คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
ทราบว่ามีพิพิธภัณฑ์เหมืองแร่ อยู่ที่ไหนครับ จัดแสดงอะไรบ้าง
นกุล
ตอบ นกุล
พิพิธภัณฑ์เหมืองแร่ หรือ พิพิธภัณฑ์เหมืองแร่ภูเก็ต (Phuket Mining Museum) เปลี่ยนชื่อมาจาก พิพิธภัณฑ์เหมืองแร่กะทู้ เมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ.2551 ตั้งอยู่บนถนนเหมืองท่อสูง (ถนนสายกะทู้-เกาะแก้ว) หมู่ 5 ตำบลกะทู้ อำเภอกะทู้ จังหวัดภูเก็ต 83120
ความเป็นมาย้อนไปช่วงเวลาหลังประสบภัยสึนามิ (เหตุเกิด 26 ธันวาคม 2547) จังหวัดภูเก็ตได้มอบหมายให้เทศบาลตำบลกะทู้ ดำเนินการจัดสร้างอาคารพิพิธภัณฑ์ในปี 2549 บนพื้นที่ 400 ไร่ ซึ่งเดิมเป็นพื้นที่ทำเหมืองแร่ดีบุกก่อนเลิกกิจการไปในปี 2500 โดยอาคารพิพิธภัณฑ์เป็นสถาปัตยกรรมศิลปะชิโนโปรตุกีส เอกลักษณ์ของเมืองภูเก็ต ผสมผสานกับลายปูนปั้นกลมกลืนงดงาม เป็นที่มาของชื่อ “อังมอเหลานายหัวเหมือง” แปลว่า “ตึกของนายหัวเหมืองผมแดง”
อาคารขนาดความสูง 1 ชั้นครึ่ง แต่พื้นที่กว้างขวาง แบ่งนิทรรศการออกเป็น 2 ส่วน ส่วนแรก คือภายนอกอาคาร จัดแสดงเครื่องจักรกลในการทำเหมืองแร่ อาทิ รางเหมือง โงหัด หน้าผาเหมือง ขุมเหมือง และเครื่องมือ/อุปกรณ์
ส่วนที่ 2 ภายในอาคารอังมอเหลา นำเสนอนิทรรศการ “เปิดลับแลม่านฟ้าเกาะพญามังกรทอง” ให้ความรู้ถึงประวัติความเป็นมาของการทำเหมืองแร่ดีบุก และวิถีชีวิตชาวเหมือง มีห้องแสดงนิทรรศการในอังมอเหลา โดยจัดเป็นห้องต่างๆ เหมือนเดินเข้าไปภายในตึก แต่ละห้องมีชื่อเรียกคล้องจอง ดังนี้
1.โปท้องหง่อก่ากี่ เปิดตัวด้วยโปท้อง หรือรถสองแถว ยานพาหนะคู่เมืองภูเก็ตมาตั้งแต่สมัยสงครามโลกครั้งที่สอง เสมือนการเดินทางสู่ตึกของนายหัวเหมืองผมแดง
2.ชินวิถี เป็นส่วนรับแขกของอังมอเหลา มีโต๊ะมุกเป็นที่นั่งรับน้ำชาจากเจ้าของบ้าน มีฉากลับแลลวดลายต้นและดอกโบตั๋น
3.อัญมณี นายหัวเหมืองจัดแสดงสมบัติของนายหัวเหมืองที่เก็บสะสมไว้ เช่น ดวงตราไปรษณียากรดวงแรกของประเทศไทย แหวนทองหัวแหวนเพชรภูเก็จ (ภูเก็ต เปลี่ยนชื่อมาจาก ภูเก็จ เมื่อปี พ.ศ.2452) ประดับดีบุก เงินตราของไทยตั้งแต่สมัยสุโขทัย เครื่องมือมนุษย์โบราณ
