กลุ่มเกษตรกรบ้านทรายขาว
แปรรูป‘ส้มแขก’ตอบโจทย์ลูกค้า
รายงานพิเศษ
รายงานพิเศษ – สมัยก่อน “ส้มแขก” เป็นผลไม้พื้นถิ่นของจังหวัดชายแดนใต้ที่ไม่มีราคาอะไร รูปลักษณะคล้ายๆฟักทองจิ๋ว ชาวบ้านมักปลูกไว้แถวๆ บ้าน ส่วนใหญ่นำมาใส่ในแกงเหลือง ปลาต้มส้ม และต้มยำ เพราะมีรสชาติเปรี้ยว แต่หลายปีมานี้ส้มแขกเป็นผลไม้ที่ทำเงินอย่างดี และไม่ต้องดูแลรักษาอะไรมาก ถือเป็นสมุนไพรที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ มีสรรพคุณหลายอย่าง อาทิ ช่วยลดน้ำหนัก เป็นยาระบายอ่อนๆ และช่วยลดความดัน ฯลฯ ดังนั้นในสูตรพวกยาหรืออาหารเสริมเกี่ยวกับการลดน้ำหนักก็จะมีส้มแขกเป็นส่วนผสมที่สำคัญ
ด้วยสรรพคุณที่ดีมีประโยชน์ต่อร่างกายหลายอย่าง กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทรายขาว อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี ที่มีนางนวลพรรณ พรหมสุข เป็นประธาน จึงได้นำส้มแขกมาแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่าเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น ส้มแขกแช่อิ่มแบบธรรมดา กับอบน้ำผึ้ง ส้มแขก 3 รส น้ำส้มแขก น้ำพริกเผาส้มแขก และชาส้มแขก
ส้มแขก
นอกจากนั้นทางกลุ่มยังนำพืชผักผลไม้ในท้องถิ่นตามฤดูกาลมาแปรรูปอีกด้วย อย่างเช่น ทุเรียนกวน และตะลิงปลิงแช่อิ่ม
นางนวลพรรณ เล่าที่มาที่ไปของกลุ่มฯให้ฟังว่า ตั้งเมื่อปี 2555 มีสมาชิกทั้งหมด 35 ราย เป็นคนในหมู่บ้านที่อยู่แถบเทือกเขาสันกาลาคีรี เน้นการนำผลผลิตในชุมชนมาแปรรูป ทำให้เกษตรกรมีรายได้ที่แน่นอน โดยเป็นจุดรับซื้อไม่ว่าจะเป็น ส้มแขก ทุเรียน และมังคุด ใช้วิธีจ้างผู้สูงอายุคนเฒ่าคนแก่ที่อยู่ บ้านว่างๆ ให้มาร่วมงาน จ้างเป็นรายชั่วโมง จะเข้ากี่โมงออกกี่โมงก็ได้ ทุกคนมีอิสระ ว่างเมื่อไรเข้ามาทำงานได้เลย
นวลพรรณ พรหมสุข
นางนวลพรรณ ให้ข้อมูลว่า ผลิตภัณฑ์ส้มแขกมีคุณประโยชน์ต่อสุขภาพ อย่างเช่นเรื่องของการลดไขมัน ลดคอเลสเตอรอล หรือช่วยระบายท้อง ท้องจะไม่ผูก คนที่ต้องการจะลดไขมัน ลดน้ำหนัก สามารถซื้อส้มแขกเแบบชาชง นำไปชงเป็นน้ำดื่มช่วยลดไขมันได้
ผลิตภัณฑ์ที่ขายดีคือ ส้มแขกแช่อิ่มทั้งแบบธรรมดา กับแบบอบน้ำผึ้ง โดยขายเป็นแพ็กๆละ35บาท หรือ 1 กิโลกรัม(ก.ก.)ละ 240 บาท ลูกค้าส่วนมากเป็นคนวัยทำงานที่รักสุขภาพ บางคนเดินทางไกลก็พกติดตัวไปด้วย หรือพวกสาวออฟฟิศไว้ทานเล่นๆเพราะมีรสเปรี้ยวอร่อย ถ้าเป็นชาส้มแขกขายแพ็กละ 70 บาท ในแพ็กหนึ่งมี 15 ซอง
ขั้นตอนการแปรรูปนั้น ทางกลุ่มทำเองหมดในโรงเรือนที่ได้มาตรฐานเครื่องหมายต่างๆ ทั้งฮาลาล, อย. หรือ GMP และได้ โอท็อป 4 ดาวของจ.ปัตตานี เมื่อปี 2559 ซึ่งในการแปรรูปนั้นไม่มีปัญหาอะไรมาก เพียงแต่ส้มแขกออกแค่ปีละ 1 ครั้ง ตอนช่วงเดือน มิ.ย.-ส.ค. ดังนั้นต้องสต๊อกผลเก็บไว้ เพื่อรอไปผลิตหลังจากที่ฤดูกาลหมด ทางกลุ่มใช้ วิธีดองน้ำเกลือ แล้วนำไปเข้าห้องเย็นเก็บไว้
