คอลัมน์ ข่าวสดหลากหลาย : สุดยอดพืช-สัตว์พันธุ์ใหม่ "ตะขาบน้ำตก"ไทยติดท็อปเท็น

คอลัมน์ ข่าวสดหลากหลาย

สถาบันนานาชาติเพื่อการสำรวจสิ่ง มีชีวิตเผ่าพันธุ์ใหม่ หรือ ไอไอเอสอี ของมหาวิทยาลัยแอริโซนา ประเทศสหรัฐอเมริกา ตั้งขึ้นเมื่อปี 2550 ประกาศ 10 สุดยอดการค้นพบสปีชีส์ใหม่ของโลกประจำปีนี้ (2017 TOP TEN NEW SPECIES AWARD)

โดยผลงานของ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จากประเทศไทย ได้รับคัดเลือกให้เป็นหนึ่งในสิบ สุดยอดการค้นพบสปีชีส์ใหม่ของโลกด้วย และเป็นครั้งที่ 2 แล้วที่ผลงานจากประเทศไทยได้รับ คัดเลือกหลังจากปี 2551 (กิ้งกือมังกรสีชมพู)

สัตว์ดังกล่าวเป็นตะขาบชนิด ใหม่ของโลก มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Scolopendra cataracta Siriwut, Edgecombe and Panha, 2016 พบอาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำ เช่น ลำธาร และน้ำตก เฉพาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

มีชื่อสปีชีส์ว่า “cataracta” มีรากศัพท์มาจากภาษาละตินแปลว่าน้ำตก จึงมีการเรียกชื่อตะขาบชนิดนี้ว่า “ตะขาบน้ำตก” หรือ “ตะขาบว่ายน้ำ” เพราะมีลักษณะว่ายน้ำได้ดี จับเหยื่อในชายน้ำและริมน้ำกินเป็นอาหาร พบในลาวและไทยที่เขาสก สุราษฎร์ธานี และเมืองปากเซ แขวงจำปาสัก

ลักษณะของการจับเหยื่อในน้ำกินเป็นอาหาร เป็นลักษณะทางพฤติกรรม และนิเวศวิทยา ที่ทำให้ตะขาบชนิดใหม่นี้แยกจากตะขาบแดงใหญ่ หรือตะขาบบ้าน ได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น

ในงานแถลงข่าวน่ายินดีนี้ที่ศูนย์ความเป็นเลิศด้านความหลากหลายทางชีวภาพ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ ศาสตราจารย์ ดร.สมศักดิ์ ปัญหา หรือที่รู้จักในชื่อ “อาจารย์หอย” ในฐานะผู้เชี่ยวชาญหอยทากคนสำคัญ กล่าวว่าคนไทยศึกษาความสำคัญของตะขาบน้อยมาก ทั้งๆ ที่เป็นความรู้ในทรัพยากรและความหลากหลายทางพันธุกรรมของบ้านเรา

สำหรับตะขาบน้ำตกนี้ เมื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของ DNA ช่วยยืนยันว่า ตะขาบชนิดใหม่มีความแตกต่างทางพันธุกรรมอย่างชัดเจน เมื่อเปรียบเทียบกับตะขาบชนิดอื่นๆ อีก 7 ชนิดที่มีอยู่ จึงนำไปสู่การแยกสาย สปีชีส์ใหม่ของตะขาบที่น่าทึ่ง

การศึกษาครั้งนี้เป็นผลงานของบรรดาคณาจารย์ นักวิจัย และนิสิตจากหน่วยปฏิบัติการซิสเทแมติกส์ของสัตว์ ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกันกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย สถานเสาวภา และสภากาชาดไทย

โอกาสนี้ศูนย์ความเป็นเลิศด้าน ความหลากหลายทางชีวภาพ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สำนักงานคณะกรรมการ การอุดมศึกษา และสถานเสาวภา สภา กาชาดไทย จึงร่วมลงนามในบันทึกข้อตกลงการทำวิจัยร่วมกันด้วย

การค้นพบครั้งนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารทางด้านความหลากหลายทางชีวภาพ “ZooKeys” เมื่อปี 2559 เป็นบทความขนาดใหญ่ 124 หน้า นำเสนอผลการวิจัยเชิงอนุกรมวิธานของตะขาบสกุล Scolopendra เป็นตะขาบที่มีขนาดใหญ่ รวมทั้งตะขาบแดงใหญ่ที่พบตามบ้านเรือนทั่วไป จัดเป็นสัตว์มีพิษที่เป็นอันตรายต่อคนและสัตว์ และมีรายงานการถูกพิษตะขาบอย่างต่อเนื่อง

