คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
ต่อจากเมื่อวานนี้ (20 มี.ค.) “ดาว” ถามเรื่องหอศิลป์ เมื่อวานตอบจนถึงช่วงจัดสร้างหอศิลป์เฉพาะกิจขึ้นเป็นครั้งแรกในการแสดงผลงานศิลปะยุคริเริ่มโดย ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ในงานฉลองรัฐธรรมนูญที่สนามเสือป่า พ.ศ.2482 วันนี้อ่านต่อ
ล่วงถึงงานฉลองรัฐธรรมนูญในปี 2487 มีการแสดงผลงานศิลปะที่หอศิลป์เฉพาะกิจ โดยกลุ่มศิลปินชื่อว่า กลุ่มจักรวรรดิศิลปิน รวมตัวกันนำผลงานศิลปะในแนวทางอิสระไปจัดแสดงที่ห้องแสดงภาพศาลาเฉลิมกรุง โดยจัดขึ้น 2 ครั้ง ผลงานที่นำมาจัดแสดงมีทั้งภาพจิตรกรรม ภาพโปสเตอร์ ภาพออกแบบโฆษณา ภาพสีถ่าน ภาพถ่าย เป็นต้น
พ.ศ.2492 ศาสตราจารย์ศิลป์เสนอแนะให้กรมศิลปากรจัดงานศิลปกรรมแห่งชาติ เพื่อให้ประเทศมีความก้าวหน้าและเกิดความเคลื่อนไหวงานด้านศิลปะ รวมทั้งกระตุ้นให้ประชาชนมีความรู้ ความเข้าใจในงานศิลปะสมัยใหม่ การจัดงานในครั้งนั้น ศิลปินไทยที่มีความสามารถในสาขาศิลปะต่างๆ ส่งผลงานเข้าร่วมแข่งขัน และจัดแสดงผลงานร่วมกันในเวลาต่อมาเป็นประจำทุกปี นับเป็นการบุกเบิกงานศิลปะร่วมสมัยของประเทศไทยให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
ห้องแสดงผลงานศิลปะ หรือ “หอศิลป์” ในยุคแรกๆ นั้นใช้ห้องเรียนหรือโรงไม้เป็นสถานที่ดำเนินงานศิลปกรรมแห่งชาติ ต่อมาก็ปรับเปลี่ยนสถานที่ไปหลายแห่ง เช่น หอศิลป์ตรงข้ามอนุสาวรีย์ทหารอาสา (อาคารเก่าของกระทรวงคมนาคม) หอศิลป์กรมศิลปากร หอสมุดแห่งชาติ หอศิลป์มหาวิทยาลัยศิลปากร วังท่าพระ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลปถนนเจ้าฟ้า หอศิลป์สนามจันทร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์
ปี 2504 มีนักธุรกิจเปิด “บางกอก อาร์ต เซ็นเตอร์” เป็น หอศิลป์ของเอกชนแห่งแรกที่จัดแสดงและจำหน่ายผลงานอย่างมีแบบแผนและเป็นระบบ ปีเดียวกัน ม.ร.ว.พันธุ์ทิพย์ บริพัตร เปิด “ห้องศิลปนิทรรศมารศี” ณ วังสวนผักกาด ตามด้วย ร.ต.อ. สุวิทย์ ตุลยายน เปิด “บางกะปิ แกลเลอรี่” ซอยอโศก จวบจนช่วงปี 2509-2511 กลุ่มศิลปินร่วมสมัยที่ทำงานศิลปะแบบนามธรรมรวมตัวกันเปิด “หอศิลปะปทุมวัน” และ “แกลเลอรี่ 20” ขึ้น ในย่านศูนย์การค้าราชประสงค์ และพ.ศ.2516 ม.ร.ว.พันธุ์ทิพย์ จัดสร้าง “หอศิลปะเมฆพยัพ” ที่ซอยอรรถการประสิทธิ์ จึงอาจกล่าวได้ว่าช่วงปี 2504-2516 มีหอศิลป์เกิดขึ้นหลายแห่ง มีจุดมุ่งหมายจำหน่ายผลงานมากกว่าดำเนินการตามมาตรฐานสากล
ภายหลังจากศาสตราจารย์ศิลป์ถึงแก่กรรมในปี 2505 ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ได้จัดตั้ง “มูลนิธิหอศิลป พีระศรี” ขึ้นเมื่อพ.ศ. 2507 ต่อมาได้รวบรวมเงินทุนจากการบริจาคและการจำหน่ายผลงานศิลปกรรม รวมทั้งเงินอุดหนุนของรัฐบาล ในพ.ศ.2516 รวมทั้งสิ้น 3 ล้านบาท นำมาจัดสร้าง “หอศิลป พีระศรี” ขึ้นบนที่ดินของ ม.ร.ว. พันธุ์ทิพย์ ในซอยอรรถการประสิทธิ์ ถนนสาทรใต้ หอศิลป์ แห่งนี้ดำเนินกิจกรรมต่อเนื่องมาจนถึงพ.ศ.2533 ก็ปิดกิจการลง
นับจากอดีตจนถึงปัจจุบัน มีความพยายามผลักดันให้เกิด หอศิลป์ขึ้นอีกหลายแห่ง บางแห่งประสบความสำเร็จ บางแห่งต้องต่อสู้กับอุปสรรคต่างๆ เป็นระยะเวลานาน และหลายแห่งที่เปิดขึ้นมาแต่ก็ต้องปิดไป หากพิจารณาโดยสรุป สามารถแบ่งกลุ่มของหอศิลป์ได้ 3 กลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้
กลุ่มที่ 1 หอศิลป์ของรัฐ เช่น หอศิลป์แห่งชาติ หอศิลป์ประจำจังหวัดและภูมิภาค หอศิลป์ในมหาวิทยาลัยของรัฐ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร, กลุ่มที่ 2 หอศิลป์ของสถาบัน บริษัท และองค์กรเอกชน เช่น หอศิลปมหาวิทยาลัยกรุงเทพ หอศิลป์กรุงไทย หอศิลป์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ของธนาคารกรุงเทพ หอศิลป์ธนาคารไทยพาณิชย์ หอศิลป์ตาดูของบริษัทยนตรกิจ หอศิลป์ร่วมสมัยอาร์เดล และกลุ่มที่ 3 หอศิลป์ของเอกชนกลุ่มย่อยหรือของบุคคล เช่น หอศิลป์ริมน่าน สมบัติแกลเลอรี่ นัมเบอร์วันแกลเลอรี่ อาร์ตเทอรี่แกลเลอรี่ เอ็มแกลเลอรี่ หอศิลป์ร่วมสมัยอาร์เดล แกลเลอรี่ปาณิศา
