คอลัมน์ รู้ไปโม้ด
ก่อนหน้านี้ ครูมุก ถามมาถึงประวัติความเป็นมาของพระที่นั่งพิมานรัตยา และพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในการพระราชพิธีสรงน้ำพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และได้นำรู้จักพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทไปแล้ว ครั้งนี้มารู้จักพระที่นั่งพิมานรัตยา
พระที่นั่งพิมานรัตยาเป็นพระที่นั่งก่ออิฐถือปูนทาสีขาว ยกพื้นสูง มีเสาลอยรับหลังคาโดยรอบ พระที่นั่งองค์นี้เชื่อมต่อกับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทด้วยห้องโถงที่เรียกว่า มุขกระสัน ลักษณะเป็นห้องโถงยาวทอดยาวไปทางทิศใต้ เป็นพระที่นั่งยกสูง มีระเบียง 3 ด้าน
คือ ด้านทิศตะวันออก ตะวันตก และด้านทิศใต้ รอบระเบียงเป็นเสาราย มีหลังคาเป็นชั้นลด 3 ชั้น ทรงไทย มุงด้วยกระเบื้องเคลือบสี มีช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ประดับ หน้าบันจำหลักรูปพระพรหมทรงหงส์ ซุ้มพระทวารเป็นซุ้มเรือนแก้วลายดอกพุดตาน และซุ้มพระบัญชรเป็นซุ้มทรงบันแถลง ปิดทองประดับกระจก
เมื่อวันอาทิตย์ เดือนเจ็ด ขึ้นหนึ่งค่ำ ปีระกา เอกศก จุลศักราช 1151 (พ.ศ.2332) มีฟ้าผ่าต้องหน้ามุขเด็จพระที่นั่งอมรินทราภิเษก มหาปราสาทแล้วเกิดเป็นเพลิงลุกลามไหม้เครื่องบนและหลังคา เลยลุกลามไหม้ทั้งองค์พระมหาปราสาท และพระปรัศว์ซ้ายลง หมดสิ้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยารัตนาพิพิธ (สน) สมุหนายก เป็นแม่กองรื้อซากพระมหาปราสาทที่ถูกไฟไหม้ออกแล้วสร้างพระมหาปราสาทขึ้นใหม่ แต่ไม่ได้สร้างเหมือนองค์เดิม
ในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 กล่าวถึงลักษณะที่ผิดแผกแตกต่างระหว่างพระมหาปราสาทองค์เก่าและองค์ใหม่ไว้ดังนี้
“…ปราสาทองค์ก่อนนั้นสูงใหญ่เท่าพระที่นั่งสรรเพชญมหาปราสาท กรุงเก่า มุขหน้ามุขหลังนั้นยาวกว่ามุขข้าง และมุขเบื้องหลังนั้นอยู่ที่ข้างใน ยาวไปจดถึงพระปรัศว์ซ้าย พระปรัศว์ขวา พระมหาปราสาทใหม่นี้ยกออกมาตั้ง ณ ที่ข้างหน้าทั้งสิ้น มุขทั้ง 4 นั้นก็เสมอกันทั้ง 4 ทิศ ใหญ่สูงเท่าพระที่นั่งสุริยาสน์อมรินทร์ กรุงเก่า ยกปะราลีเสียมิได้มีเหมือนองค์ก่อน แต่มุขเด็จยอดทั้ง 4 มุมนั้นยกทวยเสีย ใช้รูปครุฑเข้าแทน แล้วให้ฐาปนาพระที่นั่งขึ้นใหม่ ข้างใน ต่อมุขหลังเข้าไปอีกหลัง 1 พอเสมอด้วยมุขปราสาทองค์เก่า พระราชทานนามว่า พระที่นั่งพิมานรัตยา แล้วทำพระปรัศว์ซ้ายขึ้นใหม่คงตามเดิม หลังคาปราสาทและมุข กับทั้งพระที่นั่งพิมานรัตยา พระปรัศว์ ดาดด้วยดีบุกเหมือนอย่างเก่าทั้งสิ้น ครั้นการพระมหาปราสาทลงรักปิดทองเสร็จแล้วจึงพระราชทานนามปราสาทองค์ใหม่ว่า พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท…”
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สร้าง พระที่นั่งวิมานรัตยา เป็นพระวิมานที่บรรทมของสมเด็จพระมหากษัตริยาธิราชเจ้าในโอกาสที่เสด็จฯ มาประทับ ณ พระราชมณเฑียรหมู่นี้ อย่างครั้งพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ มาประทับเป็นเวลา 1 ปี ในคราวบูรณะหมู่พระมหามณเฑียร
ทั้งยังเคยเป็นที่ประทับของพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายในชั้นสูงที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มาประทับ เช่น ในสมัยรัชกาลที่ 2 โปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมหลวงเทพวดี พระราชธิดาในรัชกาลที่ 1 เสด็จไปประทับ และในสมัยรัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จฯ กรมพระยาสุดารัตนราชประยูร เสด็จไปประทับ คราวรื้อตำหนักที่ประทับเพื่อสร้างหมู่พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
ต่อมาในระยะหลังพระที่นั่งองค์นี้ได้เป็นที่สรงน้ำพระบรมศพพระมหากษัตริย์และพระมเหสี พระราชเทวีในรัชกาลต่างๆ ดังนี้
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง, พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล, สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า, สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7, สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี, สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์, สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี และพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร
