดูดาวมาให้สามเณรสังเกต การณ์ดูดาวอังคาร ดาวศุกร์ ซึ่งสวยงามมาก สามเณรได้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์และดาราศาสตร์ โดยเฉพาะการค้นหาความจริง เข้าใจธรรมชาติ และสามารถสร้างแรงบันดาลใจให้สามเณรสนใจใช้วิทยาศาสตร์ผสมผสานการศึกษาทางด้านวัฒนธรรม อารยธรรม และศาสนาต่อไป
กิจกรรมทั้งหมดนี้อบอวลด้วยข้อคิดและความรู้รอบตัวด้านวิทยาศาสตร์มากมาย ซึ่งท่าน ว.วชิรเมธี ฝากข้อคิดปิดค่ายวิทย์ในวัดไว้อย่างน่าคิด
“ความเชื่อโดยไม่พิสูจน์ค้นหาความจริงจะกลายเป็นความงมงายได้ หากจะเปลี่ยนสังคมฐานความเชื่อไปสู่สังคมฐานความรู้และปัญญา ลูกเณรทุกคนต้องไปให้ถึงความจริงให้ได้”
