คอลัมน์ ข่าวสดหลากหลาย
สวิตรา ดวงประทีป
การจัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีความคืบหน้ามาเป็นลำดับแล้ว เช่นเดียวกับงานศิลปะตกแต่งพระเมรุมาศ ทั้งประติมากรรมและจิตรกรรมที่เริ่มมีผลงานปรากฏมาเป็นระยะ
สำหรับการจัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบ เป็นหน้าที่หลักของสำนักสถาปัตยกรรม กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ร่วมกับบริษัทเอกชนที่เป็นบริษัทที่เคยร่วมงานกับกรมศิลปากรมาเป็นเวลานาน อย่างห้างหุ้นส่วนจำกัด ป.ว.ช.ลิขิตการสร้าง บริษัท ศิวกรการช่าง จำกัด ฯลฯ
โครงสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบในครั้งนี้ใช้โครงเหล็กรูปพรรณตั้งบริเวณหลังคาของบุษบกถ่ายน้ำหนักลงสู่เสาเหล็กประกอบ 4 ชุด รองรับด้วยโครงเหล็กถักขนาดใหญ่ ซึ่งจะอยู่บริเวณโครงเหล็กฐานหล่อในที่และจะรับน้ำหนักบุษบกที่แยกกันทั้ง 9 องค์
กลุ่มงานวิศวกรรม สำนักสถาปัตยกรรม มีบทบาทในส่วนงานโครงสร้าง ภายหลังที่การดำเนินงานในส่วนโครงสร้างใกล้แล้วเสร็จ จากนั้นการดำเนินงานในส่วนงานสถาปัตยกรรมจะเริ่มต้นขึ้น
พระเมรุมาศคือสถาปัตยกรรมชั่วคราวสร้างขึ้นเพื่อใช้ในการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ
การออกแบบพระเมรุมาศและอาคารประกอบในงานพระราชพิธีครั้งนี้ กรมศิลปากรยึดหลักออกแบบและจัดสร้างพระเมรุมาศอย่างสมพระเกียรติ ศึกษาและออกแบบตามหลักโบราณราชประเพณีการสร้างพระเมรุมาศของพระมหากษัตริย์ในสมัยกรุงรัตน โกสินทร์และศึกษาและออกแบบโดยใช้แนวคิดคติไตรภูมิตามคัมภีร์พุทธศาสนาและคติความเชื่อเรื่องพระมหากษัตริย์ในสถานะเสมือนสมมติเทพ ตามระบอบเทวนิยม
นายก่อเกียรติ ทองผุด นายช่างศิลปกรรมชำนาญงาน ผู้ออกแบบพระเมรุมาศกล่าวว่า พระเมรุมาศครั้งนี้เป็นอาคารทรงบุษบก 9 ยอดที่สื่อถึงพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ซึ่งบุษบกองค์ประธานเป็นอาคารทรงบุษบกชั้นเชิงกลอน 7 ชั้น สื่อถึงมหาปราสาทเทียบเคียงพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ใช้สำหรับประดิษฐานพระบรมโกศเพื่อรอการถวายพระเพลิงพระ บรมศพ บุษบกซ่าง ใช้เป็นที่พระพิธีธรรม 4 สำรับ และบุษบกรองโดยรอบ ซึ่งจะเป็นส่วนของหอเปลื้องใช้สำหรับเก็บพระโกศทองใหญ่ พระโกศจันทน์ รวมไปถึงอุปกรณ์ที่จะใช้ในงานพระราชพิธี
พระเมรุมาศสร้างได้สูงเท่าไรยิ่งแสดงความเป็น เขาพระสุเมรุ การออกแบบจะอยู่ประมาณ 4 ชั้น เช่น องค์ประกอบเรื่องประติมากรรมประดับพระเมรุมาศบริเวณชั้นที่ 1 จะเสริมความเป็นเขาพระสุเมรุมากขึ้นเท่านั้น เช่น การขุดสระน้ำจริงเพื่อจะวางให้เป็นสระอโนดาต มีสัตว์หิมพานต์ และสัตว์มงคลทั้ง 4 อันได้แก่ ช้าง ม้า โค สิงห์ ส่วนในเรื่องของสีพระเมรุมาศจะมีสีประกอบด้วยสีขาว สีทองจะอยู่ประมาณ 70% สีน้ำเงิน สีชมพูจะอยู่บริเวณภายใน และสีเขียว
สำหรับการขยายแบบเท่าจริงในงานสถาปัตยกรรมไทยขั้นตอนสำคัญ ที่จะเริ่มจากการขยายแบบ 1 : 100 เพื่อดูสัดส่วนของอาคารทั้งหมด ว่าได้รูปทรง ลักษณะ จังหวะ จากนั้นจะนำไปสู่การขยายแบบเพิ่มรายละเอียดมากยิ่งขึ้น เพื่อนำไปสู่การขยายแบบ 1 : 1 เพื่อให้ผู้รับจ้างนำไปผลิตชิ้นงานตามความต้องการของ ผู้ออกแบบ
การผลิตชิ้นงานเท่าจริงจะใช้สำหรับอาคารที่เห็นว่าอาคารมีความสำคัญให้ตรงกับผู้ออกแบบได้จินตนาการไว้ว่าจะมีลักษณะใดและทำความเข้าใจรายละเอียดของปัญหา อีกทั้งเพื่อลดปัญหาที่ที่จะเกิดขึ้นหน้างาน
