สดจากเยาวชน: “ดุหยง” – มีคำเปรียบเปรยว่า เกาะลิบง คือ เมืองหลวงของพะยูน ก็เพราะว่าเกาะลิบงเป็นแหล่งอาศัยของพะยูนมากที่สุดในประเทศไทย สำรวจพบมากกว่า 200 ตัว
คนเกาะลิบงผูกพันกับพะยูน ดูแลกันมานานหลายสิบปีแล้ว เด็กๆ และชาวบ้านที่เกาะลิบง อ.กันตัง จ.ตรัง เรียกพะยูนว่า “ดุหยง”
พะยูนไม่ใช่ปลา ถึงแม้จะอยู่ในทะเลและว่ายน้ำคล้ายปลาก็ตาม เด็กๆ ชี้ให้ดูจมูกของพะยูนเมื่อพะยูนโผล่ขึ้นมาหายใจเหนือน้ำ มันว้าว! มาก ด.ช.ฮัสซิน สารสิทธิ์ ชั้นป.4 บอกว่า “มันไม่ใช่ปลานะ มันเป็นดุหยง ถ้าปลาหายใจด้วยเหงือก แต่ดุหยงมันคล้ายๆ คน มันขึ้นมาหายใจบนผิวน้ำ ท่าว่ายน้ำไม่เหมือนปลา ดูที่ครีบหางมันจะโบกขึ้นลงคล้ายโลมา ถ้าเป็นปลาจะโบกซ้ายขวา”
ด.ช.ฮัสซิน สารสิทธิ์
เด็กๆ ช่างสังเกต มีประสบการณ์เกี่ยวกับพะยูนเยอะก็เพราะเกิดและเติบโตที่เกาะลิบง คุ้นเคยกับพะยูนเหมือนเพื่อน พะยูนอยู่แบบไหน อยู่อย่างไร นอนอย่างไร กินอะไร ที่ไหน รู้ไปหมด “ดุหยงเป็นสัญลักษณ์ของเกาะลิบงนะครับ ใครมาเที่ยวเกาะลิบงต้องได้เห็นดุหยง” เด็กชายฮัสซินบอกอย่างภูมิใจ
คนเกาะลิบงหากินกับท้องทะเล ทั้งใกล้บ้านและไกลออกไป อาชีพและรายได้หลักมาจากการทำประมงพื้นบ้าน กุ้ง หอย ปู ปลา ล้วนอาศัยหญ้าทะเลเป็นที่ฟักตัวอ่อนและหลบภัย จนกว่าจะเติบโตออกสู่ทะเลใหญ่ หญ้าทะเลยังเป็นอาหารหลักของดุหยงหรือพะยูนด้วย
หญ้าทะเลสำคัญอย่างไร ถ้าถามเด็กๆ เกาะลิบง ทุกคนตอบได้หมด “หนึ่งเป็นอาหารของพะยูน สองเป็นที่อาศัยของสัตว์น้ำทุกชนิด สามเป็นแหล่งหลบภัยของสัตว์น้ำตอนยังเล็ก สี่เป็นแหล่งขยายพันธุ์สัตว์น้ำ” ความรู้ในห้องเรียนบวกประสบการณ์ตรงของลูกทะเลชั้นป.4 บอกอย่างนี้
ด.ช.ปิยวัฒน์ เสียมไหม
ในขณะที่คนเกาะลิบงประกอบอาชีพการท่องเที่ยวมากเป็นที่สองรองจากอาชีพประมง ท่องเที่ยวแบบโฮมสเตย์ นักท่องเที่ยวประทับใจในบริการทริปดูพะยูน ท่องทะเล สัมผัสวิถีชีวิตความเป็นอยู่บนเกาะ
แต่วันนี้ความเปลี่ยนแปลงที่ค่อยๆ สะสมมาทีละน้อย เริ่มส่งผลต่อวิถีการท่องเที่ยวแบบสัมผัสถึงชุมชนแล้ว จะหาหอยก็ไม่ได้ง่ายดายและมากมายเหมือนเก่า จะดูพะยูนก็พบน้อยลงกว่าเดิม เริ่มสัมผัสได้ด้วยตาว่าหญ้าทะเลหายไปไหน
ด.ช.ปิยวัฒน์ เสียมไหม น้องป๊อก บอกว่า “ถ้าไม่มีหญ้าทะเล อย่าว่าแต่ดุหยงเลย ชาวบ้านก็เดือดร้อนเพราะเขาต้องหาปูหาปลา” เด็กชายชั้นป.4 กล่าว
พะยูนหรือดุหยง เจ้าถิ่นเกาะลิบง
ในวันที่มีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นกับหญ้าทะเล แหล่งหญ้าทะเลที่เคยงอกงามกินอาณาบริเวณกว้างไกล ลดจำนวนลงไปมาก คงส่งผลกระทบต่อพะยูนที่เกาะลิบงไม่ช้าก็เร็ว ที่ไหนมีหญ้าทะเล มีอาหาร พะยูนจะไปอยู่ที่นั่น ในอนาคตเมืองหลวงของพะยูนอาจไม่ใช่ที่เกาะลิบงอีกต่อไป
จะแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นกันอย่างไร คงต้องทบทวนผลกระทบจากการพัฒนาทั้งจากภายนอกและภายในชุมชน สำรวจและหาวิธีการฟื้นฟูแหล่งหญ้าทะเลให้กลับคืนมา เพราะแหล่งหญ้ามีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์ทั้งพะยูน สัตว์น้ำ และชีวิตผู้คนบนเกาะอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
ไปเยี่ยมพะยูน 2023 เยี่ยมชาวบ้านและเกาะลิบงด้วยกันในทุ่งแสงตะวัน ตอน ดุหยง เสาร์นี้ 4 มีนาคม 2566 เช้าๆ เวลา 05.05 น. ที่ช่อง 3 กด 33 และทางเพจเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน ยูทูบอีกครั้งในเวลา 07.30 น. เอาใจช่วยพะยูนและหญ้าทะเลให้กลับมาสดชื่นมีชีวิตชีวาอีกครั้ง
ดูหญ้าทะเล
เกาะลิบงสวยในวันฟ้าใส
หลบภัยในแหล่งหญ้าที่เหลือน้อย
หอชมพะยูนหน้าบ้าน
หอยหลอดในแนวหญ้าทะเล
————————————————————————————————————-
วสวัณณ์ รองเดช รายงาน
————————————————————————————————————-
