วันนี้เด็กๆ ยังเชิดหุ่นอยู่ไหมนะ
คำถามนี้พาเราย้อนกลับมาที่วัดเขายี่สาร อัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม สถานที่ที่เมื่อสิบกว่าปีก่อนเคยมีการแสดงหุ่นสายของเด็กๆ โรงเรียนวัดเขายี่สารในนามคณะ “หุ่นสายช่อชะคราม” หุ่นสายที่เชื่อมโยงศิลปะการแสดง ภาษาไทย และหัวใจของชุมชนเข้าด้วยกัน
พี่นก นิรมล ลองเชิดหุ่น
ในวันนั้น เมื่อสิบกว่าปีก่อน เราเคยชมละครหุ่นสายบนยอดเขาแห่งนี้ และวันนี้… เรากลับมาอีกครั้งด้วยความอยากรู้ว่าหุ่นเหล่านั้นยังขยับอยู่หรือไม่ เด็กๆ รุ่นใหม่ยังสืบสานศิลปะอันทรงคุณค่านี้อยู่บ้างไหม
การกลับมายี่สารครั้งนี้ทำให้เราได้พบกับ น้องอีฟ พัชรินทร์ แก้วโน อดีตนักเชิดหุ่นวัย 10 ขวบ ในวันนั้น ปัจจุบันเธออายุ 20 ปี กำลังจะเดินทางไปศึกษาต่อที่สวีเดน แต่ก่อนจะเดินทางเรานัดกับเธอแวะกลับมาเยี่ยมคณะหุ่นสายที่เคยผูกพัน
อีฟ พัชรินทร์ อดีตนักเชิดหุ่น
“ดีใจที่เห็นว่าหุ่นสายยังอยู่ และเด็กๆ รุ่นใหม่ก็ยังแสดง เคยคิดว่าพอรุ่นเราหายไปหุ่นสายอาจจะเงียบลง แต่วันนี้ทุกอย่างยังมีชีวิตอยู่ ทั้งเด็กทั้งครูเลยค่ะ”
สำหรับอีฟ การได้ฝึกเชิดหุ่นในวัยเด็กคือจุดเริ่มต้นของหลายสิ่ง เช่น ฝึกความกล้าแสดงออก ได้ใช้ภาษาไทย ฝึกอ่าน ท่องจำบท และแม้แต่การพากย์เสียงที่หลากหลาย เช่น พากย์คนแก่ หรือสำเนียงเหน่อในละครรณรงค์โรคไข้เลือดออก
อีฟในวันวาน
“เป็นทั้งนักเชิดและคนพากย์ต้องเข้าใจบทบาท จังหวะ และทีมงาน พากย์ไม่ใช่แค่พูด แต่ต้องสื่ออารมณ์ตามตัวละครด้วยค่ะ”
การแสดงหุ่นสายไม่ได้ใช้แค่เชือกหรือมือในการควบคุม แต่ใช้ใจ ใช้จินตนาการและความเข้าใจระหว่างคนเชิดกับคนพากย์ พี่นก นิรมล เมธีสุวกุล พิธีกรรายการทุ่งแสงตะวัน เคยชมหุ่นสายหลายครั้ง ครั้งนี้ได้ลองเชิดชักหุ่น เล่าว่า “เชือกแต่ละเส้นมีหน้าที่เฉพาะ มีหลายเส้น การเชิดให้ดูมีชีวิตต้องใช้ความแม่นยำ พอดี และความสัมพันธ์กับจังหวะ เสียงพากย์”
น้องสายฝน นักพากย์เสียงใส
เด็กหญิงสายฝน ชลดา ประทีปพิชัย นักเชิดหุ่นรุ่นใหม่เล่าเสริมว่า “คนพากย์กับคนเชิดต้องซ้อมให้เข้าจังหวะกัน ถ้าใครเร็วหรือช้าไปนิดเดียว การแสดงจะไม่ลื่นไหล”
บทละครที่เด็กๆ แสดงวันนี้คือเรื่อง “สุดสาคร” ที่นำมาตีความใหม่ เติมมุข เสริมศัพท์ให้ร่วมสมัย แต่ยังคงหัวใจเดิมของวรรณคดีไว้
