เปิด 5 ปกไฮไลต์ 5 เล่มหนังสือน่าสนใจ ที่ได้รับความสนใจจากแฟนๆ ผู้อ่าน ในงาน “Knowledge Fest เทศกาลอ่านเต็มอิ่ม 2025 x เทศกาลดนตรีกรุงเทพฯ” ณ มิวเซียมสยาม ขอนำมาแนะนำอีกครั้งในคอลัมน์บุ๊กสโตร์สัปดาห์นี้
The Lost Human : หนทางรอดก่อนยุคสูญพันธุ์
โดย วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์
หนังสือเล่มนี้คือสารคดีสิ่งแวดล้อมที่ร้อยเรียงขึ้นจากประสบการณ์จริงกว่า 30 ปี ผ่านการเข้าไปสัมผัสและรับฟังเสียงของผู้คนในพื้นที่ที่ต้องเผชิญกับปัญหาสิ่งแวดล้อม ทว่าไม่เคยยอมจำนน ก่อนจะนำมาถ่ายทอดเป็นเรื่องราวที่ผสมผสานกับการศึกษาค้นคว้าข้อมูลในมิติต่างๆ ทั้งการเมือง สังคม และวัฒนธรรมจากทั่วโลก เพื่อให้ผู้อ่านเห็นภาพใหญ่ของสิ่งแวดล้อมที่กำลังถูกเซาะกร่อนบ่อนทำลายจากน้ำมือมนุษย์ และชวนผู้อ่านร่วมกันแสวงหาทางรอด เพื่อการรับมือกับวิกฤตทางธรรมชาติครั้งใหญ่ที่อาจเกิดขึ้นได้ หากมนุษย์ไม่เรียนรู้ที่จะปรับตัว
ชวนย้อนมองปัญหาทางธรรมชาติที่สร้างความเสียหายต่อโลกอย่างรุนแรงในยุคแอนโทรโปซีน ตระหนักถึงผลกระทบทางธรรมชาติที่เกิดจากวิถีชีวิตประจำวันของมนุษย์สมัยใหม่ สำรวจความหวังที่พร่างพรายและแนวทางการสร้างความยั่งยืนทางธรรมชาติจากทั่วโลก และตามรอยผู้คนตัวเล็กตัวน้อยที่ไม่สิ้นหวังและหาญกล้าลุกขึ้นมาเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลง เพื่อร่วมกันขบคิดและหาคำตอบของคำถามที่ว่า ระหว่างการเดินหน้าเข้าสู่การสูญพันธุ์ใหญ่ครั้งสุดท้าย มนุษย์พร้อมจะปรับตัวเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงไปสู่ทางรอดได้หรือไม่
รวมข้อมูลวรรณกรรมวิชาการ
โซเมีย, ไท-ไต ใน “นิธิ เอียวศรีวงศ์”
โดย นิธิ เอียวศรีวงศ์
บรรณาธิการโดย สุจิตต์ วงษ์เทศ
หนังสือที่นักอ่านถามหามากที่สุด เปิดคลังข้อมูล “โซเมีย, ไท-ไต” ของ “นิธิ เอียวศรีวงศ์” ทางเลือกของประวัติศาสตร์ไทยที่ “ไม่คลั่ง” เชื้อชาติไทย
ถ้าไม่นับไทยสยามในภาคกลางและคาบสมุทรมลายูแล้ว กลุ่มที่ในภายหลังเรียกตนเองว่า “ไท-ไต” ล้วนอยู่บนโซเมีย อันเป็นผืนที่สูงซึ่งกินอาณาบริเวณอย่างกว้างขวาง นับตั้งแต่จีนใต้แมน้ำแยงซี ที่ราบสูงทิเบต เทือกเขาหิมาลัย มาจนถึงส่วนหนึ่งของลาว ไทย และพม่าตอนเหนือ
แม้คนบริเวณนี้จะเรียกตนเองว่า “ไท-ไต” และอาจมีความเกี่ยวข้องไม่ทางใดก็ทางหนึ่งกับบรรพชนคนไทยในปัจจุบัน แต่พวกเขาไม่ใช่คนไทยที่มีเชื้อชาติไทยสายเลือดบริสุทธิ์ตามนิยามของรัฐไทย
เล่มนี้ได้รวบรวมผลงานของ “นิธิ เอียวศรีวงศ์” ที่สำรวจข้อมูลของโซเมีย, ไท-ไตไว้ ทั้งต้นฉบับ “ร่าง” ที่ยังไม่ใช่ต้นฉบับจริงพร้อมใช้งาน ข้อมูลดิบภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมถึงบทความวิชาการที่เคยเผยแพร่แล้วในวงจำกัด ซึ่งเกี่ยวข้องกับไท-ไตและ “ไม่ไท-ไต” แต่อยู่ร่วมยุคสมัยจึงได้ยกมารวมไว้เล่มเดียวกัน
การค้าทางเรือสำเภาจีน-สยาม ยุคต้นรัตนโกสินทร์
โดย Jennifer Wayne Cushman
แปลโดย ชื่นจิตต์ อำไพพรรณ
บรรณาธิการโดย ชาญวิทย์ เกษตรศิริ
กลับมาอีกครั้งสำหรับผลงานวิชาการคลาสสิคอันล้ำค่าอย่าง “Fields from the Sea : Chinese Junk Trade with Siam during the Late Eighteenth and Early Nineteenth Century” สู่การแปลอย่างวิจิตรบรรจงใน “การค้าทางเรือสำเภาจีน-สยาม ยุคต้นรัตนโกสินทร์ (ฉบับปรับปรุงใหม่)”
ความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับสยาม ผูกเชื่อมโยงการค้ามาอย่างยาวนาน ตั้งแต่สมัยอยุธยา ในรูปแบบการค้ากับราชสำนักจีนโดยตรง ถือเป็นรูปแบบการค้าที่เป็นระบบและมีบทบาทสำคัญเรียกว่า “จิ้มก้อง” ส่งผลให้การค้าในภูมิภาคคึกคักและการเข้ามาของชาวจีน
