หมาจิ้งจอก

คอลัมน์ รู้ไปโม้ด

น้าชาติประชาชื่น [email protected]

วันนี้มาพบกับหมาจิ้งจอก

“หมาจิ้งจอก” (อังกฤษ Fox, Golden Jackal, Jackal, อีสาน หมาจอก) ชื่อวิทยาศาสตร์ Canis aureus วงศ์ Canidae จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีกระดูกสันหลัง ชั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ลักษณะมีขนาดลำตัวเล็กกว่าสุนัขบ้านทั่วไป และคล้ายกับสุนัขไทยพื้นเมือง จมูกแหลมยาว หูยาวชี้ตั้ง ฟันกรามแข็งแรงและแหลมคม หางยาวเป็นพวง ขนหยาบสั้น สีน้ำตาลแกมเหลืองทอง บริเวณหลังปลายขนสีดำหรือ สีเทา ความยาวหัวถึงลำตัว 60-106 เซนติ เมตร หางฟูเป็นพวงยาว 20-30 เซนติเมตร ปลายหางดำ ความสูงหัวไหล่ 35-50 เซนติเมตร น้ำหนักประมาณ 7-15 กิโลกรัม

หมาจิ้งจอกมี 27 ชนิด ใน 5 สกุล พบได้ทั่วโลก แม้กระทั่งขั้วโลกเหนือ เพราะปรับตัวให้เข้ากับทุกสภาพแวดล้อมได้ นับว่ามีเขตกระจายพันธุ์กว้างขวางมาก

พบตั้งแต่ทวีปแอฟริกาตอนเหนือทั้งหมด ตั้งแต่โมร็อกโกจนถึงอียิปต์ทางใต้ แพร่ไปจนถึงเคนยา ในยุโรปพบในคาบสมุทรบอลข่าน

ส่วนเอเชียพบในตะวันออกกลาง เอเชียใต้ พม่า มาจนถึงประเทศไทย ลาว กัมพูชาตอนบน และเวียดนาม ในบางพื้นที่ของแอฟริกาพบว่าเขตกระจายพันธุ์ยังคงแผ่ขยายออกไป เมื่อไม่นานมานี้พบที่อุทยานแห่งชาติ Bale Mountains ของเอธิโอเปียที่ระดับ ความสูง 3,800 เมตร และพบในป่า Harenna และในอิตาลีตะวันออก หมาจิ้งจอกชอบอาศัยอยู่ตามป่าโปร่งที่มีทั้งต้นไม้ ไม้พุ่ม หญ้า ไม้แคระ

นอกจากนี้ยังพบอยู่ตามโอเอซีส และชุมชนมนุษย์ ในประเทศไทย ที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งมักพบหมาจิ้งจอกตามป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณ บางครั้งพบเห็นร่องรอยบริเวณป่าเสื่อมโทรมใกล้กับหมู่บ้านทางตะวันออกและทางตอนใต้ของพื้นที่

หมาจิ้งจอกเป็นสัตว์ที่ปรับตัวเก่งมาก มีจมูก สายตา และหู ดีเยี่ยม หากินได้ทั้งกลางวันและกลางคืน แต่ในพื้นที่ที่มีผู้คนอาศัยอยู่มักหากินเวลากลางคืนมากกว่า ในพื้นที่ที่อาหารอุดมสมบูรณ์อาจรวมฝูงกันเป็นฝูงใหญ่ได้ถึง 20 ตัว ชอบส่งเสียงหอนเสียงดัง ว้อๆ เป็นระยะๆ ตลอดทั้งคืน โดยเฉพาะช่วงเวลาหัวค่ำและเช้ามืด ก่อนฟ้าสาง

หมาจิ้งจอกกินได้ทั้งพืชและสัตว์ สัตว์ที่กินส่วนใหญ่เป็นสัตว์ขนาดเล็ก เช่น กระต่าย ป่า หนู ลูกกวาง นก สัตว์เลื้อยคลาน บางครั้งก็กินซาก ส่วนอาหารที่เป็นผลไม้อาจมีมากถึงเกือบครึ่งหนึ่ง ในพื้นที่ใกล้ชุมชนมนุษย์ก็อาจเข้ามารื้อค้นเศษกองขยะหาอาหารกิน

อย่างในอินเดียพบว่าถ้าหากหมาจิ้งจอกไม่สามารถล่าสัตว์ได้มันจะเข้าไปในหมู่บ้านแล้วขโมยกินข้าวโพดหรือเมล็ดกาแฟที่ ชาวบ้านปลูกเอาไว้ บางครั้ง มันขโมย เป็ด ไก่ หรือลูกแพะตัวเล็กๆ มากินด้วย

หมาจิ้งจอกเป็นสัตว์ผัวเดียวเมียเดียว หากินตัวเดียวหรือ เป็นคู่ ไม่ค่อยอยู่เป็นฝูง สำหรับช่วงเวลาผสมพันธุ์ ในประเทศไทย จะผสมพันธุ์ในราวเดือนมีนาคม ในถิ่นอื่นอาจต่างกันไป เช่น ในรัสเซียเป็นเดือนกุมภาพันธ์-เดือนมีนาคม อิสราเอลอยู่ในช่วงเดือนตุลาคม-กุมภาพันธ์

ตั้งท้องนาน 60 วัน ออกลูกครั้งละ 1-9 ตัว ในรังตามโพรงไม้ที่ปลอดภัย เมื่อลูกอายุได้ 3 สัปดาห์ก็จะเริ่มกินอาหารแข็งได้ โดยพ่อแม่สำรอกอาหารออกมาให้กิน หมาจิ้งจอกในธรรมชาติมีอายุยืนได้ถึง 13 ปี ในสถานเพาะเลี้ยงอาจมีอายุได้ 16 ปี

ปัจจุบันสถานภาพประชากรของหมาจิ้งจอกยังอยู่ในระดับปลอดภัย เพราะยังพบได้ทั่วไปในเขตกระจายพันธุ์ ในทุ่งหญ้า เซเรนเกตีคาดว่ามีอยู่ประมาณ 1,600 ตัว

แต่สำหรับในประเทศไทย หมาจิ้งจอกจัดอยู่ในสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 ทั้งนี้ ในประเทศไทยพบหมาจิ้งจอกได้เพียงชนิดเดียว คือหมาจิ้งจอกทอง หรือหมาจิ้งจอกเอเชีย ซึ่งเชื่อว่าเป็นบรรพบุรุษต้นสายพันธุ์ของสุนัขพันธุ์ไทยบางแก้ว