คอลัมน์ คติ-สัญลักษณ์
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
ประวัติความเป็นมาของสิงห์พม่าคล้ายกับความเป็นมาของสิงห์ในตำนานของประเทศสาธารณรัฐสังคมนิยมประชาธิปไตยศรีลังกา นามสิหพาหุ แต่แตกต่างกันในเรื่องราว ที่สิงหพาหุนั้นได้ลูกสาวหรือราชธิดาของกษัตริย์เมืองหนึ่งเป็นเมีย และมีลูกเป็นคน 2 คน
ต่อมาลูกชายมีความอับอายที่มีพ่อเป็นสิงห์จึงฆ่าพ่อที่เป็นสิงห์นั้นตาย ภายหลังลูกชายได้เป็นกษัตริย์มีความละอายต่อบาปและนึกถึงบุญคุณของบิดา อยากให้ทุกคนนึกถึงและเคารพบิดาของตนจึงได้ปั้นรูปสิงห์และประดิษฐานไว้หน้าประตูทางเข้าของศาสนสถาน เช่น วัด หรือเจดีย์ เพื่อให้ประชาชนได้เคารพรูปปั้นของบิดาของตนก่อน
ส่วนในอีกตำนานก็คล้ายคลึงกัน แตกต่างกันในเรื่องของลูกทั้งสองของราชธิดากษัตริย์นั้นเป็นลูกติดแม่ของนาง แต่สิงโตได้ลักพานางพร้อมลูกทั้งสองไปเลี้ยงดูจนโต ภายหลังพระบิดาของราชธิดาได้นำลูกสาวและหลานทั้งสองกลับไปเลี้ยงดู เป็นเหตุให้สิงห์ติดตามไปทวงคืน และได้ฆ่าฟันผู้คนที่ขัดขวางล้มตายไม่มีใครปราบได้ นอกจากลูกชายของพระธิดากษัตริย์ที่ได้ฆ่าสิงโต ซึ่งเป็นพ่อเลี้ยงนั้นตาย และก็ให้สร้างสิงโตประดิษฐานไว้หน้าประตูวัดหรือเจดีย์ เพื่อแสดงความเคารพและคิดถึงของพระองค์
สิงห์พม่าอีกรูปแบบหนึ่ง พม่าเรียกว่านรสิงห์ หรือมนุษย์สิงห์ มีหัวเดียว สองลำตัว มาจากตำนานว่า พระเจ้าอโศกมหาราชครั้งแต่งตั้งพระโสณะเถระ (น่าจะแปลว่าพระเถระผู้มีผิวสีแดง) กับพระอุตระเถระ (พระเถระแห่งทิศเหนือ) เดินทางมาเผยแผ่พุทธศาสนา ณ เมืองสุธรรมวดี ซึ่งมีนางยักษินีตนหนึ่ง (ฆาตกรต่อเนื่อง) เที่ยวไล่จับเด็กทารกมากินเป็นอาหาร
ท่านสมณทูตทั้งสองจึงแสดงปาฏิหาริย์จำแลงเป็นมนุษย์สิงห์ ทำให้นางยักษ์กลัวหนีหายไป (ความจริงตำนานเรื่องนี้น่าจะเป็นคติสอนใจของการร่วมกันคิดตรึกตรองวิเคราะห์วิพากษ์ เพื่อแก้ข้อสงสัยในเรื่องของพระเถระทั้งสองที่จะเฉลยการขจัด โลภะโทสะ อันเป็นคุณ ลักษณะของมนุษย์ผู้มีความหลงให้หายไป)
กษัตริย์แห่งเมืองสุธรรมวดี จึงให้ปั้นรูปนรสิงห์หรือสัญลักษณ์ของการต่อสู้กับความไม่รู้นี้เสมือนเป็นผู้ปกป้องอันตรายต่อผู้คน