นายธีรชาติ วีรยุทธานนท์ สถาปนิกชำนาญการกล่าวว่า เนื่องจากในงานสถาปัตยกรรมไทย จะมีการประดับตกแต่งและงานศิลปกรรมเข้ามาเกี่ยวข้องทำให้รูปทรงของเส้นและรูปทรงของลายมีผลต่อความรู้สึก
วิธีการเริ่มต้นในการออกแบบขยายลายจะเริ่มต้นเขียนด้วยชอล์กขาวเพื่อสะดวกต่อการลบจากนั้นจะใช้ดินสอเป็นตัวตั้งต้น จากนั้นจะส่งให้ผู้รับจ้างดำเนินการทำพิมพ์เขียวและสแกน ซึ่งครั้งนี้คอมพิวเตอร์เข้ามามีบทบาทเพื่อให้ชิ้นงานมีความสมบูรณ์มากยิ่งขึ้น
ชิ้นงานจากการขยายแบบเท่าขนาดจริงในครั้งนี้ใช้ไม้เทียม ซึ่งเปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย เช่น จากการฉลุด้วยมือเป็นการฉลุด้วยเครื่องจักรซีเอ็นซี ทำให้ได้ความถูกต้องและประหยัดเวลามากยิ่งขึ้น ซึ่งภายหลังจากชิ้นงานจากการขยายแบบเท่าขนาดจริงจะนำมาติดตั้งบริเวณพระเมรุมาศและอาคารประกอบ
การออกแบบภูมิทัศน์บริเวณพระเมรุมาศ นอกจากเพื่อส่งเสริมให้อาคารในบริเวณมณฑลพิธีและบริเวณโดยรอบ ในส่วนบริเวณพื้นที่ใช้สอย ให้มีความสวยงามแล้วนั้น แผนภูมิจักรวาล จะเห็นได้จากการดำเนินงานในส่วนดังกล่าวที่มีความเกี่ยวข้อง
ดร.พรธรรม ธรรมวิมล ภูมิสถาปนิกชำนาญการ กล่าวถึงการออกแบบภูมิทัศน์ในงานพระราช พิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพมีลักษณะภูมิสถาปัตยกรรมแบบไทย เริ่มเห็นเด่นชัดในช่วงงานสมเด็จพระศรีนคริน ทราบรมราชชนนี หรือ สมเด็จย่า การจัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบเป็นการตีความของภูเขาจักรวาล เขาพระสุเมรุ จึงเป็นโอกาสในการสร้างสัญลักษณ์ขึ้นบนพื้นตำแหน่ง
งานภูมิสถาปัตยกรรมถือเป็นงานภายนอก ประกอบด้วย การวางผังเพื่อกำหนดตำแหน่งของอาคารและที่ว่างของอาคาร และการสร้างบรรยากาศเพื่อให้รับรู้ถึงบรรยากาศของสรวงสวรรค์ และยังสะท้อนถึงบุคลิกภาพ อีกทั้งเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับ ผู้วายชนม์
การกำหนดตำแหน่งจุดกึ่งกลางพระเมรุมาศในครั้งนี้จะตั้งอยู่แกนทิศเหนือ-ใต้ คือ แกนที่ 1 แนวแกนที่สัมพันธ์กับแกนของพระศรีรัตนเจดีย์ในวัดพระศรีรัตนศาสดารามไปทางทิศเหนือ-ใต้ และแกนทิศตะวันออก-ตะวันตก ออกจากจุดศูนย์กลาง พระอุโบสถ ภายในวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ โดยแกนจะตัดกันบริเวณดังกล่าว
งานภูมิทัศน์นั้นยังช่วยส่งเสริมบรรยากาศ โดยรอบจะเป็นแนวความคิดของสวรรค์ เพราะพระเมรุคือศูนย์กลางของจักรวาล มีเขาสัตบริภัณฑ์ สัตว์หิมพานต์ สระอโนดาตล้อมรอบ
ส่วนแนวคิดการออกแบบงานภูมิทัศน์ในครั้งนี้ สะท้อนถึงพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชผ่านพระราชกรณียกิจและโครงการพระราชดำริรวมไปถึงพืชพันธุ์ที่จะนำมาล้วนมีความเกี่ยวข้อง เช่น พื้นที่นาข้าว การปลูกหญ้าแฝก ต้นยางนา ต้นมะม่วงพระมหาชนก หรือแม้แต่ในส่วน แก้มลิง และกังหันน้ำชัยพัฒนา ฯลฯ จึงศึกษาและพูดคุยกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องคู่ไปกับการดำเนินการปรับหน้าดินเพื่อเตรียมการดำเนินงานในส่วนภูมิทัศน์
การจัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบนี้จึงเป็นการร่วมแรงร่วมใจของผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายที่ต่างมุ่งมั่น ตั้งใจ ที่จะทำเพื่อถวายพระเกียรติแด่ในหลวงรัชกาลที่ 9 ผู้ทรงสถิตในหัวใจของชาวไทย
