คอลัมน์ ข่าวสดหรรษา
เคลาดิโอ โซปรานเซ็ตตินักวิจัยสาขามนุษยวิทยาที่มหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ประเทศอังกฤษ มีผลงานหนังสือเล่มล่าสุด “Owners of the Map”กำหนดตีพิมพ์ในเดือนพฤศจิกายนปีนี้ และขณะนี้กำลังจัดทำการ์ตูนเชิงนิยายเกี่ยวกับชีวิตในกรุงเทพมหานครชื่อ “Awakened”
นักวิจัยท่านนี้เริ่มตั้งข้อสังเกตว่า หากลองเดินผ่านย่านทองหล่อใต้แดดจ้าในเวลาเที่ยงวัน ใครๆ ก็ทราบว่าเป็นประสบการณ์ที่ไม่น่าพิสมัยแค่ไหน
เริ่มแรกเลยคงมีไม่กี่คนที่สามารถเดินทอดน่องได้จริงๆ เพราะส่วนใหญ่ก็เดินทางผ่านย่านนี้ด้วยรถยนต์ รถแท็กซี่ หรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างกันทั้งนั้น เมื่อลองสังเกตสองข้างทางดูจะพบว่าบาร์ทั้งหลายก็ปิดหมด เพราะทั้งเจ้าของและลูกค้ายังพักผ่อนจากคืนก่อนหน้ากันอยู่
ขณะที่บรรดาร้านอาหารใหญ่โตที่มีรถ BMW จอดอยู่เป็นแถวด้านหลังและมีเมนูอาหารที่แสนจะไร้รสชาติ แต่ราคาแพงราวกับนั่งกินอยู่ที่ลอนดอนหรือนิวยอร์ก ก็ปล่อยเสียงเพลงออกมารบกวนถึงบริเวณภายนอกร้านที่ไม่มีลูกค้านั่งอยู่ซักโต๊ะเดียว
สถานที่ “แฮงเอาต์” ของเหล่าฮิปสเตอร์ ไม่ว่าจะเป็นสตูดิโอแฟชั่นหนัง ร้านรอยสัก และร้านตัดผมที่เปิดเป็นบาร์วิสกี้ราคาแพงในที่เดียวกันด้วยก็ร้างผู้คน เป็นเครื่องพิสูจน์ว่าธุรกิจลักษณะนี้มีไว้เป็นกิจกรรมยามว่างของพวกคุณหนูไฮโซมากกว่าจะทำกำไรจริงๆ
ส่วนกองทัพวินมอเตอร์ไซค์ก็ปักหลักกันอยู่ทางด้านหน้าปากซอย ซึ่งถ้าหากใครตัดสินใจไม่ใช้บริการ สุดท้ายก็ต้องเดินในซอยจนเหงื่อท่วมตัวไปตามๆ กัน แต่อย่างน้อยทางเท้าก็ไม่มีอะไรขวางทาง เป็นการปลอบใจคนที่ต้องเดินอยู่บ้าน
เมื่อถึงยามเย็นภายใต้แสงอาทิตย์สีแดงที่หลอมรวมกับควันรถยนต์ ถนนสายนี้เต็มไปด้วยพลังและความเคลื่อนไหว เพิงอาหารและรถเข็นเริ่มออกมาตั้งบนทางเท้า กลายเป็นจุดหมายของผู้คนจากออฟฟิศติดแอร์ ร้านค้า และบ้านในย่านนี้ที่หิวโหยและต้องการความรื่นรมย์ในชีวิต ราวกับออดของโรงเรียนที่ดังขึ้นเพื่อเรียกนักเรียนให้เข้าชั้น
เสียงเตาถ่านและกระทะที่ถูกจุดขึ้นตามถนนก็เรียกชาวเมืองหลวงให้มาระดมพล ณ ย่านแห่งนี้
เมื่อเก้าอี้พับและที่นั่งพลาสติกวางลงเต็มถนนได้ไม่นานก็ถูกจับจองจากผู้คนที่แห่กันมาเพื่อลิ้มรสก๋วยเตี๋ยว คอหมูย่าง และส้มตำที่เพิ่งปรุงเสร็จใหม่ๆ เมื่อเข้าถึงยามดึก บรรดาผู้คนเหล่านี้ก็เริ่มโยกย้ายจากร้านหนึ่งไปอีกร้านหนึ่ง หลายคนก็แห่เข้าไปร้านสะดวกซื้อ และเตรียมตัวออกเที่ยวตามบาร์ชื่อดังที่เรียงรายอยู่เต็มย่านทองหล่อ
แน่นอนว่าการจะเดินบนทางเท้ายากขึ้น แต่ความรกร้างว่างเปล่าของทองหล่อในช่วงกลางวันแปรสภาพมาเป็นบรรยากาศกรุงเทพมหานครที่เราทุกคนรัก นั่นคือเมืองของความคิดสร้างสรรค์ที่ไม่สิ้นสุด อารมณ์ที่หลากหลาย และอาหารอร่อยราคาย่อมเยาว์สำหรับทุกชนชั้น
แต่ในวันจันทร์นี้ บรรยากาศเหล่านี้จะถึงกาลอวสาน!!!
