ย่ายายน้าป้า ทอย้อมเย็บ วัยรุ่นออกแบบ โพสต์ขาย รายได้ขับเคลื่อนชุมชน
ผ้ายกดอกหมักโคลนนาต้นจั่น ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย เป็นผ้าที่ใครได้ลองใช้ลองสัมผัสจะติดใจไม่มีวันลืม
ระหว่างรอชาวบ้านคิดเงินค่าผ้าที่ร้านของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนนาต้นจั่น ทีมงานทุ่งแสงตะวันถามพี่นกว่าทำไมชอบผ้าหมักโคลนของนาต้นจั่น
พี่นกและทีมงานมาเยือน
“เส้นฝ้ายที่เลือกมาทิ้งตัว พอหมักโคลนแล้วยิ่งนุ่มนวล ใส่สบาย ที่สำคัญชอบเรื่องราวความเป็นมาและการทำงานร่วมกันในชุมชน โดยเฉพาะที่มีคนรุ่นใหม่มาช่วยต่อยอดผลิตภัณฑ์ด้วยค่ะ”
ทุ่งแสงตะวันเคยถ่ายทำเรื่องราวตอน “ผ้าหมักโคลน” เมื่อสิบห้าปีก่อน ในสมัยที่หมู่บ้านกำลังช่วยกันผลักดันให้ผ้าที่ทอแบบยกดอกและหมักนุ่มด้วยโคลนในหมู่บ้านให้ชาวโลกรู้จัก
ขึ้นชื่อว่าโคลนใครๆ ก็บอกว่าเหม็น ทว่าที่นาต้นจั่น เมื่อฝนแรกโปรยลงมา ดินบ่อปลาที่แห้งแข็งก็นุ่มขึ้น ครอบครัวนักย้อมผ้าชวนกันมาขุดโคลนไปหมักผ้า โคลนบ้านนาต้นจั่นเป็นโคลนเงินล้านเพราะดินโคลนสร้างรายได้ให้ครอบครัวและชุมชนมานานหลายสิบปี
น้องเต้และคุณแหม่ม
ตำนานเรื่องทำไมทำผ้าหมักโคลน จะเริ่มต้นว่าชุมชนเกษตรทำไร่ทำนา เวลาไปทำงานในเรือกสวนไร่นา กางเกงหรือผ้าซิ่นที่สวมใส่มักจะเปื้อนโคลนตมเลอะเทอะ แต่พอนำกลับมาซักปรากฏว่าบริเวณผ้าที่โดนโคลนเลนบ่อยๆ เนื้อผ้านิ่มขึ้นแถมยังทิ้งตัวพลิ้วสวยงามสวมสบาย สีสันก็นุ่มนวลไปพร้อมกัน ความช่างสังเกตนี้กลายเป็นวิธีการเพิ่มมูลค่าให้สิ่งทอพื้นบ้านในชุมชน
คนโบราณเห็นธรรมชาติที่อยู่รอบกายแล้วนำมาเป็นแพตเทิร์นเป็นต้นแบบแกะลายเป็นลวดลายต่างๆ ดอกแก้ว ดอกพิกุล ดอกสารภี ดอกผักแว่น และอื่นๆ นำผ้าที่ทอเป็นผืนแล้ว แช่น้ำโคลนทิ้งไว้ 1 วันหรือ 1 คืนให้โคลนแทรกซึมเข้าเนื้อผ้า
ผ้าหมักโคลนทรงคุณค่า
โคลนเนื้อนวลทำให้ผ้านุ่มได้ เอาผ้าที่หมักไว้ซักให้สะอาด นำไปต้มย้อมกับสีโคลนจะช่วยให้เส้นฝ้ายซึมซับสีได้ดี ออกมาเป็นผ้าผืนงามเนื้อนุ่มนวล โคลนมีแร่ธาตุเป็นส่วนประกอบที่สลายสายใยผ้ายาวให้สั้นลง ที่เคยจับตัวเป็นระเบียบเกิดความไร้ระเบียบ กลายเป็นความนุ่มในเนื้อผ้า ย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติจากเปลือกไม้ฝาง ผลมะเกลือ คำแสด มะพลับ ใบย่านาง ใบตอง ครั่ง ขมิ้น เปลือกมังคุด ฤดูไหนมีอะไรก็นำมาใช้ บรรพบุรุษชาวนาต้นจั่นรู้ความลับนี้มานานแล้ว
ผ้าหมักโคลนด้นมือ