อย่างที่บอกกลุ่มมีการแปรรูปส้มแขกในหลายรูปแบบ เช่น ส้มแขกแช่อิ่มอบแห้ง โดยนำส้มแขกสดมาปอกเปลือก หั่นเป็นชิ้นเล็กๆ นำลงแช่ในน้ำเชื่อม 30%จากนั้นนำเข้าตู้อบลมร้อน จะได้ส้มแขกแช่อิ่มอบแห้งที่มีรสชาติหวานอมเปรี้ยว
ส่วนวิธีการทำส้มแขกกวน ก็ไม่ยาก นำส้มแขกสดมาบดให้ละเอียด กรองเฉพาะเนื้อนำไปกวนผสมกับน้ำตาล 30% แล้วเติมเกลือไอโอดีนจนเนื้อเหนียวเข้าด้วยกัน จากนั้นนำมาทำเป็นก้อนเล็กๆ ห่อกระดาษแก้วใส มีรสชาติหวานอมเปรี้ยว
สำหรับส้มแขกหยี เริ่มจากนำส้มแขกที่หั่นเป็นชิ้นเล็กๆ ไปตากจนแห้งสนิท แล้วมาบดให้ละเอียด จากนั้นผสมน้ำตาล เกลือไอโอดีน และพริกป่น กวนผสมกันจนให้เป็นเนื้อเดียวกัน จะได้รสชาติหวานอมเปรี้ยว แถมมีเผ็ดเล็กน้อย
ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากส้มแขกอีกอย่าง คือส้มแขกตากแห้ง วิธีการก็ไม่ยาก นำส้มแขกสดมาหั่นเป็นชิ้น ไปตากแดดจัดๆ 2-3 วัน จนแห้งสนิท เก็บไว้เพื่อใช้ประกอบอาหารที่ต้องการรสเปรี้ยว หรือผสมลงไปกับน้ำยาขนมจีน หรือต้มดื่มเป็นน้ำส้มแขกเพื่อสุขภาพ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการลดน้ำหนัก หรือต้องการให้ถ่ายสะดวก
ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทรายขาวบอกอีกว่า ที่ผ่านมามีหลายหน่วยงานให้การสนับสนุนอย่างเช่น กรมการพัฒนาชุมชนหน่วยงานของกระทรวงเกษตรฯและกระทรวงอุตสาหกรรม รวมทั้งสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม(สสว.) โดยแนะนำขั้นตอนการผลิต ช่วยออกแบบพัฒนาผลิตภัณฑ์ และ ช่วยในเรื่องของการออกตลาด ผู้สนใจผลิตภัณฑ์ต่างๆ ของกลุ่มสามารถเข้าไปดูและสั่งซื้อได้ที่เพจส้มแขก-สันกาลาคีรี บ้านทรายขาว หรือติดต่อที่โทร. 08 – 6291-9892
ทั้งนี้ทางกลุ่มเพิ่งทำน้ำพริกเผาส้มแขกเมื่อเร็วๆ นี้ ถือเป็นตัวใหม่ล่าสุด โดยมีเนื้อส้มแขกถึง 50% และเห็ดนางฟ้า30%
ในการแปรรูปส้มแขกนั้น ในท้องตลาดคู่แข่งมีน้อย เพราะส้มแขกมีเฉพาะ 3 จังหวัดชายแดนใต้เท่านั้น ที่อื่นมีน้อยมาก สมัยก่อนส้มแขกไม่มีราคาเลย ชาวบ้านปล่อยให้ร่วงหล่นเน่าไปเฉยๆ เพราะขายได้แค่ก.ก.ละ 2-3 บาทเท่านั้น ไม่คุ้มค่าเก็บ แต่พอกลุ่มนำมาแปรรูปทำให้ส้มแขกมีราคา โดยกลุ่มรับซื้อในราคาก.ก.ละ 10-15 บาท ส่งผลให้เกษตรกรนิยมปลูกกันเยอะขึ้น ซึ่งส้มแขกเป็นพืชที่ขึ้นง่าย สามารถปลูกได้ทั้งในสวนมะพร้าว สวนลองกอง เป็นไม้ยืนต้นที่อายุยืนยาว
ทั้งนี้ใช้เมล็ดมาเพาะได้ แต่จะให้ผลผลิตช้า ใช้เวลา 7-8 ปี แต่เดี๋ยวนี้ใช้วิธีทาบกิ่ง เสียบยอด หรือติดตาจะให้ลูกเร็วขึ้น ใช้เวลาแค่3 ปีครึ่งก็ออกลูกแล้ว เกษตรกรบางรายหันมาปลูกส้มแขกอย่างเดียวเลยเพราะได้ราคาดีและมีแหล่งรับซื้อแน่นอน
นับเป็นวิสาหกิจชุมชนอีกแห่งที่แปรรูปผลไม้พื้นถิ่นให้มีความหลากหลาย ซึ่งนอกจากจะเพิ่มมูลค่าให้กับส้มแขกแล้ว ยังทำให้ผู้บริโภคได้มีโอกาสเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่ชื่นชอบด้วย
ภาวิณีย์ เจริญยิ่ง
