คอลัมน์ ข่าวสดหลากหลาย
การก้าวสู่เส้นทางแห่งความสำเร็จไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะระหว่างทางมักมีอุปสรรคขวากหนาม หรือบททดสอบเข้ามาท้าทายอยู่เสมอ สถาบันการเงินชุมชนบ้านวังกวางเหนือ ต.แม่พุง อ.วังชิ้น จ.แพร่ ก็เช่นกัน ทุกวันนี้แม้จะเป็นหนึ่งในสถาบันการเงินชุมชนที่เข้มแข็งของไทย แต่ก็เคยเผชิญกับความล้มเหลวมาก่อนหลายครั้ง กว่าจะสร้างองค์กรให้แข็งแกร่งในที่สุด
ฉะนั้น หากย้อนกลับถึงต้นทางของชุมชนแห่งนี้ ต้องเรียกได้ว่าเป็น “หมู่บ้านตกสำรวจ” เนื่องจากมีการย้ายถิ่นฐานมาตั้งหมู่บ้านกันเองตั้งแต่เมื่อปี 2542 ทั้งยังอยู่ห่างไกลจากหมู่บ้าน อื่นๆ ซึ่งบางครั้งไม่ได้รับการดูแลเอาใจใส่จากภาครัฐเท่าที่พึงมี จนมารู้สาเหตุในปี 2549 เมื่อมีการสำรวจชุมชนเพื่อเข้าร่วมในโครงการกองทุนหมู่บ้านในเวลานั้น จึงรู้ว่าบ้านวังกวางเหนือไม่มีรหัสหมู่บ้านมาตั้งแต่ต้น
เรื่องนี้จึงกลายเป็นแรงขับภายใน จนทำให้ชาวบ้านลุกขึ้นมาพัฒนาชุมชนของตัวเอง แต่อาจเพราะกองทุนหมู่บ้านไม่ได้ตอบโจทย์ความต้องการของชาวบ้านในทุกกลุ่ม ทั้งยังอยู่ภายใต้การบริหารจากคณะกรรมการชุมชนเพียง 2-3 คน ทำให้ท้ายที่สุดสมาชิกของกองทุนจึงแยกย้ายกันไป
แต่สิ่งที่เหลือไว้เป็นภาระคือหนี้เสียมหาศาลจากการปล่อยสินเชื่อ ซึ่งจาก 2 ปีของการจัดการกองทุนหมู่บ้านที่ขาดองค์ความรู้ด้านการจัดการ ทำให้มีหนี้เสียพุ่งสูงถึง 5 แสนกว่าบาท ซ้ำร้ายกว่านั้นคือชาวบ้านบางคนไปกู้หนี้นอกระบบเพื่อนำมาโปะเงินให้กับทางกองทุนจึงเกิดเป็นวงจรเพิ่มหนี้อย่างไม่มีจุดสิ้นสุด
“ประทีป จันต๊ะฟู” สมาชิกของชุมชนบ้านวังกวางเหนือมองเห็นสถานการณ์เช่นนี้มาโดยตลอด เขาจึงพลิกวิกฤตเป็นโอกาสด้วยการจัดตั้งสถาบันการเงินของชุมชนเพื่อหาทุนมาใช้สำหรับแก้ปัญหาหนี้สินของชาวบ้าน ด้วยการเริ่มชักชวนสมาชิกจากกองทุนหมู่บ้านมาผนึกกำลังกัน เริ่มต้นด้วยสมาชิกเพียง 60 คน ต่อจากนั้นพวกเขาก็พร้อมใจกันไปศึกษาดูงานเพื่อเรียนรู้โมเดลที่ชุมชนบ้านสามขา อ.แม่ทะ จ.ลำปาง
“เราไปดูระบบทุกอย่าง แล้วกลับมาประยุกต์ใช้กับสถาบันการเงิน ของเรา หลังจากดูงานกลับมาแล้วก็เริ่มทำงานเลย ตั้งแต่การประชุม เขียนแผนงาน และดำเนินการอย่างเป็นระบบ คือเรารีบทำตั้งแต่วิชายังร้อน เพราะหากไม่รีบลงมือทำ จะไม่ประสบความสำเร็จ โดยกรรมการต้องเริ่มต้นทำเองก่อน เพื่อเป็นตัวอย่างให้กับสมาชิกคนอื่น อีกทั้งยังทำให้ได้เห็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริง จนนำไปสู่การแก้ไข และวางแผนงานขั้นต่อไป”
อย่างไรก็ตาม ในช่วงแรกไม่ค่อยมีชาวบ้านกล้ามาฝากเงินเท่าไหร่ เพราะยังไม่มีความเชื่อมั่น ทางสถาบันการเงินจึงสร้างแรงจูงใจเรื่องดอกเบี้ยที่สูงกว่าธนาคาร ด้วยการให้ดอกเบี้ยร้อยละ 2.5 บาท พร้อมสนับสนุนให้ฝากเงินตั้งแต่แรกเกิด ซึ่งทางสถาบันการเงินจะเปิดบัญชีให้พร้อมมอบเงินฝากทันที 500 บาท เพื่อเป็นการฝึกการออมให้กับผู้ปกครอง และเด็ก โดยเงินจากบัญชีนี้จะสามารถถอนได้เมื่อมีอายุ 18 ปี เพื่อนำเงินไปใช้เป็นทุนสำหรับศึกษาต่อ ขณะเดียวกัน อัตราดอกเบี้ยสำหรับการขอสินเชื่อก็ตั้งไว้ถูกกว่าของธนาคารด้วย