วันที่ 17 เมษายน กรุงเทพมหานครและ คสช.จะบังคับใช้คำสั่งห้ามรถเข็นและเพิงขายอาหารหรือสินค้าใดๆ ในถนนจำนวนหนึ่งซึ่งมีชื่อเสียงโด่งดังว่าเป็น “สวรรค์สตรีตฟู้ด” ของโลก อย่างเช่นถนนทองหล่อแห่งนี้
ก่อนหน้านี้ สำนักข่าวซีเอ็นเอ็นยกย่องให้กรุงเทพมหานครเป็นหนึ่งในเมืองหลวงแห่ง “สตรีตฟู้ด” ของโลก ตอนนั้นโฆษกรัฐบาลระบุว่า “นายกฯ รับทราบและดีใจที่กรุงเทพฯ ยังติดอันดับโลกด้านอาหารริมทาง ซึ่งถือเป็นเสน่ห์และเอกลักษณ์เฉพาะอย่างหนึ่งของไทยที่หลายประเทศไม่มี นักท่องเที่ยวสามารถซื้อหาอาหารอร่อยได้ตลอดเวลา”
แต่การกระทำของรัฐบาลกลับสวนทางกัน ผู้มีอำนาจในกรุงเทพมหานครดูเหมือนจะไม่สนใจในการตรวจสอบขอบเขตการบังคับใช้กฎหมาย หรือใช้การเจรจา หรือศึกษาผลกระทบจากนโยบายของ กทม. ที่มีต่อประชาชนชาวกรุงเทพฯ เท่าใดนัก
ด้วยความโน้มเอียงต่อลักษณะอำนาจนิยมนี้ ทำให้ตลาดในย่านเก่าแก่ถูกสั่งปิด ชุมชนประวัติศาสตร์ที่ป้อมมหากาฬถูกรื้อถอน และผู้ค้าขายบนทางเท้ากว่า 20,000 คนถูกสั่งให้ออกจากพื้นที่
ระบบดังกล่าวได้กลายเป็นสูตรสำเร็จของการบริหารราชการไทยตั้งแต่เหตุการณ์รัฐประหาร 2557 เป็นต้นมา ภายใต้รัฐบาลทหาร ช่องทางเจรจาหรือต่อต้านแทบจะไม่มีเลย
ผู้ที่พยายามรวมตัวกันเพื่อคัดค้านคำสั่งของคณะรัฐบาลทหารก็ถูกแจ้งข้อหาปลุกปั่นฯ ถูกจับกุม หรือแม้กระทั่งถูกสังหารกลางถนนอย่างน่าเคลือบแคลงใจ
ไมเคิล เฮิร์ซฟอร์ด นักมานุษยวิทยาจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ผู้ติดตามปฏิบัติการจัดระเบียบนี้มายาวนาน และได้ตั้งชื่อเรียกสิ่งนี้ไว้ว่า “การกวาดล้างพื้นที่” ของกรุงเทพมหานคร
“รัฐบาลปัจจุบันสามารถดำเนินการต่างๆ ได้รวดเร็วและเหี้ยมโหดมากกว่ารัฐบาลเลือกตั้ง เพราะมีอำนาจอันล้นฟ้าอยู่ในมือที่สามารถใช้เมื่อใดก็ได้”
และ “ประวัติศาสตร์จะเป็นผู้ตัดสินการกระทำเช่นนี้ แต่กว่าจะถึงเวลานั้นก็จะสายเกินไปแล้วสำหรับชีวิตหลายคนที่ถูกทำลายด้วยนโยบายที่ไม่คำนึงถึงสังคม”