การวิจัยพื้นฐานชนิดของตะขาบโดยนักวิจัยจากคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ ทำให้ได้รู้ถึงความหลากหลายทางสปีชีส์ของตะขาบที่มีถึง 47 สปีชีส์ ถือเป็นการรายงานครั้งแรกในประเทศไทย และยังพบว่าพิษของแต่ละชนิดมีความหลากหลาย ในเชิงขององค์ประกอบทางชีวเคมีของ น้ำพิษ จึงทำให้ตะขาบต่างชนิดกันมี ความสามารถในการล่าเหยื่อที่แตกต่างกัน บางชนิดพิษทำลายระบบกล้ามเนื้อ บางชนิดพิษทำลายระบบประสาท และบางชนิดทำลายระบบเลือดของเหยื่อ

ในปัจจุบันการค้นคว้าและวิจัยเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพ จากความรู้พื้นฐานสู่การประยุกต์ สู่ธุรกิจได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้นทั่วโลก มีการนำพิษจากสัตว์หลายประเภท อาทิ งู ผึ้ง ต่อ แตน และแมงมุม นำมาใช้ในทางการแพทย์ เช่น การผลิตเป็นเซรุ่ม หรือแม้แต่ผลิตภัณฑ์เวชสำอาง ทั้งยังเคยถูกใช้เป็นส่วนผสมในยาแผนโบราณ หรือตำรับยาจีนมาเป็นเวลาช้านาน

“องค์ความรู้เรื่องตะขาบทำให้ เราเข้าใจธรรมชาติของพิษตะขาบมากขึ้น นำไปสู่การพัฒนาเซรุ่มเพื่อรักษา ผู้ป่วยที่ถูกตะขาบกัด เพราะอย่างไรก็ตาม ตะขาบยังคงเป็นสัตว์มีพิษที่เป็นอันตรายต่อคนและสัตว์ การค้นคว้าและวิจัยทำให้เราสามารถต่อยอดองค์ ความรู้ในการใช้ประโยชน์ตะขาบในมิติอื่นๆ ในสรรพคุณทางยาหรือเวชสำอางอีกด้วย” ผู้เชี่ยวชาญกล่าว

ส่วนสปีชีส์อีก 9 ชนิดที่ติดบัญชีท็อปเท็นสุดยอด การค้นพบสปีชีส์ใหม่ของโลก มีดังนี้

1.Eriovixia gryffindori

(แมงมุมหมวกแม่มด)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศอินเดีย

แมงมุมชนิดนี้ มีลักษณะเด่นที่รูปทรงลำตัวนั้นคล้ายกับหมวกพ่อมด หรือหมวกคิดพินิจใจ (อ้างอิงจากบทเพลง ของหมวกคัดสรร) ซึ่งเป็นหมวกที่สร้างขึ้นโดยก็อดดริก กริฟฟินดอร์ จากนิยายแฮร์รี่ พอตเตอร์ ของเจ. เค. โรว์ลิ่ง ลักษณะนิสัยชอบซ่อนตัวอยู่ตามใบไม้แห้งตามพื้นดินในเวลากลางวันและออกหากินเวลากลางคืน ชักใยเป็นทรงกลม พบเพียงเพศเมีย ยังไม่มีการค้นพบเพศผู้

2.Eulophophyllum kirki

(ตั๊กแตนขาใบไม้)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศมาเลเซีย

ค้นพบโดยบังเอิญโดยช่างภาพอิสระ ปีเตอร์ เคิร์ก ที่อยู่ระหว่างตามถ่ายภาพแมงมุมแม่ม่ายดำ และงูบนเกาะบอเนียว โดยตั๊กแตนแบบใหม่นี้มีลักษณะคล้ายใบไม้อย่างมาก โดยเฉพาะขาที่เป็นรูปใบไม้ เพศผู้มีสีเขียวจัด และเพศเมีย มีสีชมพูแดงจัด ขนาดลำตัวยาวประมาณ 40 มิลลิเมตร มีความสามารถในการอำพรางตัวกับใบไม้ได้อย่างน่าทึ่ง

3.Gracilimus radix

(หนูรากไม้)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศอินโดนีเซีย

หนูชนิดนี้มีความพิเศษตรงที่กินรากไม้เป็นอาหาร นำมาเป็นชื่อสปีชีส์ radix เป็นภาษาละติน ที่แปลว่า ราก มีความใกล้เคียงกับหนูที่อาศัยตามแหล่งน้ำบนเกาะสุลาเวสี แต่มีลำตัวยาวและผอมเรียวกว่า ขนสีเทา-น้ำตาล หูกลม และหางมีขนปกคลุมบางๆ

4.Pheidole drogon

(มดมังกร)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศปาปัวนิวกินี

ชื่อสปีชีส์โดรกอน ตั้งตามชื่อมังกรที่ร้ายกาจของ แดเนียริส ทาร์แกเรียนในภาพยนตร์ชื่อดัง เกม ออฟ โธรนส์ ทางช่อง เอชบีโอ เนื่องมาจากลักษณะโครงสร้างทางกายภาพของลำตัวที่ดุดันคล้ายมังกร และมีเขี้ยวหนามงอกขึ้นมากลางหลังด้วยเป็นกลไกป้องกันตัว มดงาน และมดทหาร ในสปีชีส์นี้มีจุดเด่นที่หัวขนาดใหญ่ พร้อมฟันที่แข็งแรง กะเทาะเปลือกถั่วได้

