เป็นความขัดแย้งที่มีมานานอย่างต่อเนื่อง ระหว่าง ‘คน กับ ลิง’ และเป็นคำถามที่ยังไม่ตกผลึกว่าสุดท้ายแล้ว คนรุกรานลิงหรือลิงรุกรานคน กันแน่
ปัจจุบันพื้นที่ที่มีปัญหาความขัดแย้งระหว่างลิงกับคน มีจำนวน 292 แห่ง ครอบคลุมพื้นที่ 52 จังหวัด และคาดว่ามีประชากรลิงที่สร้างปัญหาทั่วประเทศทั้งสิ้น 68,960 ตัว โดยทำหมันไปแล้ว 25,602 ตัว (ข้อมูลจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เดือนเม.ย.2567)
ทำหมันลิง
จังหวัดที่มีสถานการณ์ค่อนข้างรุนแรง คือ ลพบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชลบุรี เฉพาะแค่ในส่วนของลิงลพบุรี ใน 6 อำเภอ มีลิง 8,584 ตัว
ช่วงเดือนพ.ค.2567 กรมอุทยานฯ ลุยปฏิบัติการจับลิงลพบุรีใส่ 3 กรงยักษ์ ที่สถานอนุบาลสัตว์เทศบาลเมืองลพบุรี ต.โพธิ์เก้าต้น อ.เมืองลพบุรี ไปแล้วกว่า 1,000 ตัว
กรมอุทยานฯ และเทศบาลเมืองลพบุรี ยังเดินหน้าในรอบที่ 2 ซึ่งยังรองบประมาณจากรัฐบาลกว่า 26 ล้านบาท เพื่อสร้างกรงขนาดใหญ่เพิ่มเติมรองรับการจับลิงลพบุรีให้มากขึ้น คาดว่าจะแล้วเสร็จอย่างเร็วในปี 2567
นอกจากนี้ กรมอุทยานฯ ยังเพิ่มหลักเกณฑ์และวิธีการช่วยเหลือเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากสัตว์ป่า จากเดิมกำหนดเพียง ช้างป่า กระทิง และหมี จึงได้เพิ่ม ‘ลิง’ เข้าไปในหลักเกณฑ์การช่วยเหลือเยียวยา เนื่องจากเล็งเห็นถึงปัญหาที่ประชาชนถูกลิงทำร้ายร่างกาย
เสวนาถอดบทเรียนลิงลพบุรี
ขณะเดียวกันสมาคมป้องกันการทารุณสัตว์แห่งประเทศไทย (TSPCA) และองค์กรเครือข่าย ได้ให้ความสำคัญเกี่ยวกับการแก้ปัญหาความขัดแย้งของคนและสัตว์ และกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน จึงจัดเวทีร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนในประเด็นลิงลพบุรีขึ้น ที่โรงแรมแคนทารี เฮ้าส์ รามคำแหง กรุงเทพฯ เมื่อเร็วๆ นี้
วรากรณ์ สามโกเศศ
รศ.ดร.วรากรณ์ สามโกเศศ อุปนายก TSPCA กล่าวถึงวัตถุประสงค์ของการจัดงานว่า TSPCA ห่วงใยในสถานการณ์ปัญหาความขัดแย้งของคนและสัตว์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น ปัญหาเรื่องลิงก่อเหตุเดือดร้อนรำคาญ อาจจะมีมากกว่า 10 จังหวัดที่ได้รับผลกระทบ สำหรับเรื่องลิงลพบุรีในสถานการณ์ปัจจุบันนั้นมีการสื่อสารในแง่มุมต่างๆ หลากหลายช่องทางไปทั่วโลก ถ้ามีการบริหารจัดการที่ดีจะสร้างภาพลักษณ์ ได้รับการชื่นชมจากประชาชนในลพบุรี และทั่วโลกเช่นกัน
นายเผด็จ ลายทอง
นายเผด็จ ลายทอง ผอ.สำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เผยว่า เนื่องจากลิงเป็นสัตว์ป่า ทางกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) จึงมีคำสั่งให้อำนาจแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) หากมีเหตุลิงทำร้ายร่างกายประชาชน ทางอปท.สามารถเข้าไปช่วยจับ หรือระงับเหตุได้
ในส่วนที่จับลิงมาอนุบาลไว้ในกรงใหญ่ เพราะต้องการปรับพฤติกรรมที่ก้าวร้าว และอาหารการกิน ที่แต่เดิมกินอาหารของมนุษย์ ปรับเปลี่ยนมาให้กินพืชใบ ผลไม้ต่างๆ ตอนนี้พวกลิงชอบใบมะละกอมาก เป็นอย่างแรกที่พวกเขากินหมด รวมทั้งดูแลสวัสดิภาพต่างๆ ความเป็นอยู่ ไม่ให้เกิดอาการเครียดเมื่ออยู่ในกรง ลิงทุกตัวที่จับมาจะถูกจับทำหมัน เพื่อควบคุมประชากรลิง
