ความลับไม่มีในโลกนี้ แต่ป่าที่ลึกและลับนั้นมี ลับเพราะอยู่ลึกเข้าไปในป่า ยากจะไปถึง สำหรับนกเงือกที่มีประชากรน้อยและใกล้สูญพันธุ์อย่างเช่น นกเงือกหัวหงอก (White-crowned Hornbill) ป่าที่ลึกและลับยังคงจำเป็น
ป่าคีรีล้อม ตำบลช้างแรก อำเภอบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ อยู่ติดชายแดนไทย-เมียนมา มีเทือกเขาตะนาวศรีทอดยาวเป็นแนวเขตแดน ถ้าเป็นสมัยก่อนป่าแถบนี้คือป่าผืนใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์มากแห่งหนึ่ง ผ่านยุคการสัมปทานเหมืองแร่ เข้าสู่การจับจองพื้นที่ทำกิน การเกษตร สวนผลไม้ ยางพารา
นกเงือกหัวหงอก
สภาพป่าในปัจจุบันยังหลงเหลือความสมบูรณ์แม้จะไม่เท่าเดิม วัดได้จากการที่ยังมีสัตว์ป่าและพืชพันธุ์ที่หลากหลาย รวมถึงเป็นถิ่นที่อยู่ของนกเงือกหลายสายพันธุ์ เคยมีรายงานการพบนกเงือกที่หมู่บ้านคีรีล้อม โครงการศึกษานิเวศวิทยาของนกเงือก คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล จึงเริ่มเข้ามาสำรวจในปี พ.ศ. 2547
การมีนกเงือกเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิต ดูเหมือนจะเป็นเรื่องปกติของคนคีรีล้อม ต่างจากผู้คนภายนอกที่รับทราบข้อมูลว่าป่าคีรีล้อมเป็นถิ่นที่อยู่ของนกเงือกมากถึง 6 สายพันธุ์ จาก 13 สายพันธุ์ที่มีอยู่ในประเทศไทย
นกกกที่เด็กๆ คีรีล้อมคุ้นเคย
เด็กๆ และชาวบ้านในหมู่บ้านคีรีล้อมคุ้นเคยกับการมีนกกกบินไปบินมา เห็นนกเงือกกรามช้างบินผ่าน เห็นนกแก๊กกินลูกไม้ ได้ยินเสียงร้องของนกเงือกสีน้ำตาล รับรู้เพียงมันเป็นนกที่สวยงาม
“เคยเห็นนกตัวนี้ เขาบินผ่านอยู่เรื่อยครับ เช้าๆ กับเย็นๆ ตัวใหญ่”
“ผมเคยเจอแต่ไกลๆ บินกันเป็นฝูง ไม่เคยเจอใกล้ๆ ครับ ร้องกกๆๆ”
“พ่อไปกรีดยางบนเขา เจอเกือบทุกวันครับ”
“บ้านผมอยู่ซอยอนุรักษ์เก่าครับ ตัวนี้จะบินผ่านเป็นฝูงๆ เลย 7 – 8 ตัว”
โพรงรังนกเงือกหัวหงอก
หลากหลายคำบอกเล่าจากเด็กๆ บ้านคีรีล้อม ทำให้รู้ว่าป่าคีรีล้อมมีนกเงือกนานาชนิด
แม้จะคุ้นเคยกับนกเงือกมานาน แต่เด็กและชาวบ้านคีรีล้อมเพิ่งจะรู้และเข้าใจว่านกเงือกสำคัญและมีหน้าที่ในระบบนิเวศมากมายขนาดไหน ก็เมื่อ ปรีดา เทียนส่งรัศมี นักวิจัยจากโครงการศึกษานิเวศวิทยาของนกเงือก คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เข้ามาศึกษาวิจัยในพื้นที่