5.Illacme tobini

(กิ้งกือขาเยอะ)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศสหรัฐอเมริกา

กิ้งกือชนิดใหม่ที่ค้นพบนี้คาดว่าสามารถมีขาได้มากถึง 750 ขา หลังการค้นพบกิ้งกือดังกล่าวในสหรัฐที่มีขา 414 ขา แม้ยังไม่ทำลายสถิติ ทว่า กิ้งกือชนิดนี้เมื่ออายุมากขึ้นไปเรื่อยๆ ตัวจะยิ่งยาวขึ้นและมีปล้องเพิ่มขึ้น รวมทั้งขาที่เพิ่มขึ้นด้วย อาศัยอยู่ใต้ดิน ไม่มีนัยน์ตา และยาวประมาณ 20 มิลลิเมตร ระหว่างตัวจะมีขา 4 ขา ที่เปลี่ยนหน้าที่เป็นอวัยวะสืบพันธุ์ได้ ขณะที่ลำตัวเคลือบด้วยสารเคมีไม่ทราบองค์ประกอบซึ่งทำให้ตัวมันไม่ตกเป็นเหยื่อของสัตว์อื่น

6.Potamotrygon rex

(กระเบนราชันย์)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศบราซิล

ถือเป็นกระเบนน้ำจืดขนาดใหญ่พันธุ์ใหม่ของโลกพบได้เฉพาะที่แม่น้ำโตคันตินส์ในบราซิลเท่านั้น มีขนาดยาวประมาณ 1.1 เมตร น้ำหนัก 20 กิโลกรัม มีลำตัวสีดำ หรือน้ำตาลดำ และลวดลายจุดสีส้ม หรือเหลืองเข้มบวกกับขนาดของมันแล้วทำให้ได้รับฉายาว่า ราชาแห่งหมู่ปลาในแม่น้ำโตคันตินส์ สะท้อนให้เห็นว่ายังมีสัตว์น้ำอีกหลายชนิด ที่มนุษย์ยังไม่ได้ค้นพบ

7.Solanumossicruentum

(มะเขือเลือด)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศออสเตรเลีย

เอกลักษณ์อยู่ที่เนื้อฉ่ำสีแดงราวกับเลือดของมนุษย์นำมาซึ่งชื่อละติน ที่แปลว่า สีเลือด (cruentum) เป็นพืชไม้พุ่มยืนต้นสูงราว 1-2 เมตร โดยแต่ละพุ่มอาจมีกิ่งก้านออกมาได้ 2-3 กิ่ง ผลมีผิวภายนอกเต็มไปด้วยหนามแหลมคมเมื่อผ่าออกมาเนื้อภายในจะสัมผัสกับออกซิเจน เปลี่ยนจากสีขาวเขียวเป็นสีแดงเลือด เป็นที่รู้จักกันมานานกว่า 50 ปีแล้วในหมู่ชาวไร่ในออสเตรเลีย แต่มักเข้าใจผิดว่าเป็นมะเขือผ่าเหล่าปกติทั่วไป

8.Telipogon diabolicus (กล้วยไม้ปีศาจ)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศโคลัมเบีย

กล้วยไม้ชนิดนี้สร้างความฮือฮาอย่างมาก เนื่องจากหากไม่สังเกตให้ดีก็จะไม่ทราบว่าเป็นพันธุ์ใหม่

โดยเอกลักษณ์ของมันอยู่ที่เกสรซึ่งเป็นโครงสร้างที่ใช้ในการสืบพันธุ์ มีลักษณะกึ่งตัวผู้และกึ่งตัวเมีย ซึ่งรูปร่างของมันนั้นละม้ายคล้ายคลึงกับปีศาจอย่างไม่น่าเชื่อ แต่กล้วยไม้ชนิดนี้กำลังอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์

9.Xenoturbella churro

(หนอนขนม)

ถิ่นที่ค้นพบ ประเทศเม็กซิโก

ตั้งชื่อตามขนมชูโรส หรือที่คนไทยนิยมเรียกกันว่า ปาท่องโก๋สเปน เนื่องมาจากลักษณะของหนอนทะเลตัวนี้ที่มีความพิลึกพิลั่นเหมือนขนมชูโรส อาศัยอยู่ตามพื้นทะเลลึกลงไปราว 1.7 กิโลเมตร กินหอยขนาดเล็กเป็นอาหาร

มีลักษณะลำตัวเป็นริ้วๆ และมีร่องยาว 4 ร่องตามลำตัว มีปากแต่ไม่มี รูทวาร ถือเป็นสัตว์ดึกดำบรรพ์