“ในอนาคตหากปรับพฤติกรรมของลิงได้แล้ว ซึ่งต้องใช้เวลาเป็นหลักปี อาจมีการปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ และได้มองไว้ที่เขาสมโภชน์ ลพบุรี อาจเป็นลักษณะคอกล้อมเขา แต่สิ่งสำคัญต้องไปทำความเข้าใจกับประชาชนในพื้นที่ก่อน” นายเผด็จระบุ
ปานเทพ รัตนากร
ด้าน รศ.น.สพ.ปานเทพ รัตนากร อุปนายก TSPCA กล่าวว่า การวางแผนการดำเนินการรองรับปัญหาเป็นเรื่องสำคัญโดยเฉพาะการจัดสวัสดิภาพลิง ไม่ว่าจะเป็นคุณภาพความเหมาะสม ขนาดของกรงเลี้ยง การได้แสดงออกตามพฤติกรรมตามธรรมชาติ การดูแลด้านอาหารและน้ำดื่ม
สิ่งเหล่านี้เป็นเรื่องสำคัญ เพราะอาจจะส่งผลในระยะยาวของลิงได้ เพราะถ้าไม่รองรับปัญหาให้ดี การแก้ไขปัญหาหนึ่งอาจจะกระทบปัญหาอื่นตามมา พื้นฐานของลิงป่ากลายเป็นลิงเมือง อาหารที่มาจากคนแทบทั้งสิ้น ผู้ที่ดูแลต้องมีองค์ความรู้ด้านอาหารให้ดี อย่าให้ลิงเกิดโรคใหม่
จุฑามาศ สุพะนาม
สัตวแพทย์หญิงจุฑามาศ สุพะนาม สัตวแพทย์แห่งเมืองลพบุรี เสริมว่า เดิมทีลิงลพบุรีมีอยู่แค่หลักร้อยตัว ในขณะนั้นเริ่มมีลิงที่บาดเจ็บแต่ไม่มีที่รักษา ตนได้รับมอบหมายจากผวจ.ลพบุรี ในขณะนั้น ให้เริ่มทำหมันลิงไป 250 ตัว พบว่าลิงบางตัวมีปัญหาสุขภาพ เช่น เป็นไส้เลื่อนถุงอัณฑะ (Scrotal hernia) เนื่องจากการใช้ชีวิตบนตึกและเวลาลงจากตึกต้องสไลด์ตัวเองลงมาตามเหลี่ยมของเสาตึก ทำให้เกิดไส้เลื่อนถุงอัณฑะในลิงเพศผู้ได้ง่าย จึงได้ผ่าตัดแก้ไขให้เป็นจำนวนเกือบ 100 ตัว
“ลิงเป็นสัตว์ที่เป็นเอกลักษณ์ของลพบุรี ดิฉันเป็นสัตวแพทย์จึงนิ่งดูดายไม่ได้ ต้องช่วยกันรักษาลิงที่บาดเจ็บหรือเป็นโรค แม้พวกเขาจะสร้างความเดือดร้อนให้ประชาชน แต่ลิงต้องการอาหารและความเป็นอยู่ที่ดี การที่กรมอุทยานฯ เข้ามาสำรวจและย้ายลิงไปยังสถานอนุบาลลิง จึงเป็นความหวังในการแก้ไขปัญหาลิงลพบุรีให้ดีขึ้น” สัตวแพทย์หญิงจุฑามาศกล่าว
ส่วนคนในพื้นที่ลพบุรี อย่าง น.ส.บุญชู เป้าบ้านเช่า เล่าว่า สถานที่อีกแห่งหนึ่งที่จังหวัดน่าจะพิจารณาให้เป็นที่อยู่ของลิง คือ พื้นที่สระมโนราห์ ซึ่งกรมศิลปากรได้ส่งมอบคืนให้แก่จ.ลพบุรี ควรนำมาออกแบบเป็นกรงเหล็กขนาดใหญ่ ปลูกต้นไม้ภายในให้ร่มรื่น ทำเป็นสวนสาธารณะที่ใช้ประโยชน์ได้ทั้งคนและลิง สามารถเป็นจุดแวะชมของนักท่องเที่ยวได้
ล่าสุดเมื่อวันที่ 23 ก.ค.ที่ผ่านมา เทศบาลเมืองลพบุรี ร่วมกับกรมอุทยานฯ เปิดปฏิบัติการดักจับลิงรอบใหม่ เพื่อแบ่งเบาความเดือดร้อนให้ประชาชน นักเรียนในโรงเรียนพิบูลวิทยาลัย และนักท่องเที่ยวบริเวณพระปรางค์สามยอด ตามแผนการควบคุมประชากรลิงในพื้นที่เศรษฐกิจ บริเวณเขตเมืองเก่าเทศบาลเมืองลพบุรี
นายจำเริญ สละชีพ นายกเทศมนตรีเมืองลพบุรี กล่าวว่า ปฏิบัติการดักจับลิงรอบนี้ ถือเป็นรอบที่ 3 ในปี 2567 ซึ่งรอบนี้ เป็นการดักจับลิง ทั้งจากฝูงเก่าเก็บตกลิงที่เหลือ บริเวณฝูงตึกชโยวานิช ฝูงศูนย์การค้ามโนราห์ ฝูงหน้าโรงแรมเอเชีย และลิงฝูงใหม่ บริเวณสำนักประปาเทศบาลเมืองลพบุรี และโรงหนังมาลัยรามา
ดักจับลิงรอบ 3
การปฏิบัติรอบนี้เป็นเวลา 10 วัน ตั้งเป้าจับลิง 500 ตัว เพื่อเข้าสู่กรงสำรองชั่วคราว จำนวน 4 กรง ที่จัดสร้างขึ้นมาใหม่ ภายในสถานอนุบาลสัตว์เทศบาลเมืองลพบุรี ซึ่งขณะนี้มีความพร้อมแล้ว
สุดท้ายแล้วการแก้ไขปัญหา ‘ลิงล้นเมือง’ คงต้องทำอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เมืองลพบุรีกลับกลายมาเป็นแหล่งท่องเที่ยว ที่เมื่อนึกถึงจ.ลพบุรี ต้องคิดถึงลิงตามมาด้วยเสมอ และให้ลิงกลายเป็นเสน่ห์ของเมืองลพบุรีเหมือนอย่างแต่เดิมมา
นนทวรรณ มนตรี
