คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
หอศิลป์มีเยอะมาก ขอความรู้ว่าเป็นมาอย่างไร
ดาว
ตอบ ดาว
ได้ความรู้จาก ศ.วิโชค มุกดามณี ศาสตราจารย์ประจำภาควิชาจิตรกรรม คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยา ลัยศิลปากร เขียนไว้ว่า หอศิลป์จัดแบ่งออกเป็น 4 ประเภท คือ 1.หอศิลป์แห่งชาติ (National Art Gallery) ได้แก่ หอศิลป์ที่อยู่ในการควบคุมดูแล บริหารจัดการโดยรัฐบาล เป็นหอศิลป์หลักที่มีความสำคัญระดับชาติ 2.หอศิลป์ประจำจังหวัด (Provincial Art Gallery) ได้แก่ หอศิลป์ที่อยู่ในการควบคุมดูแล บริหารจัดการโดยหน่วยงานระดับจังหวัด หรือส่วนราชการในระดับท้องถิ่น 3.หอศิลป์ในมหาวิทยาลัย (University Art Gallery) ได้แก่ หอศิลป์ที่อยู่ใน การควบคุมดูแล บริหารจัดการโดยมหาวิทยาลัย หรือสถาบันอุดมศึกษา และ 4.หอศิลป์เอกชน (Private Art Gallery) ได้แก่ หอศิลป์ที่อยู่ในการควบคุมดูแล บริหารจัดการโดยบุคคล สมาคม องค์กร หรือบริษัทเอกชน
สำหรับประวัติหอศิลป์ในประเทศไทยที่มีการจัดแสดงผลงานภาพเขียนของช่างศิลป์ไทย เกิดขึ้นจากพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงเลือกสรรเรื่องในพระราชพงศาว ดารและโปรดเกล้าฯ ให้ช่างเขียนที่มีฝีมือเขียนภาพประกอบ โดยทรงออกแบบกรอบกระจกภาพทั้งหมด และมีโคลงบอกเรื่องพระราชพงศาวดารที่ตรงกับภาพติดไว้ทุกกรอบ ภาพขนาดใหญ่ใช้โคลงประกอบ 6 บท ภาพขนาดกลางและขนาดเล็กใช้โคลงประกอบ 4 บท โคลงที่แต่งอาจทรงพระราชนิพนธ์ หรือโปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการที่สันทัดบทกลอนแต่งถวาย
ภาพเขียนเรื่องพระราชพงศาวดารมี 92 ภาพ โดยมีโคลงประกอบ 376 บท แล้วเสร็จเมื่อพ.ศ. 2430 โปรดเกล้าฯ ให้นำไปประดับพระเมรุ ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าพาหุรัดมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าตรีเพ็ชรุตม์ธำรง สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ และพระอัครชายาเธอพระองค์เจ้าเสาวภาคนารีรัตน์ ที่ท้องสนามหลวง เพื่อให้ประชาชนชม เมื่อเสร็จงานพระเมรุแล้วจึงโปรดเกล้าฯ ให้นำภาพไปประดับที่พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหสูรยพิมาน ในพระบรมมหาราชวัง และภาพบางส่วนส่งไปประดับ ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้จัดแสดงผลงานศิลปหัตถกรรมนักเรียนขึ้นครั้งแรกที่โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย และจัดต่อมาเป็นประจำทุกปี ทั้งเสด็จฯ ทรงเปิดอาคารใหม่ของโรงเรียนหัตถกรรมราชบูรณะ พระราชทานนามว่า “โรงเรียนเพาะช่าง” เปิดสอนเกี่ยวกับงานช่างศิลป์แห่งแรกของไทย และให้การศึกษาด้านศิลปวิทยาการหลายสาขา ทั้งศิลปหัตถกรรม จิตรกรรม ประติมากรรม และสถาปัตยกรรม และในพ.ศ.2460 โปรดเกล้าฯ ให้จัดการประกวดภาพเขียน ณ พระที่นั่งอุทยานภูมิเสถียร พระราชวังบางปะอิน มีการประมูลภาพจากการจัดแสดงได้เงินจำนวน 4,000 บาทเศษ ส่งไปสมทบซื้อเรือรบหลวงพระร่วง การประกวดภาพเขียน ครั้งที่ 2 จัดขึ้นในพ.ศ.2463 ณ พระราชวังบางปะอิน และการประกวดภาพเขียน ครั้งที่ 3 จัดขึ้นในปีเดียวกัน ณ โรงละครวังพญาไท กรุงเทพฯ
พ.ศ.2477 หลวงวิจิตรวาทการ และ ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ได้ร่วมกันก่อตั้ง “โรงเรียนประณีตศิลปกรรม” ก่อนเปลี่ยนชื่อเป็น “โรงเรียนศิลปากรแผนกช่าง” ในปี 2480 ซึ่งในงานฉลองรัฐธรรมนูญปีเดียวกันและปี 2481 ณ พระราชอุทยานสราญรมย์ มีการนำผลงานศิลปะของนักเรียนไปจัดแสดงที่ร้านของกรมศิลปากร กระทั่งการจัดแสดงผลงานศิลปะย้ายไปที่สนามเสือป่าเมื่อพ.ศ.2482 ครั้งนั้นได้จัดทำห้องโถงแสดงผลงานศิลปะ เป็นห้องที่มีเพดานสูง บรรยากาศโอ่อ่า นับเป็นหอศิลป์ที่สร้างขึ้นเฉพาะกิจครั้งแรก ต่อมาโรงเรียนศิลปากรแผนกช่างได้ยกฐานะขึ้นเป็น “มหาวิทยาลัยศิลปากร” ในพ.ศ.2486
ฉบับพรุ่งนี้ (21 มี.ค.) ติดตามเรื่องราวของหอศิลป์กันต่อ
