นาข้าวเขียวขจี สีสันสดใสขึ้นในช่วงฤดูฝน ช่วงนี้ต้นกล้าเริ่มโตเต็มท้องนา ชาวบ้านเริ่มสูบน้ำเข้านากันมากขึ้นในหลายพื้นที่ เช่นเดียวกับที่บ้านยางปุ่ม อ.ราชสาส์น จ.ฉะเชิงเทรา
“คูน้ำกลางนากำลังใสๆ ในช่วงนี้ครับ เพราะเขาเพิ่งสูบน้ำเข้ามาได้ไม่นาน” เดย์ ด.ช.จิรวัฒน์ พานแก้ว ชี้ให้เห็นน้ำใสๆ ในคู มองทะลุเห็นพืชพรรณใต้น้ำชัดเจน
เดย์ มือเก็บสันตะวา
“เขียวๆ นั่นแหละครับที่กินได้” เดย์เสริม ก่อนค่อยๆ เดินลงคูน้ำ เอาตัวลงแช่ทันที
พืชใต้น้ำเขียวๆ เป็นใบเรียวๆ เล็กๆ คล้ายต้นหญ้า สิ่งนี้เรียกว่าสันตะวาใบข้าว พืชใต้น้ำที่มักเกิดขึ้นมากที่สุดในช่วงฤดูนี้เพราะมีน้ำมาก ชาวบ้านบ้านยางปุ่มมักเก็บไปทำอาหารกินกันเป็นปกติ แต่พืชชนิดนี้กลับไม่เป็นที่รู้จักสักเท่าไหร่
ดำน้ำหาสันตะวา
เดย์ค่อยๆ ก้าวเดินในน้ำตื้นๆ แค่ระดับเอว ทุกก้าวที่ย่างเดินไป ดินโคลนในน้ำก็ฟุ้งกระจาย ยิ่งเดินน้ำยิ่งขุ่น แต่นี่คือความปกติ
“เราจะเอามือขุดใต้รากของสันตะวาเลยครับ บางทีก็ต้องดำลงไปดู เพราะมีทั้งกอบัวและพืชน้ำอื่นๆ จะได้ไม่เก็บมาผิด” เดย์พูดจบก็ดำลงไป ไม่เกิน 10 วินาทีก็ได้สันตะวากอใหญ่ ใบเรียวเขียวสดพร้อมกับดินโคลนที่ราก
“แบบนี้แหละ กำลังกิน” เสียงย่าเนาว์ตะโกนจากริมคูเมื่อเห็นสันตะวาในมือของเดย์
ย่าเนาว์ เจือทิพย์ โกกุย
ย่าเนาว์ เจือทิพย์ โกกุย เกิดและเติบโตที่บ้านยางปุ่มแห่งนี้ รู้จักและกินสันตะวาอยู่ประจำ ทั้งยังชวนลูกหลานเหลนให้รู้จักและกินสันตะวามาตั้งแต่เด็ก สันตะวาสำหรับคนบ้านยางปุ่ม จึงไม่ใช่พืชแปลก
“เมื่อก่อนเวลามาทำไร่ทำนากัน ชาวบ้านก็จะแวะเก็บสันตะวากลับไปทุกที มันต้องเก็บสดๆ เก็บไปกินเลย มันไม่มีรสชาติอะไร กลิ่นก็ไม่มี แต่กินแล้วเป็นยา ดีต่อร่างกาย” ย่าเนาว์พูดพลางรับสันตะวาจากเดย์มาใส่ตะกร้า
คูคลองที่บ้านยางปุ่ม
ผักสันตะวามีหลายชนิด ชนิดที่เกิดขึ้นที่คูคลองในท้องนาบ้านยางปุ่มคือสันตะวาใบข้าว ผักสันตะวามีประโยชน์มากมายทั้งทางโภชนาการและทางการแพทย์ เพราะมีวิตามินและแร่ธาตุ เช่น วิตามิน A, C และ K ซึ่งมีบทบาทในการเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายและให้พลังงาน ทั้งยังเป็นแหล่งหลักของธาตุอาหารที่จำเป็นต่อร่างกาย เช่น แคลเซียม ฟอสฟอรัส แมกนีเซียม และโพแทสเซียม มีสารต้านอนุมูลอิสระซึ่งช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะเสื่อมสภาพของเซลล์และภาวะป่วยเรื้อรัง และยังช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจได้อีกด้วย แต่ก่อนรับประทานควรล้างโคลนให้สะอาดดีก่อนทุกครั้งเพื่อป้องกันพยาธิใต้น้ำที่มองไม่เห็น
ไข่เจียวสันตะวา
สันตะวาจิ้มน้ำพริก
“พวกผู้ใหญ่อย่างเราก็เอามาล้างกินสด จิ้มน้ำพริกเลย ส่วนเด็กๆ ก็เอาไปชุบแป้งทอดบ้าง ใส่ไข่เจียวบ้าง เคยได้ยินเขาว่าใส่แกงส้ม ต้มยำ ก็อร่อยนะ” ย่าเนาว์พูดเสริม
สันตะวาใบข้าว
ประโยชน์ของสันตะวาใบข้าวมีมากเสียจนไม่เข้าใจว่าเพราะอะไรทำไมคนสมัยนี้รู้จักผักชนิดนี้กันน้อยมาก ผักสันตะวาเกิดง่าย มีให้เก็บกินได้ตลอดปี ขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำ หากจะวิเคราะห์อาจเพราะลักษณะของสันตะวาใบข้าวคล้ายคลึงกับหญ้าจึงแยกยาก หรืออาจเพราะสภาวะต่างๆ ที่เปลี่ยนไปของโลกที่ร้อนและแล้งกว่าเมื่อก่อน ทำให้สันตะวาน้อยลง หรืออีกหนึ่งสาเหตุที่น่าขบคิดคือการที่มนุษย์เราใช้สารเคมีในการทำนามากขึ้นจึงไม่กล้าเก็บพืชผักในไร่นามาบริโภค
ท้องนาเขียวขจี
หลายเหตุผลที่ชวนคิดและชวนตระหนักให้กลับมามองย้อนอีกครั้งว่าพืชผักอีกมากที่เริ่มกลายเป็นอดีต กลายเป็นผักหายากขึ้นเพราะพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรของมนุษย์กำลังเริ่มเบียดเบียนธรรมชาติอยู่หรือไม่ และการใช้สารเคมีในทุกวันนี้คุ้มค่ากับการต้องแลกทรัพยากรธรรมชาติดีๆ ในท้องถิ่นไปหรือเปล่า
ติดตามเด็กๆ ไปรู้จักสันตะวาใบข้าวด้วยกันในทุ่งแสงตะวัน ตอน คูน้ำ = ความอร่อย วันเสาร์ที่ 6 กรกฎาคม 2567 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33 และเวลา 07.30 น. ทางเพจทุ่งแสงตะวันและ YouTube Payai TV
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