ผลกระทบจากการรุกไล่ที่จะไม่ได้เป็นหายนะเฉพาะสำหรับผู้ค้า แต่จะสะเทือนถึงความอยู่รอดผู้ใช้แรงงานที่อาศัยและทำงานในบริเวณที่เป็นเป้าหมายของภาครัฐด้วย
เมื่อไม่นานมานี้ ผมได้เจอกับมอเตอร์ไซค์รับจ้างคนหนึ่งที่ผมเคยทำงานด้วยตลอดสิบปีที่ผมทำวิจัยในกรุงเทพมหานคร เขาระบายออกมาให้ผมฟังขณะกำลังดื่มสุราด้วยกันว่า “ผมไม่มีเงินพอจะไปกินข้าวในร้านอาหาร ถ้าไม่มีอาหารข้างทาง คนทั่วไปจะไปกินข้าวที่ไหนได้?”
กรุงเทพฯ เคยถูกทำให้เลิกพึ่งพิงน้ำในการเดินทาง และต่อมาในยุคสฤษดิ์ ธนะรัชต์ พยายามเปลี่ยนกรุงเทพฯ ให้เป็นสวรรค์ของคนใช้รถ ด้วยการเร่งสร้างทางด่วนและแบ่งโซนตามหลักการของนักวางผังเมืองชาวอเมริกัน และเงินช่วยเหลือของรัฐบาลสหรัฐ ที่อัดฉีดมาให้เพื่อรักษาการสนับสนุนจักรวรรดินิยมอเมริกันและยุทธศาสตร์ที่จะ “โอบล้อม” ลัทธิคอมมิวนิสต์ไว้
แต่อย่างที่ผู้ใช้รถยนต์ทุกคนในกรุงเทพฯ ทราบดี โครงการดังกล่าวล้มเหลว โดยมีภูมิศาสตร์ของซอย การขนส่งมวลชนในระดับท้องถิ่น และชีวิตริมถนน เป็นประจักษ์พยานถึงความล้มเหลวนี้
ณ เวลานี้ ยังไม่แน่ชัดว่านโยบายรุกไล่ที่ของกรุงเทพฯ และคสช.จะจบลงอย่างไร แต่คาดได้แน่นอนว่าจะเกิดผลกระทบทางลบต่อการท่องเที่ยว อันเป็นอุตสาหกรรมเดียวที่ยังทำให้เศรษฐกิจไทยเดินหน้าต่อได้ ซึ่งจะยิ่งทำให้รัฐบาลสูญเสียที่มั่นไปอีก
หลังจากที่ได้ประสบกับเศรษฐกิจที่ชะลอตัว เงินคงคลังที่หดหาย และการโยกย้ายเงินทุนออกนอกประเทศที่เกิดขึ้นมาตลอดหลังการรัฐประหาร
ในระยะยาวนั้น ความพยายามที่จะเอาความเป็นอยู่ของชาวเมืองมาบูชายัญในวิหารแห่งความหลงใหลในอำนาจนิยมเพื่อแลกกับความสะอาดและระเบียบวินัย อาจจะกลายเป็นการเผาตัวเองอย่างโง่เขลา
ระหว่างกระบวนการนี้ พวกเขาจะสร้างความเสียหายต่อชีวิตของผู้ค้านับพันคน และชะตากรรมของคนจนในเมืองหลวงที่ค่าครองชีพแพงขึ้นเรื่อยๆ
และท้ายสุด นโยบายเช่นนี้อาจจะทำให้เมืองทั้งเมืองมีสภาพเหมือนย่านทองหล่อตอนกลางวันอันเงียบเหงาด้วยนั่นเอง
(ภาพกราฟิกจากเฟซบุ๊ก GraphicAwakened)