ทั้งในเรื่องของป่า สภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยของนกเงือก ชนิดพันธุ์ที่พบ การกระจายพันธุ์ ฤดูกาลที่พืชพรรณต่างๆ เจริญเติบโตผลิดอกออกผล ผลไม้ที่นกเงือกกิน สัตว์ที่นกเงือกล่าเป็นอาหาร ยังโชคดีกว่าพื้นที่อื่นๆ ที่นี่ไม่มีปัญหาการล่านกเงือกหรือล้วงลูกนกเงือกไปขาย แต่ปัญหาการคุกคามเปลี่ยนแปลงของสภาพป่าและถิ่นที่อยู่อาศัยของนกเงือกยังน่าเป็นห่วง
ศูนย์อนุรักษ์นกเงือกบ้านคีรีล้อมอยู่หน้าโรงเรียนตชด.บ้านคีรีล้อม เด็กๆ ผ่านไปผ่านมาทุกวัน ทั้งเช้าและเย็น นานๆ ครั้งถึงจะมีโอกาสติดตามนักวิจัยเข้าป่าไปเรียนรู้ แต่หนทางในป่าไม่ได้สะดวกสบาย
เรียนรู้เรื่องรังจากนักวิจัย
บางเส้นทางพื้นที่ราบเรียบสักนิดแทบจะไม่มีให้เหยียบย่าง บางเส้นทางต้องเดินทวนน้ำขึ้นไป เดินเท้าไกล เขาสูง ชัน อากาศร้อนชื้นแบบฉบับป่าดิบชื้นภาคใต้ ยิ่งถ้าเป็นหน้าฝนก็ยังต้องผจญกับฝูงทากอันเป็นสัญลักษณ์ของป่าแถบนี้ เส้นทางยาวไกลกว่าจะไปถึงโพรงรังนกเงือกหัวหงอก ได้ช่วยกันซ่อมแซมรังนกให้ทันฤดูทำรังที่กำลังจะมาถึง
“เหนื่อยมากครับ ผมไม่เคยไปป่าแบบนี้ ได้เห็นทั้งรังนก ได้ช่วยซ่อมรังนกเงือก มันดีมากครับ” ด.ช.ทัตพล มอญ หรือ น้องตะวัน ป.4 กล่าว
ส่วน ด.ช.นันทพงศ์ ลิ้มมุ้ย หรือ น้องไตตั้น ก็ตื่นเต้นในประสบการณ์ใหม่ “ไม่เคยเห็นรังนกเงือกมาก่อนเลย คิดว่านกเงือกต้องทำรังบนต้นไม้สูงๆ แต่พอมาเห็น รังนกเงือกหัวหงอกอยู่ต่ำจัง” ด้าน น้องแตงไทย ด.ญ.สุนิษา ศรีวัง ป.2 ดั้นด้นตามพี่ๆ มาพบความแปลกใจว่า “ตัวมันใหญ่ ทำไมรูมันเล็ก มันเข้าไปได้อย่างไร หนูอยากมาดูค่ะ”
โพรงรังที่ต้นจำปา
เด็กๆ เรียนรู้เร็ว เมื่อประทับใจก็ยิ่งจดจำ นำไปสู่การเรียนรู้คุณค่า ความสำคัญ และความสัมพันธ์ของสรรพชีวิต นก ป่า และคนเรา ที่สำคัญจะได้ช่วยกันดูแลถิ่นที่อยู่อาศัยของนกเงือกต่อไป
ตามเด็กๆ บุกน้ำลุยป่าขึ้นเขา ไปพบความลับของนกเงือกหัวหงอก ป่าคีรีล้อม ในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน รังลับหมายเลข 2 วันเสาร์ที่ 15 เมษายนนี้ ทางช่อง 3 กดหมายเลข 33 เวลา 05.05 น. และทางเพจเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน และยูทูบ ในเวลา 07.30 น. เป็นต้นไป
บุกป่าลุยน้ำไปรังนก
เก็บความประทับใจ
ผืนป่าคีรีล้อม
อรุณรุ่งที่ป่าคีรีล้อม
————————————————————————————————————-
วสวัณณ์ รองเดช รายงาน
————————————————————————————————————-