อย่างไรก็ดี ความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างจีนกับสยาม ในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 ต่อถึงต้นศตวรรษที่ 19 มีพัฒนาการกลายเป็นการค้าในลักษณะ “เรือสำเภา” ถือเป็นยุคที่พ่อค้าภาคเอกชนขึ้นมามีบทบาทแทนที่การค้าในระบบบรรณาการแบบดั้งเดิม โดยหนังสือเล่มนี้ร้อยเรื่องราวประวัติศาสตร์การค้ากว่า 2 ทศวรรษ ผ่านการร้อยเรียงข้อมูล การวิเคราะห์ศึกษาบัญชีการค้า เรือที่ใช้ขนส่งสินค้า รายการส่งออก-นำเข้าสินค้าระหว่างจีนกับภูมิภาคอุษาคเนย์ ตลอดจนบุคคลสำคัญๆ ที่มีบทบาทในการกำกับควบคุมเมืองท่า หน้าด่านศุลกากร และเส้นทางเดินเรือ
พระนั่งเกล้าฯไม่โปรดการละคร
แต่เป็นยุคทองของวรรณคดี
โดย ธนโชติ เกียรติณภัทร
ก๊อสซิปประวัติศาสตร์จาก “คุณพี่เจ้าขา…ดิฉันเป็นห่านมิใช่หงส์”
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ไม่โปรดการละคร แต่เป็นยุคทองของวรรณคดี เป็นหนังสือที่รวบรวมบทความเกี่ยวกับงานวรรณคดีในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 โดยแสดงให้เห็นว่านี่เป็นอีก “ยุคทอง” ของวรรณคดี
วรรณคดีได้สะท้อนให้เห็นถึงบรรยากาศและเหตุการณ์บ้านเมืองในสมัยนั้น รวมถึงบรรยากาศของกรุงเทพฯ โดยเฉพาะย่านท่าช้างซึ่งเป็นย่านที่มีความสำคัญในประวัติศาสตร์ ย่านเสาชิงช้า และชุมชนแขกเลี้ยงวัว อีกทั้งยังมีเนื้อหาที่ว่าด้วยการตีพิมพ์พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 ของเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ที่กว่าจะได้ตีพิมพ์ครั้งแรกก็ต้องรอถึง พ.ศ.2477
ความล่าช้าในการตีพิมพ์นั้น นอกจากเป็นเพราะความขัดข้องด้านเนื้อหาแล้ว ยังเกี่ยวข้องกับประเด็นทางการเมืองของชนชั้นนำอีกด้วย
เปลี่ยนอีสานให้เป็น “ไทย”
: อุดมการณ์รัฐชาติกับสำนึกการเมืองของคนที่ราบสูง
โดย ประวิทย์ สายสงวนวงศ์
หลังเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครองสยามใน พ.ศ.2475 บรรยากาศทางการเมืองของไทยได้เปิดกว้างมากขึ้น กลายเป็นพื้นที่ให้ชาวอีสานเข้ามามีส่วนร่วมและแสดงออกทางการเมืองในฐานะพลเมืองของรัฐไทย ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มนักการเมืองอีสานที่เข้ามามีส่วนร่วมในเวทีการเมืองระดับชาติ ด้วยการสนับสนุนการปกครองในระบอบรัฐธรรมนูญและร่วมเสนอแนวทางการพัฒนาประเทศให้เจริญรุ่งเรือง
ขณะที่กลุ่มชาวบ้านในชนบทภาคอีสานที่ขาดโอกาสในการเข้าถึงเวทีการเมืองระดับประเทศ ก็แสดงออกถึงความคาดหวังต่อการแก้ไขปัญหาและการพัฒนาคุณภาพชีวิต ผ่านการเคลื่อนไหวเรียกร้องทางการเมือง
แต่การตื่นตัวทางการเมืองของชาวอีสานเหล่านี้ ไม่ได้เป็นผลมาจากการเปิดกว้างทางการเมืองหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 เท่านั้น ทว่าเป็นพัฒนาการที่มีความต่อเนื่องยาวนานมาตั้งแต่สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ที่เปลี่ยนแปลงสถานภาพของผู้คนและพื้นที่ภาคอีสานจากปริมณฑลแห่งอำนาจให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของรัฐชาติสมัยใหม่ ผ่านการบูรณาการเชิงอำนาจ การบูรณาการเชิงพื้นที่ และการบูรณาการเชิงความคิด
การดำเนินการอย่างเข้มข้นนับตั้งแต่ทศวรรษ 2430 เป็นต้นไป เป็นผลให้ผู้คนในภาคอีสานเกิดความรู้สึกว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของรัฐไทย ตลอดจนการมีสำนึกทางการเมืองที่นำไปสู่การความเคลื่อนไหวและการแสดงออกทางการเมืองต่างๆ กระทั่งการปกครองแบบประชาธิปไตยส่งผลให้การเมืองไทยเปิดกว้างมากขึ้น ชาวอีสานจึงได้ใช้เวทีการเมืองใหม่เป็นพื้นที่ในการแสดงออก ตลอดจนการเข้าไปมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างแข็งขันในขบวนการเสรีไทย