นอกจากนี้ นายหัวเหมืองยังสะสมซากบรรพชีวิน และสะเก็ดดาว อุกกาบาต ให้ชมกัน รวมถึงวัตถุมงคลต่างๆ โดยสรรพวัตถุอันเป็นทรัพย์สินของนายหัวเหมืองเหล่านี้ได้มาจากการทำเหมือง เช่น ทองคำมาจากเหมืองทอง ดีบุกมาจากเหมืองแร่ดีบุก เป็นต้น
4.เรืองดารากร นำเสนอเรื่องราวของระบบสุริยจักรวาล กำเนิดโลก กำเนิดแร่ กำเนิดชีวิต กำเนิดคน คนใช้ไฟ คนใช้แร่ และมีลูกโลกจำลองให้เห็นเส้นทางอพยพของชาวจีนจากมณฑลฮกเกี้ยนเมื่อ 150 ปีที่แล้ว มีเพียงเสื่อผืนหมอนใบ รอนแรมผ่านทะเลจีนใต้ สิงคโปร์ มะละกา ปีนัง เข้าสู่อ่าวภูเก็ตมาเป็นกุลีในเหมือง
5.สายแร่แห่งชีวิต จัดแสดงเหมืองแร่ชนิดต่างๆ ได้แก่ เหมืองแล่น เหมืองครา เหมืองปล่องหรือเหมืองรู เหมืองอุโมงค์ เหมืองหาบ เหมืองสูบ เหมืองฉีด เหมืองเรือขุด
6.นิรมิตเล่นแร่แปรธาตุ แสดงขั้นตอนการถลุงแร่ ผลิตภัณฑ์การแปรรูปจากดีบุก ห้องนี้ให้ทดลองฝึกปฏิบัติการแปรรูปแร่ด้วย
7.ฉลาดนาวาชีวิต ฉายภาพเรือสำเภาจีน บรรพชนเสื่อผืนหมอนใบ การย้ายถิ่นฐาน การติดต่อค้าขาย
8.ลิขิตปรัชญ์สืบสาน สะท้อนภาพวิถีชีวิตของชาวจีนที่ข้ามน้ำข้ามทะเลมาแสวงโชคสู้ชีวิตที่เกาะภูเก็ต
9.บันซ้านบางเหนียว ย้อนวิถีชีวิตชาวจีนในยุคเหมืองแร่รุ่งเรือง ประกอบด้วยตลาด ร้านขนมจีน ร้านขายของชำ ร้านโกปี เตี้ยม ร้านแป๊ะอ๊านต๋อง หรือร้านขายยาจีน ร้านจักสาน ศาลเจ้า
10.เก่วเกี้ยวในทู คือภาคบันเทิง ทั้ง อ๊าม งิ้ว หนังตะลุง
11.หลงผิดเสพ ให้เห็นทั้งกระบอกสูบฝิ่น หมอนฝิ่น หุ่นสูบฝิ่น
12.เทพาภรณ์ ว่าด้วยเรื่องการเย็บแพรพรรณ และผ้าปาเต๊ะ
13.คฤหปตานินท์ เส้นทางสร้างฐานะ
14.บาบ๋าสินสมรส หรือการแต่งงานวัฒนธรรมบาบ๋า
15.ฉายาบทนฤมิต ห้องถ่ายภาพ โฟโต้เฮาส์
16.ภาพกิจปฐมเหตุ จัดแสดงเอกสารเกี่ยวกับนามสกุลที่ขอตั้งในมณฑลภูเก็จ จดหมายเหตุภาพ จดหมายเหตุลายลักษณ์ สมุดข่อยอักขระขอม ภาพเหตุการณ์สึนามิจังหวัดระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรังและสตูล และ
17.วรรณวิเศษปัญญภูมิ ห้องสมุดและศูนย์ไอซีที มีข้อมูลเหมืองแร่ แผนที่การทำเหมืองแร่ หนังสือพิมพ์ สารานุกรมวัฒนธรรม และวรรณกรรมภาคใต้ ให้ศึกษาเรียนรู้
