สนุกวิถีลาวครั่ง ของเล่นที่บ้านสะนำ
คอลัมน์ สดจากเยาวชน
โดย มัณฑนา ชอุ่มผล
สนุกวิถีลาวครั่ง ของเล่นที่บ้านสะนำ : สดจากเยาวชน – ของเล่นพื้นบ้าน แม้ดูไม่ทันสมัย แต่บอก อัตลักษณ์และตัวตนของชุมชนได้เป็นอย่างดี ดังเช่นของเล่นของชาวลาวครั่ง บ้านสะนำ อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี ที่ชาวบ้านและเด็กๆ ช่วยกันสืบสานและหัดทำหัดเล่นไม่ให้สูญหาย
พิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านลุงชมภู คณฑา หลังจากที่คุณลุงชมภูได้จากไปเมื่อปี 2561 ลูกหลานและคนในชุมชนจึงแบ่งพื้นที่ใต้ถุนบ้านเป็นแหล่งเรียนรู้และเผยแพร่ภูมิปัญญาเครื่องมือดักสัตว์แบบโบราณและของเล่นให้เด็กๆ และผู้สนใจได้มาเรียนรู้ ตามเจตนารมณ์ของคุณลุงชมภูที่ต้องการส่งต่อความรู้เหล่านี้ให้ลูกหลานในชุมชน
“ผมชอบมาบ้านลุงชมภูครับ มีของเล่นให้เล่น ชิ้นที่ผมชอบที่สุดคือจรวดไม้ไผ่ครับ” น้องจั่นเจา ด.ช.พัชรพล ชาวป่า เล่าให้ฟังถึงของเล่นชิ้นโปรด
ควายมะพร้าวของเล่นภูมิปัญญา
ควายมะพร้าวขวิดกันแบบนี้ค่ะ
ของเล่นมีล้อ
ของเล่นพื้นบ้านส่วนใหญ่ทำจากไม้และเชือก แต่ก็นำมาเล่นให้สนุกได้ผ่านความรู้และภูมิปัญญา
“วันนี้ลุงคอย กับป้าบัวไร ป้าทองเลย จะสอนพวกผมทำควายมะพร้าวครับ ทำครั้งแรก ไม่เคยทำเลยครับ ต้องมาตัดก้านมะพร้าวกันเองในสวนไปก่อน แล้วลุงจะสอนให้ครับ” น้องเป็นหนึ่ง ด.ช.นิธิพัฒน์ แง่มแก้ว เล่าถึงความตื่นเต้นในการทำของเล่นด้วยตัวเอง ครั้งแรก
ลานบ้านลุงชมภูจึงกลายเป็นห้องเรียนถ่ายทอดความรู้ที่มีคนในชุมชนช่วยกันสานต่อ เพื่อให้ลูกหลานภูมิใจกับวัฒนธรรมลาวครั่งของชุมชนตนเอง ควายมะพร้าวเป็นของเล่นที่ทำง่ายและดูเหมือนจะเล่นง่าย แต่เมื่อได้ลองเล่นก็สนุกจนหอบหายใจไม่ทันทั้งเด็กและคนแก่
ลุงป้าย้อนวัยเล่นสนุกกับเด็กๆ อีกครั้ง
คุณตาและคุณยายตั้งใจถ่ายทอดความรู้
“สมัยก่อนคนแก่เขาทำกับข้าวก็จะขูดมะพร้าวไปแกง เด็กๆ อย่างเราก็จะเอากะลามาทำเขาควาย ไปตัดก้านมะพร้าวมา ใส่เขากะลาเข้าไป แค่นี้ก็สนุกแล้ว” ตาคอย คณฑา เล่าด้วยความสนุก
เมื่อเด็กๆ บ้านสะนำได้ลองทำควายมะพร้าวด้วยฝีมือตัวเองแล้วเอามาเล่นแข่งกัน เสียงหัวเราะและความสนุกจึงไม่แพ้กับสมัยตาคอยยังเด็กๆ เพราะการเล่นไม่ว่าวัยไหนก็สนุกด้วยกันได้
“ตอนแรกที่เล่นผมคิดว่าจะไม่เหนื่อยครับ แต่จริงๆ ใช้พลัง แขนมากๆ เลยครับ เหงื่อออกเต็มเลย แต่ผมว่าดีนะครับ ของเล่นทำจากของในสวนหมดเลย ไม่ต้องซื้อ พังก็ทำใหม่ครับ” น้องปลื้ม ด.ช.ธนกฤต ธรรมศิริ เล่าไปเช็ดเหงื่อไป
ลงมือทำของเล่นด้วยตัวเองทุกคน
เด็กๆ ได้ฝึกกล้ามเนื้อและพลังแขน
ได้เห็นภาพความสุขและสนุกในการถ่ายทอดความรู้เรื่องของเล่นแล้ว แสดงให้เห็นความเข้มแข็งในการรักษาวัฒนธรรมและตั้งใจถ่ายทอดให้ลูกหลานของชาวบ้านสะนำ ซึ่งต่อไปในอนาคตจะมีคนหลากหลายมาดูงานที่พิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านลุงชมภูและชุมชนบ้าน สะนำแห่งนี้ เด็กๆ ก็จะได้ทำหน้าที่เป็นวิทยากรสาธิตการเล่นของเล่นต่างๆ และช่วยรักษาภูมิปัญญาให้สืบทอดต่อไป
จรวดไม้ไผ่ยิ่งเล่นยิ่งได้พลังแขน
เด็กและผู้ใหญ่หัวใจเดียวกัน
“ถ้าเกมคอมพิวเตอร์มันจะไม่ได้สัมผัสเอง นี่สัมผัสเอง ได้ตั้งแต่ความรู้ ไม่ต้องหา ไม่ต้องซื้อของ หาของในป่าเอา ก็ทำไว้เยอะๆ ไม่ให้เด็กลืม พอทำเป็นแล้วภูมิใจครับ” น้องปลื้มพูดอย่างภาคภูมิใจ
อยากรู้ว่าควายมะพร้าวเล่นอย่างไร สนุกแค่ไหน และบ้านลุงชมภู บ้านสะนำ อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี ยังมีของเล่นอะไรน่าสนใจอีก ติดตามในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน “สนุกเล่นบ้านสะนำ” วันเสาร์ที่ 11 พฤษภาคมนี้ ทางช่อง 3 ช่อง 33 เวลา 06.25 น.