ทุกวันนี้ใครมีโอกาสไปเยือนบ้านนาต้นจั่น บรรดาสตรีทั้งหลายไม่เคยอยู่ว่าง แม่ค้าแม่ขาย คนชงกาแฟ พนักงานเสิร์ฟข้าวเปิ๊บ หากลูกค้าบางตาก็จะพากันมานั่งคุยหยอกล้อ หยิบผ้าทอ เข็มปัก ด้าย ขึ้นมาทำงานหัตถกรรมไปพลาง เรียกว่างานผ้างานปักงานเย็บแพร่กระจายให้เกิดการมีส่วนร่วมกันอย่างคึกคัก
ผลงานน้องเต้ ผ้าหมักโคลนในชุดหรู
น้องเต้ สโรชิณี ศรีวิลัย เด็กน้อยชาวนาต้นจั่นที่เคยออกรายการทุ่งแสงตะวันสมัยอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ตอนนี้เรียนจบปริญญาสาขาการออกแบบและสิ่งทอ กลายเป็นคนรุ่นใหม่พัฒนางานหัตถกรรมในชุมชน ซื้อขายออนไลน์ ดีไซน์กระเป๋าผ้าปักสไตล์ใหม่ๆ ทำให้บรรดาแม่ๆ มีงานทำมีรายได้สม่ำเสมอ เล่าให้ฟังว่า “อยู่ในชุมชน เห็นงานผ้ามาแต่เล็ก พอโตขึ้นก็อยากไปเรียนด้านนี้และคิดว่าเรากลับมาสร้างงานในบ้านเกิดได้ ก็มาช่วยดูแลร้านผ้าในชุมชน แล้วก็ออกแบบกระเป๋า จากผ้าราคาทั่วไปก็ยกระดับเป็นงานดีไซน์ งานร่วมสมัย สนุกดี ที่สำคัญ เศษผ้าเหลือ เศษไหมปัก เราเอามาพัฒนากลายเป็นวัตถุดิบสำหรับงานใหม่ๆ เรียกว่าไม่เหลือเศษทิ้งเลย ทุกอย่างมีมูลค่าและมีค่า”
น้องเต้และคุณแหม่มร่วมกันสร้างสรรค์
คุณแหม่ม เกตุทิพย์ วุฒิสาร นักกิจกรรมชุมชนซึ่งปัจจุบันเป็นหัวแรงใหญ่เรื่องผ้าและเรื่องโฮมสเตย์นาต้นจั่น บอกว่าผ้าหมักโคลนนาต้นจั่นเรียกว่าอยู่ตัวแล้ว คนรู้จักมาก และเชื่อมั่นในคุณภาพว่าใครได้ลองใช้จะชอบ การมีคนรุ่นใหม่มาช่วยออกแบบเสื้อผ้าสำเร็จรูป กางเกง รวมทั้งสร้างสรรค์ลวดลายผ้ายกดอกแบบใหม่ๆ ออกแบบผลิตภัณฑ์ สร้อย ตุ๊กตาแขวนกระเป๋า เครื่องประดับ แอ๊กเซสเซอรี่ ฯลฯ ทำให้หมู่บ้านคึกคักและช่วยรับไม้ต่อจากคนรุ่นก่อนๆ มาช่วยกันทำงาน ที่สำคัญคือเป็นตัวอย่างว่าเด็กๆ ที่ไปเรียนหนังสือ ไปผจญภัย หากอยากกลับมาช่วยชุมชนก็มีที่ทางและความเป็นไปได้อีกมาก ทุกวันนี้เด็กรุ่นใหม่มาทำหน้าที่บริหารโฮมสเตย์ ทำงานแอดมิน ทำบัญชี ทำการตลาด ถ่ายภาพ นำเที่ยว มีอาชีพต่างๆ งอกงามในชุมชน หากมีคนหลายรุ่นมาช่วยกัน ชุมชนก็เข้มแข็ง เจริญ พึ่งพาตนเองได้ และทันสมัย ใครมาก็ประทับใจ
กระเป๋าผ้าด้นมือสุดฮอต
ในธรรมชาติมีความหมายและมีความงาม ขึ้นอยู่กับคนเราสามารถสังเกตและนำมาเป็นความคิดสร้างสรรค์ทดลองทำ ถ่ายทอดบอกต่อ กลายเป็นภูมิปัญญาได้อย่างไร อย่างเช่นเรื่องราวของโคลนแล้วกลายเป็นเสื้อสวยๆ อย่างที่เราเห็นกัน
ทุ่งแสงตะวัน ตอน ผ้าหมักโคลน 2025 เสาร์นี้ อยากชวนมาชมการสร้างสรรค์ของคนหลายวัย ปักหมุดรอชม 22 กุมภาพันธ์ 2568 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 HD และ 07.30 น. ทางเพจเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน และยูทูบ PayaiTV
อาทร ริมทาง
