ในอดีต การทอผ้าถือเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้หญิงทุกคนต้องทำได้ แต่ในปัจจุบันจะหาหญิงลาวครั่งที่ทอผ้าเป็นนั้นช่างยากยิ่ง
ย่าจำปี ธรรมศิริ ศิลปินเอกด้านการทอผ้า ผู้มีชื่อเสียงไกลระดับอาเซียน การทอผ้าของย่าจำปีเป็นมรดกทางภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดมาจากรุ่นย่ายาย สั่งสมวิชาไว้และถักทอ ผ้าซิ่นเอกลักษณ์ลาวครั่ง ออกมา หลายคนยกย่องย่าว่าเป็นอัจฉริยะด้านการทอผ้า เอกลักษณ์ประจำตัวของย่าจำปีคือการทอผ้าด้วยความรักและออกแบบลายอิสระตามใจนึก โดยมีวลีเด็ดว่า “สมองสั่งลาย หัวใจสั่งทอ”
เด็กๆ เรียนทอผ้าจากปลื้ม
หลายปีที่ผ่านมา ย่าจำปียังคงทำนุบำรุงภูมิปัญญาการทอผ้านี้อย่างดีเสมอมา ส่งต่อ ต่อยอดให้ผู้สนใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลานๆ ของย่าที่วันนี้รับมรดกจากย่าไปแล้วอย่างสมบูรณ์
“สิ่งสำคัญของการทอผ้าลาวครั่งของย่าคือกุญแจลาย หากใครรู้และเข้าใจกุญแจลายจะทอผ้าได้ทุกลายและคิดลายได้ ทุกวันนี้ย่าสอนให้ลูกสะใภ้และหลานๆ จนเขาสามารถสอนคนอื่นๆ ได้แล้ว” ย่าจำปีกล่าว
หลายปีมานี้ จริยา ธรรมศิริ ลูกสะใภ้ของย่าจำปี พาลูกๆ ย้ายจากชุมพรมาอาศัยกับย่าจำปีที่บ้านนาตาโพ อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี เพื่อดูแลย่าจำปีอย่างใกล้ชิด ขณะเดียวกันก็ได้เรียนรู้วิชาทอผ้าจนชำนาญกันทั้งครอบครัว
“การให้ลูกๆ เรียนทอผ้ากับคุณย่าเพื่อฝึกสมาธิ เด็กๆ ได้ออกห่างจากมือถือบ้าง มีงานอดิเรกที่สร้างสรรค์ แต่สิ่งที่ได้มามากกว่านั้นคือพวกเขาเป็นคนที่มีสติและสามารถสอนคนอื่นต่อได้” แม่จริยากล่าว
ปลื้ม หลานชายคนโต
ด.ช.ธนกฤต ธรรมศิริ หรือ ปลื้ม และ ฝ้ายคำ ด.ญ.ธมนต์ธิตา ธรรมศิริ หลานย่าจำปีที่ในวันนี้เป็นคุณครูรุ่นเยาว์ ช่วยย่าจำปีถ่ายทอดวิชาทอผ้าลาวครั่งให้นักเรียนและผู้สนใจได้อย่างคล่องแคล่ว
ปลื้ม หลานชายคนโตของย่าจำปี ปัจจุบันเรียนอยู่ที่โรงเรียนพระสุธรรมยานเถระวิทยา วัดท่าซุง อ.เมือง จ.อุทัยธานี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 นำเอามรดกทางภูมิปัญญาของย่าไปถ่ายทอดผ่านการเรียนการสอนในชมรมวิชาทอผ้า ให้เพื่อนๆ และน้องๆ เรียนรู้ โดยมีคุณแม่จริยาคอยช่วยสอนด้วยอีกแรง
ชมรมนี้เปิดสอนเป็นประจำทุกวันเสาร์ มีเด็กๆ เข้ามาเรียนรู้หลายคน และทุกคนต่างชื่นชมการสอนของปลื้มว่าเข้าใจง่ายและการทอผ้าเป็นเรื่องสนุกกว่าที่คิด
ส่วนหลานสาวคนเล็กของย่าจำปี ฝ้ายคำ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนบ้านหน้าฝายบึงตาโพ ก็ทำหน้าที่เป็นครูสอนทอผ้าให้เพื่อนๆ พี่ๆ ในโรงเรียนเช่นกัน ทุกวันพุธ นักเรียนโรงเรียนบ้านหน้าฝายบึงตาโพ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4-6 จะพากันเดินต่อแถวมาเรียนทอผ้าที่บ้านย่าจำปี โดยมีฝ้ายคำ แม่จริยา และย่าจำปีคอยสอนให้
ฝ้ายคำ หลานสาวคนเล็ก
ทุกวันนี้ความฝันที่ย่าจำปีอยากให้ศิลปะการทอผ้าลาวครั่งนี้คงอยู่ต่อไปไม่หายสูญจึงเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริงแล้ว เพราะนอกจากหลานๆ จะทอผ้าได้ เด็กๆ ทั้งในชุมชนและพื้นที่อื่นๆ ยังทอผ้าได้เช่นกัน
“ย่าชื่นใจนะ เพราะย่าหวังอยากให้การทอผ้าเป็นอาชีพติดตัวไว้ ทุกคนที่มาหาย่าและอยากเรียนรู้ ย่ายินดีสอนให้ไม่หวงวิชา เพราะคงเป็นเรื่องที่ดีมากถ้าการทอผ้าลาวครั่งแบบนี้จะไม่มีวันหายไป และย่าเองก็ภูมิใจในตัวหลานๆ ของย่าด้วยที่เขายินดีรับมรดกทางภูมิปัญญานี้ไป ย่าดีใจที่เขาชอบ”
ติดตามความอบอุ่นของย่าหลานผ่านเรื่องราวผ้าทอในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน ทอฝัน หลานย่า วันเสาร์ที่ 29 เมษายน 2566 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33 และทางเพจทุ่งแสงตะวัน เวลา 07.30 น.
ย่าจำปีและครอบครัว
ฝีมือของหลาน
ย่าจำปีดูฝ้ายคำสอนเพื่อนๆ
————————————————————————————————————
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ รายงาน
————————————————————————————————————
