ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ตอนแรก)

คอลัมน์ รู้ไปโม้ด

น้าชาติ ประชาชื่น [email protected]

เรียนถามน้าชาติ อยากทราบถึง ผู้สำเร็จราชการในสมัยรัตนโกสินทร์ จนถึงปัจจุบันครับ

นายรักชาติ

ตอบ นายรักชาติ

ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นผู้บริหารราชการแผ่นดินในพระปรมาภิไธยหรือพระนามาภิไธยพระมหากษัตริย์ เนื่องจากพระมหากษัตริย์ยังไม่ทรงบรรลุนิติภาวะก็ดี ทรงพระประชวรก็ดี ทรงไม่อาจบริหารพระราชกิจได้ก็ดี หรือไม่ทรงอยู่ในประเทศก็ดี ทั้งนี้ การมีขึ้นซึ่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เป็นไปตามบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550

รายพระนามและรายนามผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของไทย

รัชกาลที่ 5 ประกอบด้วย 1.สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) พ.ศ.2411-2416 ผู้สำเร็จราชการใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ครองราชสมบัติ ครั้งที่ 1)

2.สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พ.ศ.2440 ผู้สำเร็จราชการใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1 ซึ่งภายหลังได้รับการสถาปนาเฉลิมพระนามาภิไธยเป็น สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ

3.สมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ 27 มีนาคม พ.ศ.2449-17 พฤศจิกายน พ.ศ.2450 ผู้สำเร็จราชการใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 ซึ่งภายหลังได้รับการสถาปนาเป็น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า เจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6)

รัชกาลที่ 6 ประกอบด้วย 1.สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา พ.ศ.2468 ผู้สำเร็จราชการในขณะที่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า เจ้าอยู่หัว ทรงประชวรเมื่อปลายรัชกาล ซึ่งภายหลังขึ้นครองราชย์เป็น พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7)

รัชกาลที่ 7 ประกอบด้วย 1.สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต 9 เมษายน พ.ศ.2475-8 พฤษภาคม พ.ศ.2475 ผู้สำเร็จราชการในขณะที่ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จออกจากกรุงเทพมหานครในช่วงเสด็จแปรพระราชฐานฤดูร้อน โดยพระองค์เสด็จฯ ไปประทับยังวังไกลกังวล ที่หัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

2.สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจิตรเจริญ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ 12 มกราคม พ.ศ.2476-2 มีนาคม พ.ศ.2477 ผู้สำเร็จราชการในขณะที่ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ยังต่างประเทศ จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสละราชสมบัติ พระองค์จึงพ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

รัชกาลที่ 8 เนื่องจาก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ยังทรงพระเยาว์ ไม่สามารถปฏิบัติพระราชภารกิจได้ สภาผู้แทนราษฎรจึงได้ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ขึ้น ประกอบด้วย 1.พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอ๊อศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ 2 มีนาคม พ.ศ.2477-12 สิงหาคม พ.ศ.2478 เป็นประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต่อมาพระเจ้าวรวงศ์เธอฯ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ทรงปลงพระชนม์พระองค์เอง ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ

2.พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา 2 มีนาคม พ.ศ.2477-31 กรกฎาคม พ.ศ.2487 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต่อมา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภาทรงลาออกจากตำแหน่ง

3.เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) 2 มีนาคม พ.ศ.2477-30 ธันวาคม พ.ศ.2481 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต่อมา เจ้าพระยายมราชถึงแก่อสัญกรรม ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ

4.เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม อินทรโยธิน) 21 สิงหาคม พ.ศ.2478-21 กรกฎาคม พ.ศ.2485 ได้รับการแต่งตั้งหลังจากการสิ้นพระชนม์ของ พระเจ้าวรวงศ์เธอฯ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ ต่อมา เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน ถึงแก่อสัญกรรม ทำให้พ้นจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ

5.หลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) 16 ธันวาคม พ.ศ.2484-20 กันยายน พ.ศ.2488 ได้รับการแต่งตั้งแทนเจ้าพระยายมราช ซึ่งถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ.2481

ต่อมาเมื่อเจ้าพระยาพิชเยนทรโยธินถึงแก่อสัญกรรมในปี พ.ศ.2485 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภาทรงลาออกจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ.2487 และไม่ได้แต่งตั้งผู้ใดเพิ่ม จึงมีนายปรีดี พนมยงค์ เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แต่ผู้เดียว