คอลัมน์ที่ 13
เมื่อช่วงต้นปี 2555 มีข่าวว่า รัฐมนตรีกระทรวงศึกษาธิการของเกาะฮ่องกง ป่วยด้วยเชื้อโรคลีเจียนแนร์ และมีการพิสูจน์เชื้อพบว่า มีเชื้อดังกล่าวในอาคารทำการใหญ่ของรัฐบาลฮ่องกงสูงถึง 14 เท่า คาดว่าเกิดจากน้ำสกปรกในการก่อสร้างอาคารนั้น
โรคลีเจียนแนร์ (Legionnaire disease) หรือ โรคปอดอักเสบลีเจียนแนร์ (Legionnaire pneumonia) หรือโรคไข้ปอนเตียก (Pontiac fever) หรือโรคสหายสงคราม เป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย
ถือเป็นโรคระบาดที่ถูกค้นพบมาเป็นเวลานานแล้ว
สำหรับโรคลีเจียนแนร์ หรือโรคสหายสงคราม โดย ศ.เกียรติคุณ น.พ.ประเสริฐ ทองเจริญ ผู้เชี่ยวชาญและอดีตที่ปรึกษาองค์การอนามัยโลกด้านโรคติดต่อจากเชื้อไวรัส ได้เขียนประวัติของโรคนี้ไว้ ว่าเป็นโรคที่พบจากการระบาดในการประชุมทหารผ่านศึกในประเทศสหรัฐอเมริกา เมื่อปี 2519 ซึ่งได้รับจากระบบทางเดินอากาศของอาคาร ทำให้เกิดการระบาดขึ้น
จากการพิสูจน์พบว่า โรคลีเจียนแนร์ สามารถแยกเชื้อได้จากแหล่งน้ำที่มีอุณหภูมิสูง เช่น หอระบายความร้อนของระบบปรับอากาศ (หอผึ่งเย็น) ระบบน้ำร้อน (ฝักบัว) เครื่องควบแน่นให้ไอน้ำระเหย เครื่องทำความชื้น อ่างน้ำวน เครื่องมือช่วยการหายใจ และน้ำพุสำหรับตกแต่งอาคารสถานที่ต่างๆ นอกจากนี้ ยังพบเชื้อจากน้ำประปาท่อร้อนและท่อเย็น น้ำฝักบัวอาบ อ่างน้ำร้อน ลำราง น้ำสาธารณะ บ่อบึงและสระต่างๆ รวมถึงจากดินริมตลิ่งของแหล่งน้ำเหล่านี้ด้วย
เชื้อลีเจียนแนร์ จะมีชีวิตอยู่ได้ในน้ำประปาและน้ำกลั่นได้เป็นเดือนๆ ส่วนการเกิดโรคลีเจียนแนร์ที่เกิดจากดินหรือการขุดเจาะดิน ยังไม่พบความเกี่ยวพันชัดเจน ทำให้สรุปได้ว่าเชื้อจะเติบโตได้ดีในที่อุณหภูมิสูง ส่วนมากเป็นลักษณะน้ำที่มีความสกปรก และเชื้อสามารถแพร่กระจายอยู่ในอากาศแวดล้อม และติดเชื้อโดยการหายใจเข้าไป
ถ้าผู้ป่วยมีอายุมากนัก มักมีอาการรุนแรง และเสียชีวิตได้ ถ้าเป็นโรคปอดอยู่ก่อนแล้ว โดยเฉพาะโรคปอดจากการสูบบุหรี่ หรือคนที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเป็นโรคถุงลมโป่งพอง และโรคหลอดลมอุดกั้นเรื้อรัง อาการของโรคมักจะมีความรุนแรงมากขึ้น
กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) อธิบายว่า ในประเทศไทยเคยพบผู้ป่วยประมาณ 2-3 คน แต่ไม่มีการระบาดเป็น ลักษณะกลุ่ม โดยไม่สามารถติดต่อจากคนสู่คนได้
ระยะฟักตัวของโรคจะใช้เวลาประมาณ 2-10 วัน ลักษณะอาการของโรค เริ่มด้วยผู้ป่วยจะมีไข้สูง ไอมี เสมหะ เจ็บหน้าอก ซึ่งเกิดจากการที่ปอดอักเสบ บางรายมีอาการทางสมอง ซึม ชัก มีอาการของทางเดินอาหาร ได้แก่ ท้องเดินขณะที่ไอ โดยเชื้อจะออกมาทางเสมหะ
มาตรการป้องกันของประเทศไทย มีการสุ่มตรวจระบบน้ำในอาคาร และหอหล่อเย็นโดยกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง เป็นประจำ โดยเฉพาะในพื้นที่ท่องเที่ยว
จึงไม่ต้องตื่นตระหนกไป