แม้จะเกษียณแล้ว แต่ ครูปาริชาติ นวลิมป์ ครูผู้ริเริ่มชมรมหุ่นสายช่อชะคราม ยังมาสอนเด็กๆ อย่างสม่ำเสมอ
ครูปาริชาติ ผู้ริเริ่ม
“ใจรักค่ะ อยากให้ครูรุ่นใหม่และเด็กๆ ได้สานต่อ เด็กยุคนี้มีทางเลือกเยอะ แต่หุ่นสายก็ยังสนุก ได้โอกาส ได้ออกงาน ได้ค่าตัว ได้ฝึกความรับผิดชอบและการทำงานเป็นทีม”
จากอดีตที่หุ่นวางรวมในห้องเรียนเดียวกัน วันนี้โรงเรียนมีห้องหุ่นโดยเฉพาะ จัดแขวนหุ่นเก่าและใหม่อย่างเป็นระเบียบ เป็นสัญญาณว่าโรงเรียนให้คุณค่ากับศิลปะท้องถิ่นและการเรียนรู้ของเด็กๆ
การแสดงหุ่นสายบนยอดเขายี่สาร
อีฟเล่าย้อนถึงช่วงเวลาที่เคยอยู่ชมรมว่า “ตอนเป็นเด็กสนุกมาก เพราะมีเพื่อน มีกิจกรรม กินข้าวเสร็จแล้วซ้อมหุ่นกับครู เป็นความทรงจำที่อบอุ่น”
แม้วันนี้เธอกำลังจะเดินทางไกล แต่ใจเธอยังคงเชื่อมโยงกับเชือกเล็กๆ ที่เป็นสายใยเชื่อมหุ่นไม้กับความทรงจำของเธอ
การแสดงหุ่นสายวันนี้ไม่เพียงเป็นกิจกรรมในโรงเรียน แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ของชุมชน เด็กๆ ได้ออกแสดงในงานกาชาด ถนนคนเดิน และมีเวทีให้แสดงฝีมือจริง ได้รับคำชม ได้รางวัล ได้ประสบการณ์ชีวิต
คณะหุ่นสายช่อชะครามรุ่นใหม่
พอแสดงจบ เด็กๆ จะภูมิใจ รู้สึกว่าความพยายามของพวกเขามีความหมาย ทุกบทเรียนที่ได้จากหุ่นสายไม่ได้สอนแค่การแสดง แต่สอนเรื่องความรับผิดชอบ ความพยายามและความผูกพันด้วย
การกลับมาเยือนยี่สารในครั้งนี้ไม่ใช่แค่การกลับมาชมละครหุ่น แต่คือการกลับมาทบทวนหัวใจของตัวเอง หัวใจที่ยังเชื่อว่าศิลปะเล็กๆ ก็สร้างพลังใหญ่ได้ และหัวใจของเด็กไทยยังเต็มไปด้วยศักยภาพ หากมีพื้นที่ให้แสดงออก หุ่นสายช่อชะครามคือเรื่องเล่าแห่งความฝันและการสืบสานของคนหลายวัย
โรงเรียนวัดเขายี่สาร
จากวันนั้น…ถึงวันนี้ สัมผัสการแสดงที่เวทีเล็กๆ บนยอดเขา ได้สัมผัสพลังชีวิต และเราหวังว่าสายใยแห่งแรงบันดาลใจนี้จะยังขยับต่อไปเพื่อขยับหัวใจใครต่อใครในวันข้างหน้า
สายใย หุ่นสาย ออกอากาศวันเสาร์ที่ 10 พฤษภาคม 2568 ในรายการทุ่งแสงตะวัน เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 / ออนไลน์ 07.30 น. ทางเพจทุ่งแสงตะวัน และยูทูบ Payai TV
อาทร ริมทาง