“เราเริ่มต้นด้วยการสร้างความเชื่อมั่น และความศรัทธา แสดงความโปร่งใสถึงจำนวนเงินรับฝากว่ามีการจัดสรรปันส่วนอย่างไร โดยให้ผู้นำหมู่บ้านมาร่วมด้วย และคณะกรรมการทุกคนต้องลงขัน เราใช้เวลา 2 ปีในการเรียกศรัทธาให้ผู้คนในชุมชนเข้ามาฝากเงิน โดยกระตุ้นให้เขาออม หรือลงหุ้น หุ้นละ 100 บาท พอมีการลงทุนตรงนี้ก็จะทำให้พวกเขาคิดถึงการต่อยอดด้านอาชีพ”
สถาบันการเงินจึงจัดตั้งฐานเรียนรู้ 9 กลุ่มอาชีพ ได้แก่ กลุ่มร้านค้าชุมชน กลุ่มเลี้ยงสัตว์(วัว/ไก่/หมู) กลุ่มเลี้ยงปลา กลุ่มทำปุ๋ย กลุ่มปลูกกล้วย กลุ่มเย็บผ้า กลุ่มปลูกผัก กลุ่มเพาะเห็ด และกลุ่มแปรรูปอาหาร ซึ่งมีการตั้งกติกาว่าแต่ละกลุ่มต้องทำงานเป็นระบบ เริ่มตั้งแต่การตั้งกรรมการที่มีประธาน รองกรรมการ เหรัญญิก อีกทั้งสมาชิกทุกคนต้องมีหน้าที่ชัดเจน โดยกลุ่มอาชีพเหล่านี้เป็นการสร้างอาชีพเสริมให้กับชาวบ้าน
“เรามีการพาเขาไปศึกษาดูงานหลายที่ ไม่ว่าจะเป็นศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ เพื่อไปดูไอเดียแล้วนำมาต่อยอดกับกลุ่มอาชีพของตัวเอง หากจะลงทุนกันแล้ว งบประมาณภายในกลุ่มไม่พอก็สามารถมากู้กับทางสถาบันการเงินของเราได้ โดยจะจัดสรรให้ตามความเหมาะสม แล้วให้สมาชิกลงชื่อและรับผิดชอบร่วมกัน พร้อมมีเอกสารมายืนยันเป็นหลักประกัน เพื่อจะได้เป็นการสร้างวินัยทางการเงินให้กับพวกเขาด้วย”
ประทีปบอกว่าปัจจุบันเงินฝากของคนในชุมชนที่ออมกับสถาบันการเงินแห่งนี้มีอยู่ประมาณ 3 ล้านบาท มีสมาชิก 167 คน ซึ่งจากการเติบโตอย่างแข็งแกร่งทำให้สถาบันการเงินชุมชนบ้านวังกวางเหนือกลายเป็นโมเดลที่หมู่บ้านอื่นๆ ในพื้นที่ และต่างจังหวัดมาศึกษาดูงานตลอด ทั้งชาวบ้านที่มาโดยคำแนะนำจากหน่วยงานภาครัฐ รวมถึงชุมชนมาด้วยตัวเอง โดยเขาจะให้คำแนะนำเสมอว่าไม่ควรยกรูปแบบของบ้านวังกวางเหนือไปใช้เลย แต่ต้องหยิบเอาบางส่วนนำไปปรับให้เข้ากับบริบทของพื้นที่
สำหรับแผนการดำเนินงานขององค์กรแห่งนี้มีการวางแผนต่อไปว่าจะทำโรงเก็บผลผลิตจากชาวบ้าน เพราะด้วยอาชีพหลักของชุมชนทำเกษตรกรรม แต่ต้องประสบกับปัญหาพืชผลราคาตกต่ำ ซึ่งการเก็บรวบรวมผลผลิตจะทำให้มีอำนาจในการต่อรองราคากับพ่อค้าคนกลางได้ นอกจากนั้น ยังมีแผนก่อสร้างโรงผสมปุ๋ยสำหรับการทำปุ๋ยอินทรีย์ อันเป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนมาทำเกษตรอินทรีย์ที่จะช่วยสร้างคุณค่าและราคาที่สูงกว่าให้กับผลผลิต
“กุญแจความสำเร็จที่ทำให้สถาบันของเราเดินมาจนถึงจุดนี้ เพราะมีผู้นำที่มีวิสัยทัศน์ และมีใจที่ตรงกันในการพัฒนาหมู่บ้านจนกลายเป็นหมู่บ้านต้นแบบ ขณะเดียวกันสมาชิกหรือชาวบ้านก็ให้การยอมรับเราอย่างเต็มใจ ซึ่งจากการทำงานที่เป็นระบบ และชัดเจน ทั้งยังมีการจัดการดูแลภายในกลุ่มย่อย จึงเป็นพลังเสริมที่ผลักดันให้การทำงานในภาพใหญ่มีทิศทางเติบโตขึ้นต่อเนื่อง”
อันแสดงให้เห็นถึงการหลอมรวมความสามัคคีของทุกคนที่มีใจเดียวกันในการสร้างชุมชนบ้านวังกวางเหนือให้ก้าวผ่านพ้นอุปสรรคในอดีต พร้อมยืนหยัดเข้มแข็งมาจนถึงทุกวันนี้
โดยยึดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9 มาเป็นหลักไมล์ในการดำรงชีวิต
