คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]
ฉบับวานนี้ (7 ส.ค.) “รัฐ” ถามถึงแมมมอธ และการคืนชีพสู่โลกปัจจุบัน คำตอบนำมาจากบีบีซีที่รายงานไว้เมื่อ 20 มี.ค.ที่ผ่านมา เรื่อง เจาะลึกความเป็นไปได้ของโครงการคืนชีพช้างแมมมอธขนยาวของศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
ระบุ ข่าวความพยายามคืนชีพช้างแมมมอธขนยาวที่สูญพันธุ์ไปแล้วนับหลายพันปี โดยนักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัย ฮาร์วาร์ด สร้างความฮือฮาให้กับวงการวิทยาศาสตร์อย่างมาก โดย ศ.จอร์จ เชิร์ช ผู้นำโครงการประกาศว่า จะคืนชีพแมมมอธได้ภายในเวลาเพียง 2 ปีนับจากนี้
จากการตรวจสอบรายละเอียดของโครงการพบว่า ไม่ได้ปราศจากความเป็นไปได้ เพียงแต่อาจต้องใช้เวลามากกว่านั้น และผลที่ได้จะไม่ใช่ช้างแมมมอธขนยาวตัวเป็นๆ โลดแล่นในทุ่งหญ้าของไซบีเรียอย่างในจินตนาการ แต่อาจเป็นเซลล์ตัวอ่อน ของ “ลูกครึ่งแมมมอธ” เพียงเซลล์เดียว
แมมมอธขนยาวไม่ใช่สัตว์สูญพันธุ์ชนิดแรกที่วิทยาศาสตร์ช่วยให้คืนชีพ แต่เป็น แพะภูเขา Pyrenean ibex โดยห้องทดลองในสเปนเพาะขึ้นมาใหม่ได้สำเร็จเมื่อปี 2003 แม้มันจะมีชีวิตอยู่หลังลืมตาดูโลกได้เพียงไม่กี่นาที
ในกรณีของช้างแมมมอธขนยาว ขั้นแรกต้องสร้างเซลล์ของแมมมอธเซลล์แรกขึ้นมาให้ได้ก่อน แล้วจึงกระตุ้นให้กลายเป็นตัวอ่อน และเพาะเลี้ยงตัวอ่อนจนกลายเป็นแมมมอธทั้งตัว ซึ่งในกรณีของ ศ.เชิร์ช เชื่อว่าจะสามารถสร้างเซลล์แรกและตัวอ่อน ของช้างแมมมอธได้ภายใน 2-3 ปีนี้
ศ.เชิร์ช และคณะ นำยีนของแมมมอธขนยาวใส่เข้าไปในพันธุกรรมของช้างเอเชีย ญาติใกล้ชิดกับแมมมอธที่ยังหลงเหลืออยู่ในปัจจุบันได้ 45 ตำแหน่งแล้ว ยีนเหล่านี้จะทำให้ได้ลูกช้างที่มีขนยาวหนา มีไขมันสะสมจำนวนมาก ทั้งมีฮีโมโกลบินในเลือดชนิดพิเศษที่ทำให้อาศัยอยู่ในอุณหภูมิต่ำได้ดีเหมือนช้างแมมมอธในยุคน้ำแข็ง
แต่ช้างเอเชียยังคงมียีนที่แตกต่างจากแมมมอธขนยาวอีกกว่า 1,600 ตำแหน่ง ทำให้ลูกช้างที่จะเกิดมาเป็นลูกครึ่งที่มียีนช้างเอเชียอยู่เป็นส่วนใหญ่ ศ.เชิร์ชอยากเรียกมันว่า “แมมโมแฟนต์” (Mammophant) หรือ “เอเลมอธ” (Elemoth) มากกว่า แม้จะมีลักษณะภายนอกดูคล้ายช้างแมมมอธขนยาวมากก็ตาม
และแม้จะสามารถสร้างเซลล์แรกของช้างลูกครึ่งแมมมอธขึ้นมาได้แล้ว ก็ยังจะต้องผ่านด่านการทำให้เป็นตัวอ่อนซึ่งยากลำบากไม่แพ้กัน โดยต้องนำดีเอ็นเอของลูกครึ่งแมมมอธไปใส่ในเซลล์ไข่เปล่าๆ ของช้างเอเชีย ซึ่งเป็นเทคนิคเดียวกับการโคลนนิ่ง แต่เทคนิคนี้ยังมีปัญหาอย่างมาก เพราะนักวิทยาศาสตร์ยังขาดความเข้าใจอย่างละเอียดในกระบวนการโคลนนิ่ง ทำให้ไม่สามารถแน่ใจได้ว่าจะใช้กับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่อย่างช้างได้หรือไม่
ดังนั้นจึงอาจต้องทดลองโคลนนิ่งช้างเอเชียก่อน โดยต้องเก็บไข่จากช้างตัวหนึ่งและนำตัวอ่อนไปไว้ในครรภ์ของแม่ช้างอีกตัวหนึ่ง ซึ่งอาจเป็นการยากและอันตรายกับช้างซึ่งปัจจุบันเป็นสัตว์ที่มีจำนวนลดลงจนอยู่ในระดับใกล้เสี่ยงสูญพันธุ์
แต่ ศ.เชิร์ชหวังว่าจะสามารถคืนชีพช้างแมมมอธขนยาวได้ โดยไม่ต้องรบกวนการดำรงชีวิตของช้างในปัจจุบัน โดยอาจใช้เทคนิคการเพาะเซลล์ต้นกำเนิดหรือสะเต็มเซลล์จากผิวหนังช้างเอเชีย แล้วนำไปกระตุ้นให้กลายเป็นเซลล์ไข่ ส่วนตัวอ่อนนั้นสามารถนำไปเพาะเลี้ยงในครรภ์ประดิษฐ์ หรือมดลูกที่สร้างขึ้น โดยไม่ต้องให้แม่ช้างอุ้มท้องได้ โดยปัจจุบันห้องทดลองของเขาได้พัฒนาครรภ์ประดิษฐ์จนสามารถเลี้ยงตัวอ่อนหนูให้เติบโตได้นานเป็นเวลา 10 วันแล้ว
อย่างไรก็ตาม หลายฝ่ายยังมองกันว่า การพัฒนาครรภ์ประดิษฐ์เพื่อเพาะเลี้ยงตัวอ่อนลูกครึ่งช้างแมมมอธให้เติบโตเป็นเรื่องยาก เพราะลูกช้างมีขนาดใหญ่และน้ำหนักมากเท่าเครื่องซักผ้า ทั้งสูตรของสารอาหารที่หล่อเลี้ยงตัวอ่อนในครรภ์ก็น่าจะแตกต่างกันไปในสัตว์แต่ละชนิด ซึ่งต้องมาคิดค้นกันต่อ
นอกจากนี้ ยังมีคำถามด้วยว่า ควรจะคืนชีพให้สัตว์ที่สูญพันธุ์ไปแล้วดีหรือไม่ เพราะมันอาจไม่มีชีวิตรอดในโลกปัจจุบัน ซึ่งสภาพแวดล้อมที่เหมาะต่อการอยู่อาศัยได้สูญสิ้นไปแล้ว หรือเงื่อนไขที่ทำให้เกิดการสูญพันธุ์แต่แรกนั้นยังอาจคงอยู่ สัตว์ที่คืนชีพมาใหม่ยังอาจกลายเป็นศัตรูพืชหรือตัวทำลายสมดุล ของระบบนิเวศ ส่งผลกระทบไม่พึงประสงค์ต่อคนและสัตว์ชนิดอื่นๆ ด้วย
